Truyện kiều phiên bản tiếng anh của Phan Huy MPH


        Đoạn trường tân thanh thường được biết đến đơn giản là Truyện Kiều là một truyện thơ của thi sĩ Nguyễn Du (1765–1820). Đây được xem là truyện thơ nổi tiếng nhất và xét vào hàng kinh điển trong văn học Việt Nam, tác phẩm được viết bằng chữ Nôm theo thể lục bát, gồm 3254 câu. Câu chuyện dựa theo tiểu thuyết Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, một thi sĩ thời nhà Minh, khi mà ông có nó khi tới Hàng Châu. Tại đây, Nguyễn Du ngụ tại chùa Hổ Bào nơi nhân vật lịch sử Từ Hải, tức Minh Sơn Hoà Thượng từng tu hành, nơi đây Nguyễn Du có được quyển Kim Vân Kiều Truyện của Thanh Tâm Tài Nhân và quyết chí diễn ca thơ Nôm.

        Dù có được bản tiểu thuyết từ sớm, nhưng có lẽ phải tới khi không còn lưu lạc, sang làm quan dưới thời Triều Nguyễn thì Nguyễn du mới bắt đầu viết truyện kiều nhưng thời gian viết cụ thể thì không rõ. Có thuyết nói Nguyễn Du viết Truyện Kiều sau khi đi sứ Trung Quốc (1814–1820). Lại có thuyết nói ông viết trước khi đi sứ, có thể vào khoảng cuối Lê đầu Tây Sơn. Thuyết sau được nhiều người chấp nhận hơn. Ngay sau khi ra đời, Truyện Kiều được nhiều nơi khắc in và lưu hành rộng rãi. Hai bản in xưa nhất hiện còn là bản của Liễu Văn Đường (1871) và bản của Duy Minh Thị (1872), đều ở thời vua Tự Đức.

        Truyện Kiều được dịch ra rất nhiều thứ tiếng như Nhật, Trung, Anh, Pháp, Đức, Thụy Điển, Ba Lan,..Phiên bản Kiều tiếng anh cũng có nhiều dịch giả dịch, bài viết này giới thiệu tới  Truyện kiều phiên bản tiếng anh (The Tale of Kiều) của Phan Huy MPH với website chính thức: tại đây


Dưới đây là toàn thể truyện kiều tiếng anh (The Tale of Kiều)

1. In the hundred-year span of a human life,
Trăm năm trong cõi người ta,

Talent and fate are always apt to strife.
Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.

Through experience of a harrowing change,
Trải qua một cuộc bể dâu,

What we witnessed filled our hearts with tearing pain.
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

5. It is no wonder that Heaven gives then takes,
Lạ gì bỉ sắc tư phong

And with the fair sex He used to be jealous.
Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen.

Let’s open the scented book under the lamp,
Cảo thơm lần giở trước đèn,

An old love saga transmitted in history.
Phong Tình Cổ Lục còn truyền sử xanh.

That in the Chia-Ching[1] reign of Ming dynasty,
Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh,

10. All was in peace and two capitals[2] stable.
Bốn phương phẳng lặng, hai kinh vững vàng.

There once lived a man of the Vuong family,
Có nhà viên ngoại họ Vương,

A middle-class bourgeois of that society.
Gia tư nghỉ cũng thường thường bậc trung.

His only son and last-born child was Quan Vuong,
Một trai con thứ rốt lòng,

Who he hoped would maintain his line of scholar.
Vương Quan là chữ nối dòng nho gia.

15. His first births were two magnificent daughters,
Đầu lòng hai ả tố nga,

Of them Thuy Kieu elder and Thuy Van younger.
Thuý Kiều là chị, em là Thuý Vân.

Both with apricot bodies and snow spirits,
Mai cốt cách, tuyết tinh thần,

Each had their unique style and perfect beauty.
Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười.

Van looked gentle with a decent elegance,
Vân xem trang trọng khác vời,

20. Her face a full moon, her eyebrows two long arcs;
Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang,

Her smile a flower and her voice sounds of jade,
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,

Clouds yielded her hair and snow ceded her skin.
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da.

Kieu was even more attractive and charming,
Kiều càng sắc sảo mặn mà,

Surpassing her sister in talent and beauty.
So bề tài sắc lại là phần hơn.

25. Eyes pure like fall lake, brows bold like spring hill,
Làn thu thuỷ, nét xuân sơn,

Flowers grudged her fresh and willows craved her green.
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

Her glances would make a king bequeath his throne,
Một hai nghiêng nước nghiêng thành,

Her talent, like her beauty, was second to none.
Sắc đành đòi một, tài đành hoạ hai.

Endowed with an inherent intelligence,
Thông minh vốn sẵn tư trời,

30. She excelled in poetry, chanting, and painting.
Pha nghề thi hoạ, đủ mùi ca ngâm.

Well versed in pitches and fine tones of music,
Cung thương làu bậc ngũ âm,

She was peerless with her art of lute playing.
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một trương.

She herself composed the song for her singing,
Khúc nhà tay lựa nên chương,

A heart-tearing lyric of woman’s sufferings.
Một thiên bạc mệnh lại càng não nhân.

35. As refined and noble as the sisters were,
Phong lưu rất mực hồng quần,

And though they’d reached the age of nubility,
Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê,

They did stay at home behind drapes and curtains,
Êm đềm trướng rủ màn che,

Without care of flirting butterflies and bees.
Tường đông ong bướm đi về mặc ai.

Like a swallow, time shuttled so fast in spring,
Ngày xuân con én đưa thoi,

40. It was beyond the sixtieth day of the season.
Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi.

The young green grass spread out to the horizon,
Cỏ non xanh tận chân trời,

The pear trees were speckled with some white flowers.
Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.

Now came Bright Day[3], a seasonal feast in March,
Thanh Minh trong tiết Tháng Ba,

A grave-cleaning and on-grass walking party.
Lễ là Tảo Mộ, hội là Đạp Thanh.

45. All ‘round people were eager to celebrate,
Gần xa nô nức yến anh,

And the sisters prepared to participate.
Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân.

A convergence of fine men and fair ladies,
Dập dìu tài tử giai nhân,

A squeezing jam of carriages and clothes.
Ngựa xe như nước, áo quần như nêm.

They were coming up on the burial knolls,
Ngổn ngang gò đống kéo lên,

50. Strewing leaves of sham gold and paper money.
Thoi vàng vó rắc, tro tiền giấy bay.

Gradually the sun went down in the west sky,
Tà tà bóng ngả về tây,

The sisters regrettably left and went home.
Chị em thơ thẩn dan tay ra về.

Leisurely pacing along a rivulet,
Bước dần theo ngọn tiểu khê

They looked at the landscape rather delicate.
Nhìn xem phong cảnh có bề thanh thanh.

55. Here curved an indolent current of water,
Nao nao dòng nước uốn quanh,

There spanned a small bridge on the rivulet’s brinks.
Nhịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.

By the alley appeared a flat mound of grave,
Sè sè nắm đất bên đàng,

Where the grass was sadly half yellow half green.
Dàu dàu ngọn cỏ nửa vàng nửa xanh.

“Why is it that in the Bright-Day festival,
Rằng: “Sao trong tiết Thanh Minh

60. Neither incense nor smoke at this burial?”
Mà đây hương khói vắng tanh thế mà?”

Asked by his sister, Vuong Quan tried to explain:
Vương Quan mới dẫn gần xa:

“’Tis the tomb of Dam Tien, a former songstress,
Đạm Tiên nàng ấy xưa là ca nhi,

Once renowned for her beauty and genius,
Nổi danh tài sắc một thì,

Host of amorous men jostled at her door.
Xôn xao ngoài cửa hiếm gì yến anh.

65. But how fragile a beauty’s fate always was!
Kiếp hồng nhan có mong manh!

This heaven-scented flower broke while in bloom.
Nửa chừng xuân thoắt gãy cành thiên hương.

There was then a customer lured by her fame,
Có người khách ở viễn phương,

From a distant land for her delight he came.
Xa nghe cũng nức tiếng nàng tìm chơi.

But when his love boat arrived at the station,
Thuyền tình vừa ghé tới nơi

70. The brooch had been shattered and the vase broken.
Thì đà trâm gãy bình rơi bao giờ.

Her room was already cold and deserted,
Buồng không lạnh ngắt như tờ,

The carriage traces had been blurred by green moss.
Dấu xe ngựa đã lờ mờ rêu xanh.

The unhappy lover moaned and cried his loss:
Khóc than khôn xiết sự tình:

‘How wretched and ill-fated two of us are!
‘Khéo vô duyên ấy là mình với ta!

75. Because we were not destined to meet this life,
Đã không duyên trước chăng mà

Here’s my token of union in the next.’
Thì chi chút ước gọi là duyên sau.’

He at once acquired a coffin and a hearse,
Sắm sanh nếp tử xe châu,

And laid her to rest in this rose-covered grave.
Bụi hồng một nấm mặc dầu cỏ hoa.

Henceforth, through countless moonsets and sunrises,
Trải bao thỏ lặn ác tà,

80. No one come to visit this ownerless tomb.”
Ấy mồ vô chủ ai mà viếng thăm.”

With a sensitive heart filled with compassion,
Lòng đâu sẵn mối thương tâm

Kieu burst out in profuse tears for the story:
Thoắt nghe Kiều đã đầm đầm châu sa:

“How sorrowful a woman’s destiny is!
“Đau đớn thay phận đàn bà!

A damned fate’s always our final common lot.
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.

85. How cruel and pitiless Creator is!
Phũ phàng chi bấy hoá công!

Who shrivels our youth and withers our beauty.
Ngày xanh mòn mỏi, má hồng phôi pha.

Alive, she played the wife of many a man,
Sống làm vợ khắp người ta,

When dead, she remains a ghost without husband.
Khéo thay thác xuống làm ma không chồng.

Where are they now who once shared her sex pleasures?
Nào người phượng chạ loan chung?

90. Where are they now who were her beauty cravers?
Nào người tiếc lục tham hồng là ai?

Since no one cares to visit and think of her,
Đã không kẻ đoái người hoài,

I would on this instant light some incense sticks.
Sẵn đây ta thắp một vài nén hương.

As a proof of her meeting on my way home,
Gọi là gặp gở giữa đường,

Perchance, down there in the Yellow Spring[4], she’ll know.”
Hoạ là người dưới suối vàng biết cho.”

95. Mumbling incantations in tone high and low,
Lầm rầm khấn khứa nhỏ to,

She made some bows before the tomb, then got out.
Sụp ngồi vài gật trước mồ bước ra.

In the pale twilight loomed a field of dead weed,
Một vùng cỏ áy bóng tà,

And a soft breeze stirred the tassel of the reeds.
Gió hiu hiu thổi một và bông lau.

Kieu pulled down a brooch that was pinning her hair,
Rút trâm sẵn giắt mái đầu,

100. And scratched on the tree skin a four-verse poem.
Vạch da cây vịnh bốn câu ba vần.

She then fell into a bewitched state of mind,
Lại càng mê mẩn tâm thần,

She then stood immobile and dazed at her place.
Lại càng đứng lặng tần ngần chẳng ra.

She then made grim and gloomy her flower face,
Lại cành ủ dột nét hoa,

Immersing in broken grief and endless tears.
Sầu tuôn đứt nối, châu sa vắn dài.

105. Van said: “You are truly laughable and weird,
Vân rằng: “Chị cũng nực cười,

Having extra tears to weep ancient people.”
Khéo dư nước mắt khóc người đời xưa.”

Kieu answered: “Since era immemorial,
Rằng: “Hồng nhan tự thuở xưa,

Cruel fate has never spared any woman.
Cái điều bạc mệnh có chừa ai đâu.

Just thinking this idea makes me sick at heart,
Nỗi niềm tưởng đến mà đau,

110. I see her lie there but what will be of me?”
Thấy người nằm đó biết sau thế nào?”

Quan interfered: “What you said’s very funny,
Quan rằng: “Chị nói hay sao,

It’s hard to hear your words of analogy.
Mỗi lời là một vận vào khó nghe.

Here the atmosphere is morbid and gloomy,
Ở đây âm khí nặng nề,

The sun’s declining and the way home still long.”
Bóng chiều đã ngã dặm về còn xa.”

115. Kieu replied: “For elites of gifted talent,
Kiều rằng: “Những đấng tài hoa,

Their bodies perish, but essences persist.
Thác là thể phách, còn là tinh anh.

I’m rather lucky to meet my intimate,
Dễ hay tình lại gặp tình,

Let’s wait and see, soon her soul will show itself.”
Chờ xem ắt thấy hiển linh bây giờ.”

Before could anyone answer to these words,
Một lời nói chửa kịp thưa,

120. That from nowhere a whirlwind started to blow.
Phút đâu trận gió cuốn cờ đến ngay.

Violently, it felled the buds and shook the trees,
Ào ào đổ lộc rung cây,

Bringing with it more or less a vague perfume.
Ở trong dường có hương bay ít nhiều.

Following the wind’s path, they were stunned to see,
Đè chừng ngọn gió lần theo

The print of each step clearly stamped in the moss.
Dấu giày từng bước in rêu rành rành.

125. They were all terrified by what they’d just seen,
Mặt nhìn ai nấy đều kinh.

Kieu said: “This isn’t anything but true faith,
Nàng rằng: “Này thật tinh thành chẳng xa,

As heart-felt friends, we’re due to meet each other,
Hữu tình ta lại gặp ta,

Without concern of life and death, we’re sisters.”
Chớ nề u hiển mới là chị em.”

In gratitude to Dam Tien’s apparition,
Đã lòng hiển hiện cho xem,

130. Kieu added more words of appreciation.
Tạ lòng nàng lại nối thêm vài lời.

Her heart overflowing with inspiration,
Lòng thơ lai láng bồi hồi,

She inscribed an old-style poem at the tree foot.
Gốc cây lại vạch một bài cổ thi.

Staying or leaving, while still undecided,

Dùng dằng nửa ở nửa về,

The sisters heard near a sweet tune of music.

Nhạc vàng đâu đã tiếng nghe gần gần.

135. They looked and saw a youthful handsome scholar,

Trông chừng thấy một văn nhân,

Who loosened the rein and slowly rode forward,

Lỏng buông tay khấu bước lần dặm băng,

Carrying a half bagful of poetry,

Đề huề lưng túi gió trăng,

And followed by a couple of small pageboys.

Sau chân theo một vài thằng con con.

His pony was stamped with a snow-white color,

Tuyết in sắc ngựa câu giòn

140.And his coat mixed with the tints of grass and sky.

Cỏ pha màu áo nhuộm non da trời.

As far as he could recognize the sisters,

Nẻo xa mới tỏ mặt người,

He deigned to dismount and walked to their meeting.

Khách đà xuống ngựa tới nơi tự tình.

His figured shoes gently striding in the green,

Hài văn lần bước dặm xanh,

The environs sparkled like a grove of gems.

Một vùng như thể cây quỳnh cành dao.

145.As an acquaintance, Vuong came out to greet him,

Chàng Vương quen mặt ra chào,

While the sisters, shy, hid behind the flowers.

Hai Kiều e lệ nép vào dưới hoa.

In fact, this young man, not at all a stranger,

Nguyên người quanh quất đâu xa,

Was Kim Trong, a descent of noble ancestry.

Họ Kim tên Trọng vốn nhà trâm anh.

A brilliant son of a wealthy family,

Nền phú hậu, bậc tài danh,

150. Endowed with scholarship and intelligence.

Văn chương nết đất, thông minh tính trời.

Superb were his conduct and physiognomy,

Phong tư tài mạo tót vời,

Refined and generous his ways of living.

Vào trong phong nhã, ra ngoài hào hoa.

He’d ever since lived in the same surroundings,

Chung quanh vẫn đất nước nhà,

And had also been one of Vuong Quan schoolmates.

Với Vương Quan trước vốn là đồng thân.

155. He’d heard about his neighbors’ celebrities,

Trộm nghe thơm nức hương lân,

Two beauties locked in the Bronze-Sparrow Tower[5].

Một nền Đồng Tước khoá xuân hai Kiều.

But rivers and mountains guarded their chambers,

Nước non cách mấy buồng thêu,

So he could only yearn and love in secret.

Những là trộm dấu thầm yêu chốc mòng.

It was lucky that they met by coincidence,

May thay giải cấu tương phùng,

160. A good chance for him to seek her confidence.

Gặp tuần đố lá, thoả lòng tìm hoa.

From afar, Kim had seen the sisters’ figures,

Bóng hồng nhác thấy nẻo xa,

Spring orchid and autumn mum, lovely both were.

Xuân lan thu cúc mặn mà cả hai.

She- a national beauty, he- a genius,

Người quốc sắc, kẻ thiên tài,

They fell in love within, kept reserved without.

Tình trong như đã, mặt ngoài còn e.

165. In a faint state of half dreaming half waking,

Chập chờn cơn tỉnh cơn mê,

They were unsure about staying or leaving,

Rốn ngồi chẳng tiện, dứt về chỉn khôn.

Evening shadows seemed like to induce sadness,

Bóng tà như giục cơn buồn,

The guest already gone, her eyes still followed.

Khách đà lên ngựa người còn ghé theo.

Under the bridge, limpid water was running,

Dưới dòng nước chảy trong veo,

170. Nearby, with evening shades, willows were dancing.

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

When Kieu returned home to her maiden chamber,

Kiều từ trở gót trướng hoa,

The sun had set and the dusk gongs had echoed.

Mặt trời gác núi chiêng đà thu không.

A slanted moon was peeping through the window,

Gương nga chênh chếch dòm song,

Gold rippled on water, trees shadowed the yard.

Vàng gieo ngấn nước, cây lồng bóng sân.

175. The camellia drooped on east neighbor its plant,

Hải đường lả ngọn đông lân

Dewdrops gathered and bent the swaying spring branch.

Giọt sương gieo nặng cành xuân la đà.

Lonely watching the face of Lady Phoebe[6],

Một mình lặng ngắm gương nga,

Kieu was confused by near-and-far anxieties:

Rộn đường gần với nỗi xa bời bời:

“How could Dam’s fate of songstress end up like that?

“Người mà đến thế thì thôi?

180. And what a waste an urban dazzling life is!

Đời phồn hoa cũng là đời bỏ đi!

And this young man why did we meet after all?

Người đâu gặp gở làm chi?

Will it end up in a life-time union?

Trăm năm biết có duyên gì hay không?”

From the mixed feelings of her heart, she poured forth

Ngổn ngang trăm mối bên lòng

A poem reflecting the mood of her being.

Nên câu tuyệt diệu ngụ trong tính tình.

185. In the skewed moonlight through the window curtain,

Chênh chênh bóng nguyệt xế mành,

Leaning against the sill, Kieu was slumbering.

Tựa ngồi bên triện một mình thiu thiu.

Out of nowhere she saw appear a damsel,

Thoắt đâu thấy một tiểu kiều,

A little girl, graceful and impeccable.

Có chiều phong vận có chiều thanh tân.

Face stamped with dew and body shrouded in snow,

Sương in mặt, tuyết pha thân,

190. She moved round, her feet like two lotus flowers.

Sen vàng lãng đãng như gần như xa.

With joy Kieu went out to welcome and asked her:

Rước mừng đón hỏi dò la:

“Are you coming astray from the fairy land?”

“Đào nguyên lạc lối đâu mà đến đây?”

She said: “Those of the same mood share sympathy,

Thưa rằng: “Thanh khí xưa nay,

We met each other this afternoon, didn’t we?

Mới cùng nhau lúc ban ngày đã quên?

195. At the western side of yours, my poor house is,

Hàn gia ở mé tây thiên,

Where there is running water beneath a bridge.

Dưới dòng nước chảy bên trên có cầu.

You had empathic heart to think of me,

Mấy lòng hạ cố đến nhau

And stooped to write priceless words at my retreat.

Mấy lời hạ tứ ném châu gieo vàng.

I reported all of them to the league chief,

Vâng trình hội chủ xem tường,

200. Who told your name was also in the Doom Book[7].

Mà sao trong Sổ Đoạn Trường có tên.

As we see, that’s the law of cause and effect,

Âu đành quả kiếp nhân duyên,

We’re not strangers but the same boat’s passengers!

Cũng người một hội một thuyền đâu xa!

Here are ten new themes just posed by the league chief,

Này mười bài mới mới ra,

Please write fairy verses with your flower pen”.

Câu thần lại mượn bút hoa vẽ vời.”

205. Consent to the association girl’s bid,

Kiều vâng lĩnh ý đề bài,

With one stroke of nymph hand Kieu finished ten songs.

Tay tiên một vẫy đủ mười khúc ngâm.

The girl read the poems and flattered lavishly:

Xem thơ nức nở khen thầm:

“What an extraordinary poetry!

“Giá đành tú khẩu cẩm tâm khác thường!

Had it been put into the Doom Collection [8],

Ví đem vào Tập Đoạn Trường,

210. Second to none it’d deserve the first trophy!”

Thì treo giải nhất chi nhường cho ai!”

Towards the threshold the guest had turned to leave,

Thềm hoa khách đã trở hài,

Kieu still kept her back for more intimate talk.

Nàng còn cầm lại một hai tự tình.

A sudden strong wind snapped the blind from nowhere,

Gió đâu sực bức mành mành,

Kieu awoke and knew she’d just had a nightmare.

Tỉnh ra mới biết rằng mình chiêm bao.

215. She looked around for the girl but saw no one,

Trông theo nào thấy đâu nào,

Though she could still feel the lingering perfume.

Hương thừa dường hãy ra vào đâu đây.

All alone tossing about in the late night,

Một mình lưỡng lự canh chầy,

She thought of her long future, all terrified.

Đường xa nghĩ nỗi sau này mà kinh.

A flower swept by water, a weed by wind,

Hoa trôi bèo giạt đã đành,

220. That’d be her lot, that’d be her fate, she realized!

Biết duyên mình biết phận mình thế thôi!

Endless waves of inmost feelings harassed her,

Nỗi riêng lớp lớp sóng dồi,

The more she thought, the more tears started to flow.

Nghĩ đòi cơn lại sụt sùi đòi cơn.

Hearing the sobs of her child in her chamber,

Giọng Kiều rền rĩ trướng loan

Her mother woke up and asked: “What’s the matter?

Nhà huyên chợt tỉnh hỏi: “Cơn cớ gì?

225. Why stirring and fretting late at dead of night?

Cớ sao trằn trọc canh khuya?

Behold your pear-flowered face all soaked in tears.”

Màu hoa lê đã dầm dề giọt mưa.”

Kieu said: “As a little daughter of yours, dear,

Thưa rằng: “Chút phận ngây thơ,

Nothing I’ve done in return of your favors.

Dưỡng sinh đôi nợ tóc tơ chưa đền.

Strolling today, we visited Dam Tien’s grave,

Buổi ngày chơi mã Đạm Tiên,

230. Right away, tonight, in my dream, I saw her.

Nhắp đi thoắt thấy ứng liền chiêm bao.

What is the fate of a doomed woman, mother?

Đoạn Trường là số thế nào?

She gave me subjects and I wrote into poems.

Bài ra thế ấy, vịnh vào thế kia.

Based on what I saw in dream, I can foretell,

Cứ trong mộng triệu mà suy,

My future life will be as somber as hell!”

Phận con thôi có ra gì mai sau!”

235. Mother said: “Those absurd dreams of groundless things,

Dạy rằng:” Mộng huyễn chắc đâu,

Worth nothing to acquire griefs and sufferings!”

Bỗng không mua não chuốc sầu nghĩ nao!”

Kieu obeyed her mother and stopped worrying,

Vâng lời khuyên giải thấp cao,

Hardly had grief left, lovesick took hold of her.

Chưa xong điều nghĩ đã dào mạch tương.

Outside the window, orioles were talking,

Ngoài song thỏ thẻ oanh vàng,

240. From the wall, willow’s blooms flew before the screen.

Nách tường bông liễu bay sang láng giềng.

The moon cast its skewed light on the veranda,

Hiên tà gác bóng nghiêng nghiêng,

Deep in thought Kieu felt lonely more than ever.

Nỗi riêng riêng chạnh tấc riêng một mình.

It’s a common way for those sentimental,

Cho hay là giống hữu tình,

Once they’re trapped in love, no one can unravel.

Đố ai gở mối tơ mành cho xong.

245. Since his return after meeting the sisters,

Chàng Kim từ lại thư song,

Kim couldn’t a moment stop thinking of her.

Nỗi nàng canh cánh bên lòng biếng khuây.

Time seemed to elapse slowlier than ever,

Sầu giong càng khắc càng chầy,

One day of lovesickness equalled three autumns.

Ba thu dồn lại một ngày dài ghê.

Layers of curtains enclosed her window like clouds,

Mây Tần khoá kín phòng the,

250. He dreamed himself probing the way to her house.

Bóng hồng liệu nẻo đi về chiêm bao.

Under the waned moons, beside the burned out lamps,

Tuần trăng khuyết, đĩa dầu hao,

He longed to see her face, yearned to date her heart.

Mặt tơ tưởng mặt, lòng ngao ngán lòng.

His study room icily cold like copper,

Buồng văn hơi lạnh như đồng,

Brush stood dried in stand, lute strings lied loose on fret.

Trúc se ngọn thỏ, tơ chùng phím loan.

255. Winds shook the cane blind into sounds of music.

Mành tương phân phất hơi đàn

Perfume induced her breath, tea enticed her voice.

Hương gây mùi nhớ, trà khan giọng tình.

Had it not been their predestined unity,

Ví chăng duyên nợ ba sinh,

Why did she tease him with her gorgeous beauty?

Làm chi đem thói khuynh thành trêu ngươi?

Occupied with the memories of his girl,

Bâng khuâng nhớ cảnh nhớ người,

260. And of their meeting place, he rushed to go there.

Nhớ nơi kỳ ngộ vội dời chân đi.

A region of luxuriant grass verdure,

Một vùng cỏ mọc xanh rì,

By the pure brook they were to be seen nowhere!

Nước ngâm trong vắt, thấy gì nữa đâu!

The evening breeze seemed to rouse his sadness,

Gió chiều như gợn cơn sầu,

The reeds lightly shook their mocking vibration.

Vi lô hiu hắt như màu khảy trêu.

265. Urged by his bountiful imagination,

Nghề riêng nhớ ít tưởng nhiều,

He decided to dash toward the Blue Bridge[9].

Xăm xăm đè nẻo Lam kiều lần sang.

High walled and close gated was her residence,

Thâm nghiêm kín cổng cao tường,

That found him hopeless in communication.

Cạn dòng lá thắm, dứt đường chim xanh.

Line of willows drooped their leaves of silk curtain,

Lơ thơ tơ liễu buông mành,

270. An oriole chirped mockingly in the branch.

Con oanh học nói trên cành mỉa mai.

Behind those numerous bolted gates and closed doors,

Mấy lần cửa đóng then cài,

Beyond that dead flower-filled yard, where was she?

Đầy thềm hoa rụng biết người ở đâu?

Stunned by the view, he stood there for a long time,

Tần ngần đứng suốt giờ lâu,

Then turned ‘round and saw in rear another house.

Dạo quanh chợt thấy mé sau có nhà.

275. That was Ngo Viet’s, an itinerant businessman,

Là nhà Ngô Việt thuơng gia

Who was far away and the house left empty.

Buồng không để đó người xa chưa về.

Posed as a lodging student, he asked to rent,

Lấy điều du học hỏi thuê,

Then with his lute and books, he at once moved in.

Túi đàn cặp sách đề huề dọn sang.

The house was ready for him with rocks and trees,

Có cây có đá sẵn sàng,

280. With a terrace bearing the name ‘View of Thuy’[10].

Có hiên Lãm Thuý nét vàng chưa phai.

He was glad at heart at the name coincidence,

Mừng thầm chốn ấy chữ bài

This was, perhaps, a predestined occurrence!

Ba sinh âu hẳn duyên trời chi đây!

Half closing the window of his rented house,

Song hồ nửa khép cánh mây,

He peeped day after day at the eastern wall.

Tường đông ghé mắt ngày ngày hằng trông.

285. Being so near but almost locked out from her,

Tấc gang động khoá nguồn phong,

He saw not a flitting glimpse of her shadows.

Tịt mù nào thấy bóng hồng vào ra.

Two swift rounds of moon had passed since he moved in,

Nhẫn từ quán khách lân la,

Sojourning in this strange lodge in search of her.

Tuần trăng thấm thoắt nay đà thèm hai.

On a serene day, it seemed, beyond the wall,

Cách tường phải buổi êm trời,

290. A gracious figure flit beneath the peach tree.

Dưới đào dường thấy bóng người thướt tha.

He put down his lute, tidied his gown, dashed out,

Buông cầm, xốc áo, vội ra,

The perfume still lingered, the girl’d disappeared.

Hương còn thơm nức, người đà vắng tanh.

Walking along the wall circling the area,

Lần theo tường gấm dạo quanh,

He saw on the peach branch a golden hairpin.

Trên đào nhác thấy một cành kim thoa.

295. Kim stretched out his hand for it and brought it home,

Giơ tay với lấy về nhà:

Thinking: “Why’s it here, the lady’s chamber thing?

” Này trong khuê các đâu mà đến đây?

This brooch of that woman would not have fallen

Gẫm âu người ấy báu này

Into my hand without predestination!”

Chẳng duyên chưa dễ vào tay ai cầm.”

He sat all night watching and touching the pin,

Liền tay ngắm nghía biếng nằm,

300. Which still emit a slight sandal scent of her.

Hãy còn thoang thoảng hương trầm chưa phai.

As dew just cleared, a soul was seen by the wall,

Tan sương đã thấy bóng người,

Searching for something in a confused manner.

Quanh tường ra ý tìm tòi ngẩn ngơ.

Kim’d been purposely waiting for this moment,

Sinh đà có ý đợi chờ,

He raised his voice through the wall to sound her heart:

Cách tường lên tiếng xa đưa ướm lòng:

305. “I’ve found someone’s hairpin accidentally,

“Thoa này bắt được hư không,

But where’s Ho-p’u[11] to return the jewelry?”

Biết đâu Hợp Phố mà mong châu về?”

Kieu’s lucid voice was heard from the other side:

Tiếng Kiều nghe lọt bên kia:

“Thank you so much for your heart honest and kind,

“Ơn lòng quân tử sá gì của rơi,

The hairpin’s worth nothing and you never mind,

Chiếc thoa nào của mấy mươi,

310. But your righteous conscience is indeed priceless!”

Mà lòng trọng nghĩa khinh tài xiết bao!”

Kim said: “We have lived for sometime as neighbors,

Sinh rằng: “Lân lý ra vào.

And I’m an acquaintance of yours not stranger.

Gần đây nào phải người nào xa xôi.

I’ve got this moment thank to your perfumed thing,

Được rày nhờ chút thơm rơi,

That compensates for my sufferings ever since!

Kể đà thểu não lòng người bấy nay!

315. My long waiting time has been paid off today,

Bấy lâu mới được một ngày,

Let me tell you my inmost feelings, please stay.”

Dừng chân gạn chút niềm tây gọi là.”

Then he hurried inside and took out with him,

Vội về thêm lấy của nhà,

Two golden bracelets and a square silk kerchief.

Xuyến vàng đôi chiếc, khăn là một vuông.

With agility he climbed over the wall,

Bậc mây rón rén ngọn tường,

320. And there before him, the girl he met that day.

Phải người hôm nọ rõ ràng chẳng nhe.

Of bashful, reserved, and timorous nature,

Sượng sùng giữ ý rụt rè,

Before his close regard, she lowered her head.

Kẻ nhìn rõ mặt, người e cúi đầu.

Kim started the dialogue: “Since per chance we met,

Rằng: “Từ ngẫu nhĩ gặp nhau

I’ve been sick with my secret thirsts and longings.

Thầm trông trộm nhớ bấy lâu đã chồn.

325. My skinny body so withered and wasted,

Xương mai tính đã rủ mòn

That no one thought till today I could persist

Lần lừa ai biết hãy còn hôm nay!

All the last months I was like a daydreamer,

Tháng tròn như gửi cung mây,

Nurturing my love at the expense of my life!

Trần trần một phận ấp cây đã liều.

Now I wish I could beg a couple of things,

Tiện đây xin một hai điều,

330. Will you deign to look through into my poor heart?”

Đài gương soi đến dấu bèo cho chăng?”

Amazed and embarassed, Kieu politely said:

Ngần ngừ nàng mới thưa rằng:

“Mine’s a stringent and pastoral family.

Thói nhà băng tuyết, chất hằng phỉ phong.

As to the grave matter of matrimony,

Dầu khi lá thắm chỉ hồng,

It’s up to the decision of my parents.

Nên chăng thì cũng tại lòng mẹ cha.

335. Thank you for your loving and caring heart,

Nặng lòng xót liễu vì hoa,

But I’m still too young to answer your request.”

Trẻ thơ đã biết đâu mà dám thưa.”

Kim said: “it blows today and it rains the next,

Sinh rằng: “Rày gió mai mưa,

And spring days are not always within our reach.

Ngày xuân đã dễ tình cờ mấy khi.

If you don’t consent to my passionate love,

Dầu chăng xét tấm tình si,

340. It will hurt me but will it benefit you?

Thiệt đây mà có ích gì đến ai?

First, let’s make a promise of our attachment,

Chút chi gắn bó một hai,

Then with the matchmaker I’ll make arrangement.

Cho đành rồi sẽ liệu bài mối manh.

And if heaven disapproves of my true wish,

Khuôn thiêng dù phụ tấc thành,

My youth for your great love I’m willing to risk.

Cũng liều bỏ quá xuân xanh một đời.

345. But if your heart resolves to reject my love,

Lượng xuân dù có hẹp hòi,

All my search labor comes to nothing, you know!”

Công đeo đuổi chẳng thiệt thòi lắm ru!”

The lulling words of the young man soothed her ears,

Lặng nghe lời nói như ru,

The spring evening stirred the strings of her heart.

Chiều xuân dễ khiến nét thu ngại ngùng.

She said: “In the first stage of our acquaintance,

Rằng: “Trong buổi mới lạ lùng

350. For your truthful heart, it’s hard to hold back mine!

Nể lòng có lẽ cầm lòng cho đang!

I appreciate your kindness and concern,

Đã lòng quân tử đa mang,

I vowed my oath of loyalty in return.”

Một lời vâng tạc đá vàng thuỷ chung.”

Her acceptance seemed to free his heavy heart,

Được lời như cởi tấm lòng,

He handed her the hairpin and the rose scarf,

Giở kim thoa với khăn hồng trao tay,

355. Saying: “Our conjugal life begins today,

Rằng: “Trăm năm cũng từ đây,

Please as token of trust accept these keepsakes.”

Của tin gọi một chút này làm ghi.”

Having had with her a sunflower-shaped fan,

Sẵn tay bả quạt hoa quì

She exchanged it for the hairpin instantly.

Với cành thoa ấy tức thì đổi trao.

While they were trading words of consistency,

Một lời vừa gắn tất giao,

360. There was hubbub of human voice from the rear.

Mé sau dường có xôn xao tiếng người,

Swift as a draft of falling leaf and flower,

Vội vàng lá rụng hoa rơi,

He went back to his room and she her chamber.

Chàng về viện sách, nàng dời lầu trang.

 

From time when the touchstone certified the gold,

Từ phen đá biết tuổi vàng,

The further in love, the deeper in sorrow.

Tình càng thấm thía, dạ càng ngẩn ngơ.

365. This Hsiang River[12], a stretch of shallow water,

Sông Tương một dải nông sờ,

He waited at one end, she at the other.

Bên trông đầu nọ, bên chờ cuối kia.

A wall of fog and snow barred their mutual views,

Một tường tuyết trở sương che

Making it hard for them to exchange their news.

Tin xuân đâu dễ đi về cho năng.

Slowly elapsed windy days and moonlit nights,

Lần lần ngày gió đêm trăng,

370. Rose faded and green thrived as spring was over.

Thưa hồng rậm lục đã chừng xuân qua.

On the grand mom’s birthday anniversary,

Ngày vừa sinh nhật ngoại gia,

Her parents as well her brother and sister,

Trên hai đường dưới nữa là hai em,

All in their new costumes and with their fine gifts,

Tưng bừng sắm sửa áo xiêm,

Were at grand mom’s to present her their best wish.

Biện dâng một lễ xa đem tấc thành.

375. Being in the deserted house left alone,

Nhà lan thanh vắng một mình,

She thought today a good chance to meet her love.

Ngẫm cơ hội ngộ đã dành hôm nay.

Having set seasonal fruits on the table,

Thời trân thức thức sẵn bày,

She hastened her lotus feet towards the wall.

Gót sen thoăn thoắt dạo ngay mé tường.

Across the shrubs she lightly made her voice heard,

Cách hoa sẽ dặng tiếng vàng,

380. There he was, standing ready by the flowers.

Dưới hoa đã thấy có chàng đứng trông.

He blamed her for being cool to his ardor,

Trách lòng hờ hững với lòng,

And leaving their love for a time in the cold.

Lửa hương chốc để lạnh lùng bấy lâu.

That had immersed him in longings and sorrows,

Những là đắp nhớ đổi sầu,

Making his hair half white as if mixed with snow.

Tuyết sương nhuộm nửa mái đầu hoa râm.

385. She said: “Vicious rain and wind have kept me home,

Nàng rằng: “Gió bắt mưa cầm,

Making me unworthy of your confidence.

Đã cam tệ với tri âm bấy chầy.

It’s lucky today everyone is absent,

Vắng nhà được buổi hôm nay,

I come with my heart to appreciate yours.”

Lấy lòng gọi chút ra đây tạ lòng.”

They went skirting around a man-made mountain,

Lần theo núi giả đi vòng,

390. At the wall’s end was a newly fenced entrance.

Cuối tường dường có nẻo thông mới rào.

Rolling up sleeves Kim unlocked the love haven,

Xắn tay mở khoá động đào,

Splitting clouds they looked into the fairyland.

Rẽ mây trông tỏ lối vào thiên thai.

They gazed at one another’s shining faces,

Mặt nhìn mặt càng thêm tươi,

Exchanging their words of health and happiness.

Bên lời vạn phúc, bên lời hàn huyên.

395. Shoulder by shoulder they entered his study,

Sánh vai vào chốn thư hiên,

While trading their vows of love and loyalty.

Góp lời phong nguyệt, nặng nguyền non sông.

On the desk were brush and sheets of poetry,

Trên yên bút giá thi đồng,

On the wall hung an ink picture of pine tree.

Đạm thanh một bức tranh tùng treo trên.

That betrayed the real expression of nature,

Phong sương đượm vẻ thiên nhiên,

400. Admiringly she praised the lively drawing.

Mặn khen nét bút càng nhìn càng tươi.

He said: “This sketch of picture is just finished,

Sinh rằng: “Phác hoạ vừa rồi

Please give it more value by adding a note.”

Phẩm đề xin một vài lời thêm hoa.”

The nymph hand of hers, as swift as wind and rain,

Tay tiên gió táp mưa sa,

Brandished the brush and scribbled a four-verse poem.

Khoảng trên dừng bút thảo và bốn câu.

405. He praised: “Your talent of gem and pearl poetry,

Khen: “Tài nhả ngọc phun châu,

Is unmatched even by Ladies Pan and Hsieh[13].

Nàng Ban ả Tạ cũng đâu thế nầy.

Were I not a good person in previous life,

Kiếp tu xưa ví chưa dày,

I wouldn’t’ve been awarded with this high prize!”

Phúc nào nhắc được giá này cho ngang.”

She replied: “By but a glance at your clear face,

Nàng rằng: “Trộm liếc dung quang,

410. I could recognize you’re a man of high worth.

Chẳng sân Bội Ngọc, cũng đường Kim Môn.

I think myself but a girl of petty fate,

Nghĩ mình phận mỏng cánh chuồn,

Will heaven agree to our love consummate?

Khuôn xanh biết có vuông tròn mà hay?

I remember when still an innocent child,

Nhớ từ năm hãy thơ ngây,

There came a physiognomist who looked and said:

Có người tướng sĩ đoán ngay một lời:

415. ‘This girl’s quintessence all reveals visibly,

‘Anh hoa phát tiết ra ngoài

A life of genius trapped in a tragic fate.’

Nghìn thu bạc mệnh, một đời tài hoa.’

Weighing your good lot and my bad destiny,

Trông người lại ngắm đến ta,

I doubt if our love ends up in unity?”

Một dày một mỏng biết là có nên?”

He said: “Our fortuitous meeting is destined,

Sinh rằng: “Giải cấu là duyên,

420. To date, many times men’s will has won god’s wish.

Xưa nay nhân định thắng thiên cũng nhiều.

Even if the worst happens to our marriage,

Ví dầu giải kết đến điều,

We’ll duly risk ourselves to keep our promise!”

Thì đem vàng đá mà liều với thân!”

All of their innermost feelings once relieved,

Đủ điều trung khúc ân cần,

Their hearts filled with love, their heads tipsy with wine.

Lòng xuân phơi phới, chén xuân tàng tàng.

425. Happy days were all shorter than a hand span,

Ngày vui ngắn chẳng đầy gang,

The sun had hid its mirror behind the mount.

Trông ra ác đã ngậm gương non đoài.

Uneasy to stay thinking of her vacant house,

Vắng nhà chẳng tiện ngồi dai,

She said goodbye and left for her residence.

Giã chàng nàng mới kíp dời song sa.

When she got home, her mom and dad were not there,

Đến nhà vừa thấy tin nhà

430. Still taking part in grand mom’s birthday night feast.

Hai thân còn dở tiệc hoa chưa về.

In a rush, she lowered the door’s silk curtain,

Cửa ngoài vội rủ rèm che,

And hastened her pace towards the midnight garden.

Xăm xăm băng lối vườn khuya một mình.

The moon was glimmering on tops of the trees,

Nhặt thưa gương giọi bóng cành,

A lamp peeping through the blind of his study.

Ngọn đèn trông lọt trướng huỳnh hắt hiu.

435. Kim was dozing off, leaning on the table,

Sinh vừa tựa án thiu thiu,

In a state of half awake and half asleep.

Dở chiều như tỉnh, dở chiều như mê.

Her footsteps aborted his fantasy sleep,

Tiếng sen sẽ động giấc hoè,

Then in the late moonbeam, the pear bloom approached.

Bóng trăng đã xế, hoa lê lại gần.

Dazed as being on the peak of ecstasy,

Bâng khuâng đỉnh Hiệp non Thần,

440. He thought of having a honeymoon fancy.

Còn ngờ giấc mộng đêm xuân mơ màng.

“Despite the empty and lonely night,” Said she,

Nàng rằng: “Khoảng vắng đêm trường,

“My heart urges me to come in search of yours.

Vì hoa nên phải đánh đường tìm hoa.

Now, we are clearly face-to-face together,

Bây giờ rõ mặt đôi ta,

Who knows it will be but a dream tomorrow?”

Biết đâu rồi nữa chẳng là chiêm bao?”

445. Overjoyed, he rushed out to invite her in,

Vội mừng làm lễ rước vào

And lighted more candle, added more incense.

Đài sen nối sáp, lư đào thêm hương

They jointly wrote down a page of troth promise,

Tiên thề cùng thảo một chương,

Cut their hairs, mixed and shared them with a gold knife.

Tóc mây một món, dao vàng chia đôi.

Then by witness of the bright moon in the sky,

Vầng trăng vằng vặc giữa trời,

450. They solemnly reiterated their oaths.

Đinh ninh hai miệng một lời song song.

And painstakingly recommended their hearts,

Tóc tơ căn vặn tấc lòng,

That their unanimity should be for life.

Trăm năm tạc một chữ đồng đến xương.

In cups of jade, they then drank their pledging wine,

Chén hà sánh giọng quỳnh tương

Their perfumes mixed and their shadows coalesced.

Giải hà hương lộn, bình gương bóng lồng.

455. He said: “the wind is cool, the moon transparent,

Sinh rằng: “Gió mát trăng trong,

Anyhow I still feel my heart uneasy.

Bấy lâu nay một chút lòng chưa cam.

As I’ve not yet crossed the Blue Bridge for marriage,

Chầy sương chưa nện cầu Lam,

My insistence might become an insolence.”

Sợ lần khân quá ra sàm sở chăng?”

She said: “We’re tied together by thread of fate,

Nàng rằng: “Hồng diệp xích thằng,

460. One word exchanged and we became intimates.

Một lời cũng đã tiếng rằng tương tri.

Except improper and indecent requests,

Đừng điều nguyệt nọ hoa kia,

Any other thing for you I won’t regret.”

Ngoài ra ai lại tiếc gì với ai.”

“Was told you’re a famous lute player,” he said.

Rằng: “Nghe nổi tiếng cầm đài,

“My Chung Ch’i’s[14] ears craves to enjoy your music.

Nước non luống những lắng tai Chung Kỳ.”

465. She replied: “My humble skill is worth nothing,

Thưa rằng: “Tiện kỹ sá chi,

But you have ordered and I have to give in.”

Đã lòng dạy đến dạy thì phải vâng.”

On the wall was readily hung a moon-lute,

Hiên sau treo sẵn cầm trăng,

At once Kim gallantly handed it to her.

Vội vàng Sinh đã tay nâng ngang mày.

She said: “This private and petty art of mine,

Nàng rằng: “Nghề mọn riêng tay,

470. Why you so occupied for this knack so trite!”

Làm chi cho bận lòng này lắm thân!”

She began by tuning the strings of the lute,

So dần dây vũ dây văn,

Adjusting them in accord with the tone scales.

Bốn dây to nhỏ theo vần cung thương.

Her music revived the Han-Ch’u[15]’s Battlefields,

Khúc đâu Hán Sở chiến trường,

Where iron and gold arms were heard colliding.

Nghe ra tiếng sắt tiếng vàng chen nhau.

475. Another air was the Su-ma’s Phoenix Plea[16],

Khúc đâu Tư Mã Phượng Cầu,

Wherein woes and sorrows were heard lamenting.

Nghe ra như oán như sầu phải chăng.

Here Chi K’ang[17]’s masterpiece entitled Kuang-ling[18],

Kê Khang này khúc Quảng Lăng,

Where water was heard running and cloud erring.

Một rằng Lưu thuỷ, hai rằng Hành vân.

There the “Crossing the Border Gate” by Chao-Chun[19],

Quá quan nầy khúc Chiêu Quân,

480. Lovesick for her king and homesick for her folks.

Nửa phần luyến chúa, nửa phần tư gia.

The sounds were clear as a flying heron’s cries,

Trong như tiếng hạc bay qua,

Thick as the brook’s water falling from above.

Đục như nước suối mới sa nửa vời.

Slow as the breeze slightly wafting from outside,

Tiếng khoan như gió thoảng ngoài,

Or speedy as the storm rumbling from the sky.

Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa.

485. The lamp became dim or bright at intervals,

Ngọn đèn khi tỏ khi mờ,

As he sat there submerged in reeling sadness.

Khiến người ngồi đó cũng ngơ ngẩn sầu.

At times he bowed his head or leaned on his knees,

Khi tựa gối, khi cúi đầu,

At times he scowled from pain or frowned for pity.

Khi vò chín khúc, khi chau đôi mày.

At last he said: “your music’s really gorgeous,

Rằng: “Hay thì thật là hay,

490. But hearing it, I feel like gulping sourness!

Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào!

Why do you choose those mournful airs of music,

So chi những bậc tiêu tao,

That depress your heart and sadden the others’.

Dột lòng mình cũng nao nao lòng người.

She said: “It has been my accustomed nature,

Rằng: “Quen mất nết đi rồi,

Whether sad or glad, it is an endowed mood!

Tẻ vui thôi cũng tính trời biết sao!

495. I highly appreciate your golden words,

Lời vàng vâng lĩnh ý cao,

And hope my flaws will gradually reduce.”

Hoạ dần dần bớt chút nào được không.”

Her perfumed body gave off the charisma,

Hoa hương càng tỏ thức hồng,

Her eyes and smile seemed to sparkle with love fire.

Đầu mày cuối mắt càng nồng tấm yêu.

Kim felt like a skewed boat on waves of desire,

Sóng tình dường đã xiêu xiêu,

500. And in his cuddle were mixed some pleas of lust.

Xem trong âu yếm, có chiều lả lơi.

Gravely she said: “never play with love, you must,

Thưa rằng; “Đừng lấy làm chơi,

At least, let me finish what I want to speak!

Dẽ cho thưa hết một lời đã nao!

A small girl like me is not worth your concern,

Vẻ chi một đoá yêu đào,

And peach grove dare not fence itself from blue birds.

Vườn hồng chi dám ngăn rào chim xanh.

505. But as I’m honored to be your future wife,

Đã cho vào bậc bố kinh,

I must uphold the ethics of chastity.

Đạo tòng phu lấy chữ trinh làm đầu.

Behave I like a lass without purity,

Ra tuồng trên Bộc trong dâu,

Then no one would wed such a person as me.

Thì con người ấy ai cầu làm chi.

Since we’re not temporary sexual partners,

Phải điều ăn xổi ở thì,

510. So my life’s chastity can’t be lost in hours!

Tiết trăm năm nỡ bỏ đi một ngày!

Let’s review the well-famed love in history,

Ngẫm duyên kỳ ngộ xưa nay,

There were the unequalled well-matched Chang and Ts’ui[20].

Lứa đôi ai dễ đẹp tày Thôi Trương.

Sexual pleasures aborted their golden pledge,

Mây mưa đánh đổ đá vàng,

Over-indulgence made him tired of her.

Quá chiều nên đã chán chường yến anh.

515. Even when they were side by side together,

Trong khi chắp cánh liền cành,

He harbored in his heart a somewhat contempt.

Mà lòng rẻ rúng đã dành một bên.

As a result their western-roofed oath cooled down,

Mái tây để lạnh hương nguyền,

And their happy idyll turned out bitterness.

Cho duyên đằm thắm ra duyên bẽ bàng.

‘Cause she did not refuse his undue requests,

Gieo thoi trước chẳng giữ giàng,

520. That later she had to live in his disgrace.

Để sau nên thẹn cùng chàng bởi ai?

Please don’t press me to any corporal deed,

Vội chi liễu ép hoa nài,

I’ll submit to you at right time what you need.”

Còn thân ắt lại đền bồi có khi.”

Hearing this gentle but serious language,

Thấy lời đoan chính dễ nghe,

He more than ever valued and treasured her.

Chàng càng thêm nể thêm vì mười phân.

525. The moonbeam had just faded on the roof ’s eaves,

Bóng tàu vừa lạt vẻ ngân,

From outside the door was heard a messenger.

Tin đâu đã thấy cửa ngăn gọi vào.

Kieu hurried back towards her maiden chamber,

Nàng thì vội trở buồng thêu,

As his lover stepped out into the peach yard.

Sinh thì dạo gót sân đào bước ra.

As soon he opened the door of his dwelling,

Cửa sài vừa ngỏ then hoa,

530. A servant came in bringing his home’s tidings.

Gia đồng vào gửi thư nhà mới sang.

The ominous sad news of his uncle’s death,

Đem tin thúc phụ từ đường,

His coffin was to be brought home from Liao-yang[21],

Bơ vơ lữ thấn tha hương đề huề,

An alien remote land barred by dales and hills,

Liêu Dương cách trở sơn khê,

Dad called Kim back to help in the obsequies.

Xuân đường kíp gọi Sinh về hộ tang.

535. What a terrifying event this news was!

Mảng tin xiết nỗi kinh hoàng!

He quickly made a short cut to her chamber.

Băng mình lẻn trước đài trang tự tình.

And the entire story thoroughly told her,

Gót đầu mọi nỗi đinh ninh,

Of his family’s mourning and his own woes:

Nỗi nhà tang tóc, nỗi mình xa xôi:

“Our affairs not yet been in detail discussed,

“Sự đâu chưa kịp đôi hồi,

540. Our love not yet been officially promised.

Duyên đâu chưa kịp một lời trao tơ.

The moon of oath still there truthful and unchanged,

Trăng thề còn đó trơ trơ,

Never will my heart change due to long distance.

Dám đâu xa mặt mà thưa thớt lòng.

Beyond thousand miles, moment last into months,

Ngoài nghìn dặm chốc ba đông,

So it’s a long time for our sorrows to end!

Mối sầu khi gỡ cho xong còn chầy.

545. Please, my love, take good care of your priceless health,

Gìn vàng giữ ngọc cho hay,

So I’ll be at ease at the far horizon.”

Cho đành lòng kẻ chân mây cuối trời.”

Hearing these words, entangled with confusion,

Tai nghe ruột rối bời bời,

In an uncertain mood she expressed her thoughts:

Ngập ngừng nàng mới giải lời trước sau:

“God of nuptials, why do you hate two of us?

“Ông tơ ghét bỏ chi nhau?

550. Union yet enjoyed, partition now suffered!

Chưa vui sum họp, đã sầu chia phôi!

Together we’ve already sworn the grave oath,

Cùng nhau trót đã nặng lời,

That though our hairs alter our hearts will never.

Dẫu thay mái tóc, dám dời lòng tơ.

In spite of long months and years, I’ll wait for you,

Quản bao tháng đợi năm chờ,

Weeping alone at the thought of your hardships.

Nghĩ người ăn gió nằm mưa xót thầm.

555. I’ve pledged to you my heart’s unanimity,

Đã nguyền hai chữ đồng tâm,

That means I’ve sworn my eternal loyalty.

Trăm năm thề chẳng ôm cầm thuyền ai.

As long as river and mountain still exist,

Còn non còn nước còn dài,

Remember to come back to me, my cherished.”

Còn về còn nhớ đến người hôm nay.”

They were so attached and had no heart to part,

Dùng dằng chưa nỡ rời tay,

560. While the sun had been right at the house’ corner.

Vầng đông trông đã đứng ngay nóc nhà.

Each step of parting imparted fits of pains,

Ngại ngùng một bước một xa,

Each word of farewell incited lines of tears.

Một lời trân trọng châu sa mấy hàng.

Quickly saddling his horse and bearing his bag,

Buộc yên quảy gánh vội vàng,

Sharing with her the journey and the sadness,

Mối sầu xẻ nửa, bước đường chia hai.

565. He grimly looked at the alien scenery,

Buồn trông phong cảnh quê người,

Cuckoos crowed on tree, geese disbanded in sky.

Đầu cành quyên nhặt, cuối trời nhạn thưa.

He felt sad for her withdrawn from society,

Não người cữ gió tuần mưa,

And burdened under the heavy load of lovesick.

Một ngày nặng gánh tương tư một ngày.

Meanwhile she was standing against the west porch,

Nàng còn đứng tựa hiên tây,

570. Her heart twisted as if entangled with silks.

Chín hồi vấn vít như vầy mối tơ.

She beheld through window the whirling dark clouds,

Trông chừng khói ngất song thưa,

Pale like sick flower, sad like yellow willow.

Hoa trôi trác thắm, liễu xơ xác vàng.

Soullessly she took a walk onto the house,

Tần ngần dạo gót lầu trang,

Whereas the birthday goers were returning.

Một đoàn mừng thọ ngoại hương mới về.

575. Hardly had she and her folks finished their greeting,

Hàn huyên chưa kịp giãi dề,

They saw around appear noisy constables.

Sai nha bỗng thấy bốn bề xôn xao.

The ones holding sticks, others seizing large knives,

Ngưới nách thước, kẻ tay đao,

Acting boisterously, a group of demon-likes.

Đầu trâu mặt ngựa ào ào như sôi.

They put cangues on the old man and his young son,

Già giang một lão một trai,

580. And with one brute rope fastened these two persons.

Một dây vô loại buộc hai thâm tình.

Their sounds, like buzz of green-flies, filled the household,

Dậy nhà vang tiếng ruồi xanh,

Horrifying the sisters and their mother.

Rụng rời đọt liễu, tan tành cội mai.

All the household’s jewelry and belongings,

Đồ tế nhuyễn, của riêng tây,

Were thoroughly sacked into their greed-pockets.

Sạch sành sanh vét cho đầy túi tham.

585. The charge of some wrong was imposed on their heads,

Điều đâu bay buộc ai làm,

Who was the trapper? Who was the slanderer?

Này ai đơm giậm đặt giàm bỗng dưng?

Asking the questions and they had the answer:

Hỏi ra sau mới biết rằng:

The denouncer: a rogue of raw silk seller.

Phải tên xưng xuất là thằng bán tơ.

The family was terrified and spellbound,

Một nhà hoảng hốt ngẩn ngơ,

590. Their woeful cries shook the earth and blurred the clouds.

Tiếng oan dậy đất, án ngờ loà mây.

They prostrated and begged all day for mercy,

Hạ từ van lạy suốt ngày,

To be heard by deaf ears and rough hands only.

Điếc tai lân tuất, phũ tay tồi tàn.

They hang father and son upturned on the beam,

Rường cao rút ngược dây oan,

Even rocks were crushed to pieces, much less men.

Dẫu rằng đá cũng nát gan lọ người.

595. Watching the scene, Kieu felt a heart-tearing pain,

Mặt trông đau đớn rụng rời,

This wrong, she could only to Heaven complain.

Oan này còn một kêu trời nhưng xa.

Since it was a habit of those cop-villains,

Một ngày lạ thói quan nha,

To wreak dire havoc for the sake of money.

Làm cho khốc hại chẳng qua vì tiền.

“How could I do”, she thought, “to save my blood folks?

“Sao cho cốt nhục vẹn tuyền?

600. In emergency, we act accordingly.

Trong khi ngộ biến tòng quyền biết sao.

The love for young Kim, the labor of father,

Duyên hội ngộ, đức cù lao,

Love and duty, which one is the heavier?

Bên tình bên hiếu bên nào nặng hơn?

I’ll put aside the solemn vows of my love,

Để lời thệ hải minh sơn,

A child must first return the parents’ favors.”

Làm con trước phải đền ơn sinh thành.”

605. Thus resolutely she took the decision:

Quyết tình nàng mới hạ tình:

“Let me sell myself for dad’s ransom money!”

“Dẽ cho để thiếp bán mình chuộc cha!”

There was mister Chung- an old functionary,

Họ Chung có kẻ lại già,

Who worked for the police too, but a kind man.

Cũng trong nha dịch lại là từ tâm.

Before her filial gratitude and love,

Thấy nàng hiếu trọng tình thâm,

610. He conceived for her a hidden compassion.

Vì nàng nghỉ cũng thương thầm xót vay.

Counting all the likely bribes and offerings,

Tính bài lót đó luồn đây,

Three hundred liangs would satisfy everything.

Có ba trăm lạng việc này mới xuôi.

He told her, while her kin kept in transient jail,

Hãy về tạm phó giam ngoài,

To manage for the sum in two or three days.

Dặn nàng qui liệu trong đôi ba ngày.

615. What a pity for her, a girl young and naive,

Thương tình con trẻ thơ ngây,

Carried into a sudden calamity.

Gặp cơn vạ gió tai bay bất kỳ.

The heart pain of her household’s adversity,

Đau lòng tử biệt sinh ly,

Even life she did not regret, much less love.

Thân con chẳng tiếc tiếc gì đến duyên.

As a raindrop without care of its mean fate,

Hạt mưa sá nghĩ phận hèn,

620. She’d sacrifice her life to save her father’s.

Liều đem tấc cỏ quyết đền ba xuân.

She revealed her heart’s wish to the matchmaker,

Sự lòng ngỏ với băng nhân,

And that news stirred noisy gossip near and far.

Tin sương đồn đại xa gần xôn xao.

There was now in the near town an old woman,

Gần miền có một mụ nào,

Who led a guest to the interrogation.

Đưa người viễn khách tìm vào vấn danh.

625. Asked of his name, he answered: “Ma the Student.”

Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh.”

Of his hometown, “Lin-ch’ing[22] District, adjacent.”

Hỏi quê, rằng: “Huyện Lâm Thanh cũng gần.”

Mature enough to be forty years over,

Quá niên trạc ngoại tứ tuần,

His face clean shaven and his clothes well groomed.

Mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao.

Followed by rowdy servants, the pretender

Trước thầy sau tớ lao xao,

630. Was met and led inside by the matchmaker.

Nhà băng đưa mối rước vào lầu trang.

Without manners Ma jumped to take the first chair,

Ghế trên ngồi tót sỗ sàng,

Whereas from within, the broker urged her out.

Buồng trong mối đã giục nàng kíp ra.

Sullenly stressed by her home’s grief and her own,

Nỗi mình thêm tức nỗi nhà,

Each step on the floor exuded flows of tears,

Thềm hoa một bước, lệ hoa mấy hàng.

635. Before the rudeness of life shaken with fears,

Ngại ngùng rợn gió e sương,

Ashamed with flowers and herself in mirror.

Nhìn hoa bóng thẹn, trông gương mặt dày.

The broker flaunted her face, praised her fingers,

Mối càng vén tóc bắt tay,

An aster-like sad air and apricot-like thin trait.

Nét buồn như cúc, điệu gầy như mai.

Her beauty and talent were carefully weighed,

Đắn đo cân sức cân tài,

640. Her lute art and muse skill were forced to display.

Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ.

Each trait of hers oozed its charm and loveliness,

Mặn nồng một vẻ một ưa,

Well pleased, the guest accordingly made a deal.

Bằng lòng khách mới tuỳ cơ dặt dìu.

Saying: “I’m here at Blue Bridge for this pearl bride,

Rằng: “Mua ngọc đến Lam Kiều,

Please tell me how much is the wedding gift’s price.”

Sính nghi xin dạy bao nhiêu cho tường.”

645. The broker said: “priceless her true value is,

Mối rằng: “Giá đáng nghìn vàng,

In her home’s mishap it’s up to your bounty.”

Gấp nhà nhờ lượng người thương dám nài.”

He shamefully bargained little by little,

Cò kè bớt một thêm hai,

Till price was set at four hundred silver liangs.

Giờ lâu ngã giá vàng ngoài bốn trăm.

This deal had thus smoothly settled the problem,

Một lời thuyền đã êm giầm,

650. They exchanged the bride’s and groom’s name and birthday,

Hãy đưa canh thiếp trước cầm làm ghi.

Set date for the offering and the wedding,

Định ngày nạp thái vu qui,

With quick cash people could resolve everything.

Tiền lưng đã sẵn việc gì chẳng xong.

Words was sent to old Chung the functionary,

Một lời cậy với Chung công,

To vouch for the transient release of old Vuong.

Khất từ tạm lãnh Vương ông về nhà.

655. Pity for the old father and his naive child,

Thương tình con trẻ cha già,

He looked at her with broken heart and bosom:

Nhìn nàng ông những máu sa ruột dàu:

“Rearing you up, I have an expectation,

“Nuôi con những ước về sau,

That you’ll be wedded to a worthy husband.

Trao tơ phải lứa, gieo cầu đáng nơi.

Oh Heaven, why do you wreak calamity!

Trời làm chi cực bấy trời!

660. And injustice to break up our family.

Này ai vu thác cho người hợp tan.

Punishment means nothing for my dying life,

Búa rìu bao quản thân tàn,

But the more she aches, the more I’m agonized.

Nỡ đày đoạ trẻ, càng oan khốc già.

Once sooner or later everyone must die,

Một lần sau trước cũng là,

I’d rather kill myself than stand this heart’s pain!”

Thôi thì mặt khuất, chẳng thà lòng đau!”

665. Lines of tears flowed down following his complaint,

Theo lời càng chảy dòng châu,

He risked his life plunging head against the wall.

Liều mình ông rắp gieo đầu tường vôi.

People rushed to guard and watch the poor old man,

Vội vàng kẻ giữ người coi,

As she tried to soothe him with consolation:

Nhỏ to nàng lại tìm lời khuyên can:

“Father, it’s worth nothing this daughter of yours,

“Vẻ chi một mảnh hồng nhan,

670. Who’s not repaid a bit of your birth favors.

Tóc tơ chưa chút đền ơn sinh thành.

In pleading for pardon, I’m shy with Miss Ying[23],

Dâng thư đã thẹn nàng Oanh,

In selling my life, I’m short of Lady Li[24],

Lại thua ả Lý bán mình hay sao,

In your old age, you are now like a big tree,

Cỗi xuân tuổi hạc càng cao,

That has to buttress a lot of twigs and plants.

Một cây gánh vác biết bao nhiêu cành.

675. If with your great love, you don’t cut off our ties,

Lòng tơ dầu chẳng dứt tình,

Storm will violently shatter our family.

Gió mưa âu hẳn tan tành nước non.

‘Tis better that just my life be sacrificed,

Thà rằng liều một thân con,

The flower’s broken but the tree remains green.

Hoa dầu rã cánh, lá còn xanh cây.

Whatever my destiny is, let it be,

Phận con đành vậy cũng vầy,

680. As if I’d been dead early in my childhood.

Cầm như chẳng đậu những ngày còn xanh.

Do not immerse yourself in useless worries,

Cũng đừng tính quẩn lo quanh,

That only leads to disease and misery.”

Tan nhà là một, thiệt mình là hai.”

These reasonable words of hers soothed his ears,

Phải lời ông cũng êm tai,

They looked at each other through plenty of tears.

Nhìn nhau giọt ngắn giọt dài ngổn ngang.

685. At this time, Ma the Scholar had just come in,

Mé ngoài họ Mã vừa sang,

One signed the paper and one handed the gold.

Tờ hoa đã ký, cân vàng mới trao.

How malicious the old moon wedding god is!

Trăng già độc địa làm sao!

To unite such an ill-matched matrimony.

Cầm dây chẳng lựa buộc vào tự nhiên.

With fresh money ready to spend in their hands,

Trong tay đã sẵn đồng tiền,

690. It is not hard to alter from black to white.

Dầu lòng đổi trắng thay đen khó gì.

By the conscientious helpfulness of Old Chung,

Họ Chung ra sức giúp vì,

The bribe was submitted and the case finished.

Lễ tâm đã đặt, tụng kỳ cũng xong.

The home’s troubles had eased temporarily,

Việc nhà đã tạm thong dong,

But nuptial time was speeding its arrival.

Tinh kỳ giục giã đã mong độ về.

695. Alone in the dead of night under the lamp,

Một mình nương ngọn đèn khuya,

Her gown soaked in tears and her hair weaved with griefs:

Áo dầm giọt tủi, tóc se mái sầu:

“I’m resigned to my fate, whatever it is,

“Phận dầu dầu vậy cũng dầu,

It’s a pity for him who’s thus persevered!

Xót lòng đeo đẳng bấy lâu một lời!

His huge effort to win my heart was so dear,

Công trình kể biết mấy mươi,

700. Because I’ve concurred, he’s now in dilemma.

Vì ta khắng khít cho người dở dang.

Our cups of pledge wine are still left unfinished,

Thề hoa chưa ráo chén vàng,

But I’ve undone my oath, renounced my promise.

Lỗi thề thôi đã phụ phàng với hoa.

Now at the far-off horizon of Liao-yang,

Trời Liêu non nước bao xa,

Perhaps he thinks this breakup a fault of mine.

Nghĩ đâu rẽ cửa chia nhà tự tôi.

705. Through countless sworn vows for a wedded union,

Biết bao duyên nợ thề bồi,

This love is now finished and nothing remains.

Kiếp này thôi thế thì thôi còn gì.

If our sworn vows persists until the next life,

Tái sinh chưa dứt hương thề,

I’ll be reborn a beast to serve as your maid.

Làm thân trâu ngựa đền nghì trúc mai.

So long as this debt of love’s not yet been paid,

Nợ tình chưa trả cho ai,

710. I’ll bring it, insolvent, to the zone of death.”

Khối tình mang xuống tuyền đài chưa tan.”

She was engrossed in her own tragic sorrows,

Nỗi riêng riêng những bàng hoàng,

Till lamp burnt out its oil, tears soaked up her scarf.

Dầu chong trắng đĩa, lệ tràn thấm khăn.

Her sister, Thuy Van, on waking up from sleep,

Thuý Vân chợt tỉnh giấc xuân,

Came under the lamp, affectionately asked:

Dưới đèn ghé đến ân cần hỏi han:

715. “Dear, heaven’s design is changing and complex,

“Cơ trời dâu bể đa đoan,

You alone must endure our home’s injustice.

Một nhà để chị riêng oan một mình.

Is that the reason you stayed up the late night?

Cớ chi ngồi nhẫn tàn canh?

Or some other private secret in your heart?”

Nỗi riêng còn mắc mối tình chi đây?”

Kieu answered: “That my heart’s sobbing, it is right,

Rằng: “Lòng đang thổn thức đầy,

720. As it’s still tangled in an unfinished love.

Tơ duyên còn vướng mối này chưa xong.

’Tis shame to divulge this intimacy,

Hở môi ra cũng thẹn thùng,

But to keep it in heart is disloyalty.

Để lòng thì phụ tấm lòng với ai.

I ask for your help, will you accept my word?

Cậy em em có chịu lời?

Please be seated I’ll bow to you ere I speak.

Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.

725. My love tie with him is mid way broken up,

Giữa đường đứt gánh tương tư,

Now it’s your turn to rejoin the severed silk.

Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em.

From the time I met him, the young scholar Kim,

Kể từ khi gặp chàng Kim,

We have exchanged day wishes and night pledges.

Khi ngày quạt ước, khi đêm chén thề.

Then our domestic storm happened suddenly,

Sự đâu sóng gió bất kỳ,

730. And I could not fulfill both love and duty.

Hiếu tình hai lẽ khôn bề vẹn hai.

You are still young and your spring days are still long,

Ngày xuân em hãy còn dài.

Pity your blood sister, help fulfil her oaths.

Xót tình máu mủ, thay lời nước non.

Even I must die my flesh and bone shattered,

Chị dầu thịt nát xương mòn,

My soul, perfumed by your deed, will smile in Hades.

Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây.

735. Here are the hair brooch and commitment paper,

Chiếc vành với bức tờ mây,

Please keep them as common keepsakes of our troth.

Duyên này thì giữ vật này của chung.

One day when he and you become man and wife,

Dầu em nên vợ nên chồng,

Perhaps you won’t forget your fated sister.

Xót người mệnh bạc ắt lòng chẳng quên.

Although I’ll be gone, my possessions remain,

Mất người còn chút của tin,

740. The lute and the oath incense of our old days.

Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa.

Then in the future if you would ever mind,

Mai sau dầu có bao giờ,

Burn that incense, tune this lute and start to play;

Đốt lò hương ấy, so tơ phím nầy;

And looking out, you see the stirred grass and leaves,

Trông ra ngọn cỏ lá cây,

You’ll know I’m back there together with the breeze.

Thấy hiu hiu gió thì hay chị về.

745. My soul’s still heavily weighed down by the oath,

Hồn còn mang nặng lời thề,

I’ll risk everything for the sake of my love.

Nát thân bồ liễu, đền nghì trúc mai.

Once I am in the Hades, wordless and absent,

Dạ đài cách mặt khuất lời,

Please sprinkle sacred water for my doomed soul.

Rảy xin chén nước cho người thác oan.

Now the brooch’s been shattered and the vase broken,

Bây giờ trâm gãy bình tan,

750. Still my love for him stays beyond expressions!

Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân!

Please convey him my thousand bows of regrets,

Trăm nghìn gửi lạy tình quân,

That our love has by now been interrupted.

Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi.

Why is my unfortunate fate white as lime?

Phận sao phận bạc như vôi?

Subject to rough water like a dead flower.

Đã đành nước chảy hoa trôi lở làng.

755. Oh Kim my dearest one! Oh Kim my lover!

Ôi Kim lang! Hỡi Kim lang!

It is from now on that I will betray you!”

Thôi thôi thiếp đã phụ chàng tư đây!”

Just as she stopped speaking, she fell unconscious,

Cạn lời hồn ngất máu say,

Her nose breathless, her arms frigid as copper.

Một hơi lặng ngắt, đôi tay giá đồng.

Her parents awakened from their deep slumber,

Xuân huyên chợt tỉnh giấc nồng,

760. And the entire house were busy in and out,

Một nhà tấp nập kẻ trong người ngoài,

Taking care of her with all kinds of treatment.

Kẻ thang người thuốc bời bời.

Hardly recovered from swoon, she again cried,

Mới dằn cơn vựng, chưa nguôi giọt hồng,

Old dad asked: “How does the weird matter arrive?”

Hỏi: “Sao ra sự lạ lùng?”

She kept sobbing unable to say a word.

Kiều càng nức nở mở không ra lời.

765. Van then whispered to the ear of the father:

Nỗi nàng Vân mới rỉ tai:

“Problem comes from this hair brooch and pledge paper.”

“Chiếc vành này với tờ bồi ở đây.”

Understood, he said: “It’s me who ruin your love,

Vì cha làm lỗi duyên mày,

Your sister then will redress this failed affair.

Thôi thì nỗi ấy sau này đã em.

Who makes my daughter’s love suddenly break down?

Vì ai rụng cải rơi kim?

770. Who drives her into a life of weed and cloud?

Để con bèo nổi mây chìm vì ai?

Your recommendation will be carried out,

Lời con dặn lại một hai,

Though stone is crushed, I won’t contradict your words!”

Dẫu mòn bia đá, dám sai tấc vàng!”

She made deep bows to him then politely said:

Lạy thôi nàng lại rén chường:

“So you will help me fulfill my avowed pledge.

“Nhờ cha trả được nghĩa chàng cho xuôi.

775. Now I don’t care about my slave’s destiny,

Sá chi thân phận tôi đòi,

Even death in alien land won’t frighten me!”

Dẫu rằng xương trắng quê người quản đâu!”

While they were submerged in limitless sorrows,

Xiết bao kể nỗi thảm sầu,

The south tower’s watch bell had pressingly tolled.

Khắc canh đã giục nam lâu mấy hồi.

The nuptial couch had arrived outside waiting,

Kiệu hoa đâu đã đến ngoài,

780. With strings and flutes as if to urge the parting.

Quản huyền đâu đã giục người sinh ly.

Their hearts ached, the departed and those who stayed,

Đau lòng kẻ ở người đi,

Tears of partition absorbed deep into stone.

Lệ rơi thấm đá, tơ chia rũ tằm.

Dark and gloomy clouds overshadowed the sky,

Trời hôm mây kéo tối rầm,

Glooming the sad grass and drenching the dewed foliage.

Dàu dàu ngọn cỏ, đầm đầm cành sương.

785. Straightly to a lodging house she was carried,

Rước nàng về đến trú phường,

Where she was put all alone inside locked doors.

Bốn bề xuân khoá một nàng ở trong.

Woes and shames overwhelmed and harassed the girl,

Ngập ngừng thẹn lục e hồng,

With sourness and pity for herself, she thought:

Nghĩ lòng lại xót xa lòng đòi phen:

“Fairy’s gem today falls into bastard’s hand,

“Phẩm tiên rơi đến tay hèn,

790. In vain it’s been guarded against shine and rain!

Hoài công nắng giữ mưa gìn với ai!

Had I known my fate to be downed to this fall,

Biết thân đến bước lạc loài,

I’d rather give in to him my chastity.

Nhị đào thà bẻ cho người tình chung.

For whom did I safeguard my virginity?

Vì ai ngăn đón gió đông?

To hurt him then and to cause him much pain now.

Thiệt lòng khi ở, đau lòng khi đi.

795. If per chance we’ll meet again some morrow,

Trùng phùng dầu hoạ có khi,

What do I expect then with this soiled body.

Thân này thôi có còn gì mà mong.

Thus driven into this lot of vagrancy,

Đã sinh ra số long đong,

Why must I go on to live this wretched life?”

Còn mang lấy kiếp má hồng được sao?”

There on the little table lay a hand knife,

Trên yên sẵn có con dao,

800. She took and concealed it in her scarf’s corner.

Giấu cầm nàng đã gói vào chéo khăn.

Just in case where she be pushed to an impasse,

Phòng khi nước đã đến chân,

She’d use it to settle with her life at last.

Dao nầy thì liệu với thân sau nầy.

Autumn night second by second wore away,

Đêm thu một khắc một chầy,

While she hovered in a state of dream and wake.

Bâng khuâng như tỉnh như say một mình.

805. Nothing she knew about her husband-to-be,

Chẳng ngờ gã Mã Giám Sinh,

Who was an experienced erotic playboy.

Vốn là một đứa phong tình đã quen.

Plunged in his debauchery he’d met bad luck,

Quá chơi lại gặp hồi đen,

A girl expert, he now lived a whore pander.

Quen mùi lại kiếm ăn miền nguyệt hoa.

And there ruled in the whorehouse a Tu Madam,

Lầu xanh có mụ Tú bà,

810. Who was herself an old rotten prostitute.

Làng chơi đã trở về già hết duyên.

By random and without arrangement they’d met,

Tình cờ chẳng hẹn mà nên,

Trickster versus swindler, two made a crime’s gang.

Mạt cưa mướp đắng đôi bên một phường.

They cooperated to run a whore den,

Chung lưng mở một ngôi hàng,

Year round their carnal business smoothly ran.

Quanh năm buôn phấn bán hương đã lề.

815. Throughout the country land for young girls they scanned,

Dạo tìm khắp chợ thì quê,

Bought them as maid-sevants but taught them sex funs.

Giả danh hầu hạ, dạy nghề ăn chơi.

Ill or good, a fate is disposed by heaven,

Rủi may âu cũng tại trời,

And a painful doom-fate was destined to her.

Đoạn trường lại chọn mặt người vô duyên.

How pitiful was the chaste and lovely girl!

Xót nàng chút phận thuyền quyên!

820. A flower sold to a boat of trafickers.

Cành hoa đem bán vào thuyền lái buôn.

A poor victim trapped in their tricking device,

Mẹo lừa đã mắc vào khuôn,

Of cheap marriage gift and fixed wedding date.

Sính nghi giá rẻ, nghênh hôn sẵn ngày.

Secretly pleased, Ma thought: “The flag’s in my hand,

Mừng thầm: “Cờ đã đến tay,

The longer I admire and the more I desire.

Càng nhìn vẻ ngọc, càng say khúc vàng.

825. She’s in fact a national- perfumed beauty,

Đã nên quốc sắc thiên hương,

Whose single smile could equal thousands of gold.

Một cười này hẳn nghìn vàng chẳng ngoa.

To taste the virginity of this flower,

Về đây nước trước bẻ hoa,

Princes and gentlefolk will vie for the prize.

Vương tôn công tử ắt là đua nhau.

It’d be worth no less than three hundred ounces,

Hẳn ba trăm lạng kém đâu,

830. That’ll make up for the capital, then profit.

Cũng đà vừa vốn còn sau thì lời.

But the tidbit is right there next to my mouth,

Miếng ngon kề đến tận nơi,

Its asset I regret but its charm I crave.

Vốn nhà cũng tiếc, của trời cũng tham.

Now the fairy peach has fallen in my hand,

Đào tiên đã bén tay phàm,

I’d rather pluck and enjoy this life’s delight.

Thì vin cành quít cho cam sự đời.

835. Under the sky in this world of enjoyment,

Dưới trần mấy mặt làng chơi,

Few men have more knowledge of brothel’s women.

Chơi hoa đã dễ mấy người biết hoa.

Juice of pomegranate skin and cockscomb blood,

Nước vỏ lựu, máu mào gà,

Can heal and recover a lost chastity.

Mượn màu chiêu tập lại là còn nguyên.

By this vague ploy we’ve managed to cheat the nuts,

Mập mờ đánh lận con đen,

840. And her price remains unchanged not less a sou.

Bao nhiêu cũng bấy nhiêu tiền mất chi.

If the old hag has anything to question,

Mụ già hoặc có điều gì,

At most I’ll risk to stand a kneel punishment.

Liều công mất một buổi quì mà thôi.

Besides, here in this remote quiet country,

Vả đây đường sá xa xôi,

If I stay still, they will doubt my intention.”

Mà ta bất động nữa người sinh nghi.”

845. What a regret for the spotless camellia,

Tiếc thay một đoá trà mi,

A bee had defiled and gone through the flower.

Con ong đã tỏ đường đi lối về.

A ravaging storm had blown pitilessly,

Một cơn mưa gió nặng nề,

Without care for her gem nor heed for her scent.

Thương gì đến ngọc, tiếc gì đến hương.

Drifting through a vague dream of the nuptial night,

Đêm xuân một giấc mơ màng,

850. All alone under the wedding lamp she lied.

Đuốc hoa để đó mặc nàng nằm trơ,

Tears of disgrace fell in abundance like rain,

Giọt riêng tầm tã tuôn mưa,

Hating the man and loathing her soiled body:

Phần căm nỗi khách, phần dơ nỗi mình:

“It seems he’s just a kind of filthy being,

“Tuồng chi là giống hôi tanh,

My prized body and pure name have been sullied.

Thân nghìn vàng để ô danh má hồng.

855. Is there anything left of me to hope for?

Thôi còn chi nữa mà mong?

Consequently this is the end of my life.”

Đời người thôi thế là xong một đời.”

Sullen with her love and bitter for her fate,

Giận duyên tủi phận bời bời,

She took out the knife and attempted suicide.

Cầm dao nàng đã toan bài quyên sinh.

But again she thought over her decision,

Nghĩ đi nghĩ lại một mình:

860. “It’s fine for me but how about my parents?

“Một mình thì chớ, hai tình thì sao?

Whatever the outcome of my act would be,

Sau dầu sinh sự thế nào,

It will certainly be traced back unto them.

Truy nguyên chẳng kẻo luỵ vào song thân.

Anyhow in time my sorrow will soften,

Nỗi mình âu cũng giãn dần,

And soon or late only once people must die.”

Kíp chầy thôi cũng một lần mà thôi.”

865. She was absorbed in weighing those pros and cons,

Những là đo đắn ngược xuôi,

When by the wall the cocks had noisily crowed.

Tiếng gà nghe đã gáy sôi mái tường.

As the watchtower’s horn blew its morning sound,

Lầu mai vừa rúc còi sương,

Ma the Scholar came and pressed the departure.

Mã sinh giục giã vội vàng ra đi.

What a heart-tearing scene of separation!

Đoạn trường thay lúc phân kỳ!

870. Horses limped on hoofs and carriage leaped on wheels.

Vó câu khấp khểnh, bánh xe gập ghềnh.

At a rest station ten miles beyond the town,

Bề ngoài mười dặm trường đình,

Old Vuong treated people to a farewell feast.

Vương ông mở tiệc tiễn hành đưa theo.

Outside host and guests were toasting each other,

Ngoài thì chủ khách dập dìu,

Inside Kieu and mom were sharing their sorrows.

Một nhà huyên với một Kiều ở trong.

875. They looked at each other, eyes profuse with tears,

Nhìn càng lã chã giọt hồng,

Then she began to whisper at mother’s ear:

Rỉ tai nàng mới giãi lòng thấp cao:

“I’m ashamed to be born a weak naive girl,

“Hổ sinh ra phận thơ đào,

When could I pay off your labor and favor?

Công cha nghĩa mẹ kiếp nào trả xong?

My body’s been trapped in mud and it’s over,

Lỡ làng nước đục bụi trong,

880. My heart’s the sole thing I have now to offer.

Trăm năm để một tấm lòng từ đây.

By examples of what I’ve seen in these days,

Xem gương trong bấy nhiêu ngày,

I think I’ve been duped into an old thug’s hands.

Thân con chẳng kẻo mắc tay bợm già.

When at home, he almost leaves me all alone,

Khi về bỏ vắng trong nhà,

Going out with haste and coming in with stealth.

Khi vào dúng dắng, khi ra vội vàng.

885. When eating or talking, his manner’s sordid,

Khi ăn khi nói lỡ làng,

Master and servants have no mutual respect.

Khi thầy khi tớ xem thường xem khinh.

From top to bottom, differs a gentleman,

Khác màu kẻ quí người thanh,

Through scrutiny, looks like a kind of merchant.

Ngắm ra cho kỹ như hình con buôn.

What could I expect of my life? It is doomed,

Thôi con còn nói chi con?

890. Alive or dead, I’ll be exiled on strange land!”

Sống nhờ đất khách, thác chôn quê người.”

Upon hearing these words from her beloved child,

Vương bà nghe bấy nhiêu lời,

Old Vuong wished to split the sky to hurl her cries.

Tiếng oan đã muốn vạch trời kêu lên.

Outside, hardly had they drained their cup of wine,

Vài tuần chưa cạn chén khuyên,

Already, Ma promptly urged the departure.

Mé ngoài nghỉ đã giục liền rủi xe.

895. Heart weighed down by the love for his poor daughter,

Xót con lòng nặng ê chề,

Old Vuong came before Ma’s horse and stooped to plead:

Trước yên ông đã nằn nì thấp cao:

“This young feeble and helpless daughter of mine,

“Chút thân yếu liễu thơ đào,

Has, due to home misfortune, become your wife.

Rớp nhà đến nỗi giấn vào tôi ngươi.

Henceforth, anywhere in the world she might be,

Từ đây góc bể bên trời,

900. She’ll be all alone exposed to rain and shine.

Nắng mưa thui thủi quê người một thân.

’Tis at the shade of your high and large pine tree,

Nghìn tầm nhờ bóng tùng quân,

That she will be protected from fog and snow.”

Tuyết sương che chở cho thân cát đằng.”

Politely Ma said to his father-in-law:

Cạn lời khách mới thưa rằng:

“I’ve been attached to her by god of nuptials.

“Buộc chân thôi cũng xích thằng nhiệm trao.

905. No matter what’ll happen on earth tomorrow,

Mai sau dầu đến thế nào,

May the sun and moon and elves be my witness!”

Kìa gương nhật nguyệt, nọ dao quỉ thần!”

The carriage hurled itself off like a tempest,

Đùng đùng gió giục mây vần,

As if flied through the rosy dust of the road.

Một xe trong cõi hồng trần như bay.

People wiped their parting tears and fixed their eyes

Trông vời gạt lệ chia tay,

910. Into the deep horizon for their beloved.

Góc trời thăm thẳm, đêm ngày đăm đăm.

Now into a remote strange land Kieu was blown,

Nàng thì cõi khách xa xăm,

Bridges whitened by frosts, hills darkened with clouds.

Bạc phau cầu giá, đen rầm ngàn mây.

Reeds huddled closely and whined in the cold wind,

Vi lô san sát hơi may,

The fall sky reserved for her and her alone.

Một trời thu để riêng ai một người.

915. On the night blank road through the dim drape of mist,

Dặm khuya ngất tạnh mù khơi,

She stared at the moon and felt shame with her pledge.

Thấy trăng mà thẹn những lời non sông.

Autumn wood was dotted with yellow and red,

Rừng thu từng biếc chen hồng,

She heard the birds chirp and thought of her parents.

Nghe chim như nhắc tấm lòng thần hôn.

Through totally strange weathers and mountains,

Những là lạ nước lạ non,

920. They arrived in Lin-tzu[25] after a full month.

Lâm Tri vừa một tháng tròn tới nơi.

Had the carriage just stopped at the front entrance,

Xe châu dừng bánh cửa ngoài,

A shadow was seen step out from the curtain.

Rèm trong đã thấy một người bước ra.

At first sight, it was a woman of pale skin,

Thoắt trông nhờn nhợt màu da,

With oversized body of a well fed being.

Ăn gì cao lớn đẫy đà làm sao.

925. Before the coach she feigned a cordial greeting,

Trước xe lơi lả han chào,

Kieu submissively stepped down and went inside.

Vâng lời nàng mới bước vào tận nơi.

The vestibule was lined one side by some whores,

Bên thì mấy ả mày ngài,

Other side were seated patrons, five or four.

Bên thì ngồi bốn năm người làng chơi.

Between was a gravely adorned high altar,

Giữa thì hương án hẳn hoi,

930. Above which stately hung a white-browed image.

Treo trên một tượng trắng đôi lông mày.

It was a long-time tradition of harlots,

Lầu xanh quen lối xưa nay,

To adore this idol as ancestral god,

Nghề nầy thì lấy ông nầy tiên sư,

And worship night and day with flowers and fruits.

Hương hoa hôm sớm phụng thờ.

When bad luck struck a whore with a slim clientele,

Cô nào xúi vía có thưa mối hàng,

935. She would strip herself nude in front of the god,

Cởi xiêm lột áo sỗ sàng,

Lighted incense sticks and mumbled her prayers,

Trước thần sẽ nguyện mảnh hương lầm rầm,

Changed and put under her bed mat used flowers,

Đổi hoa lót xuống chiếu nằm,

Then carnal clients would again rush to her.

Bướm ong bay lại ầm ầm tứ vi.

Kieu was all stupefied before the weird scene,

Kiều còn ngơ ngẩn biết gì,

940. As advised she kowtowed while the woman prayed:

Cứ lời lạy xuống mụ thì khấn ngay:

“May our shop be prosperous in business,

“Cửa hàng buôn bán cho may,

That our days and nights are like festivities.

Đêm đêm Hàn thực, ngày ngày Nguyên tiêu.

May people who come become our devotees,

Muôn nghìn người thấy cũng yêu,

Who swarm herein like orioles and swallows.

Xôn xao anh yến, dập dìu trúc mai.

945. May appointment letters arrive in plenty,

Tin nhạn vẩn, lá thư bời,

That our doors welcome incessant flows of guests!”

Đưa người cửa trước, rước người cửa sau!”

Those words sounded so strange and weird to her ears,

Lạ tai nghe chửa biết đâu,

And she thought they were not decent things to hear.

Xem tình ra cũng những màu dở dang.

When the ancestor’s observance was finished,

Lễ xong hương hoả gia đường,

950. Dame Tu installed herself cross-legged on the bed,

Tú bà vắt nóc lên giường ngồi ngay,

And ordered: “Come pay homage to me, your mum,

Dạy rằng: “Con lạy mẹ đây,

After me, kowtow to your uncle over there.”

Lạy rồi sang lạy cậu mày bên kia.”

Kieu said: “Being hurled into a vagrant life,

Nàng rằng: “Phải bước lưu ly,

I’ve accepted my lot as his concubine.

Phận hèn vâng đã cam bề tiểu tinh.

955. Why do people change swallow to oriole?

Điều đâu lấy yến làm anh?

I’m too naïve to know the functions of my role.

Ngây thơ chẳng biết là danh phận gì.

Since he’d offered the nuptial gift for wedding,

Đủ điều nạp thái vu qui,

Jointly as husband and wife we’ve been living.

Đã khi chung chạ, lại khi đứng ngồi.

Now it turns out our roles and ranks have been changed,

Giờ ra thay bậc đổi ngôi,

960. May I say these words to make clear the matter.”

Dám xin gửi lại một lời cho minh.”

On hearing Madam understood the problem,

Mụ nghe nàng nói hay tình,

At once she threw into a fierce anger:

Bây giờ mới nổi tam bành mụ lên:

“As she said, now everything is evident,

“Này này sự đã quả nhiên,

It is this man who robbed all my possession!

Thôi đà cướp sống của min đi rồi!

965. He told me: ‘I’ll make a tour for new young girls,

Bảo rằng đi dạo lấy người,

To recruit and train into our hostesses.’

Đem về rước khách kiếm lời mà ăn.

What a brazen-faced and merciless he is!

Tuồng vô nghĩa ở bất nhân,

For his own pleasure he tested beforehand.

Buồn mình trước đã tần mần thử chơi.

Now her virginity’s already been lost,

Màu hồ đã mất đi rồi,

970. And doomed is all my accumulated money!

Thôi thôi vốn liếng đi đời nhà ma!

You, that maiden o’er there, you’ve been sold to me,

Con kia đã bán cho ta,

Once in my house, you must submit to its rules.

Vào nhà phải cứ phép nhà tao đây.

Had that old thug any sexual harassment,

Lão kia có giở bài bây,

Why you not slap his face but instead listen.

Chẳng văng vào mặt mà mày lại nghe.

975. Why instead go along with his lust demand?

Cớ sao chịu tốt một bề?

Too early as young girl you’ve been in the mood.

Gái tơ mà đã ngứa nghề sớm sao.

I’ll make you know the power of my command!”

Phải làm cho biết phép tao!”

She grasped the skin rod and pounced forward to whip.

Giật bì tiên rắp sấn vào ra tay.

“Under the deep sky on the thick land,” Kieu said,

Nàng rằng: “Trời thẳm đất dày,

980. “Since the day I left home, I’ve thought myself dead.

Thân này đã bỏ những ngày ra đi.

If it’s the end, I have nothing to regret!”

Thôi thì thôi có tiếc gì!”

She right away took out the knife from her sleeve.

Sẵn dao tay áo tức thì giở ra.

Afraid that Kieu could ruin her priceless body,

Sợ gan nát ngọc liều hoa,

The wench stood aghast while Kieu stabbed through herself.

Mụ còn trông mặt, nàng đà quá tay.

985. How pitiful, such a beauty and talent

Thương ôi tài sắc bậc này

Was cut off by a knife of indignation!

Một dao oan nghiệt đứt dây phong trần!

Her mishap was revealed and spread near and far,

Nỗi oan vỡ lở xa gần,

Curious people poured in and jammed the house.

Trong nhà người chật một lần như nêm.

While she was deadly unconscious in her swoon,

Nàng thì bằn bặt giấc tiên,

990. The wench shook with a soul-vanishing terror.

Mụ thì cầm cập mặt nhìn hồn bay.

At once they carried Kieu to the western wing,

Vực nàng vào chốn hiên tây,

Caretaker was assigned and doctor called for.

Cắt ngườii coi sóc, rước thầy thuốc men.

But her karma in the world not yet ended

Nào hay chưa hết trần duyên,

She saw in her swoon a girl stand by the bed.

Trong mê dường đã đứng bên một nàng.

995. She whispered: “Your cause and effect aren’t finished,

Rỉ rằng: “Nhân quả dở dang,

How can you evade paying off your life’s debts?

Đã toan trốn nợ đoạn trường được sao?

Still you must bear the ill fate as a woman,

Số còn nặng nghiệp má đào,

Though you choose to end it, heaven not permits.

Người dầu muốn quyết trời nào đã cho.

Try your best to live out your wretched life then

Hãy xin hết kiếp liễu bồ

1000. Afterwards on the Ch’ien-t’ang River we’ll meet.”

Sông Tiền Đường sẽ hẹn hò về sau.”

After all day of care and medicament,

Thuốc thang suốt một ngày thâu,

Kieu gradually recovered from her faint-death.

Giấc mê nghe đã dàu dàu vừa tan.

Standing almost ready by the bed net,

Tú bà chực sẵn bên màn,

Dame Tu chose the gentlest words to comfort her:

Lựa lời khuyên giải mơn man gỡ dần:

1005. “We are all born with no more than one body,

“Một người dễ có mấy thân?

You’re like a young bloom with spring days long ahead.

Hoa xuân đương nhuỵ, ngày xuân còn dài.

There might’ve been somewhere an error or mistake,

Cũng là lỡ một lầm hai.

Virtuous girls should not be forced to sex trade.

Đá vàng sao nỡ ép nài mưa mây.

Now that you’ve overstepped here into this house,

Lỡ chân trót đã vào đây,

1010. Lock yourself in room to wait for a matched spouse.

Khoá buồng xuân để đợi ngày đào non,

So long as you’re still alive, you’ll have your price,

Người còn thì của hãy còn,

You’ll find a spouse from a worthy family.

Tìm nơi xứng đáng là con cái nhà.

Instead, what you’ve just done but builds up the guilt,

Làm chi tội báo oan gia,

That not only hurts you but also harms me.”

Thiệt mình mà hại đến ta hay gì?”

1015. Those insisting words whispered into Kieu’s ears,

Kề tai mấy nỗi nằn nì,

Seemed logical as to discern right from wrong.

Nàng nghe dường cũng thị phi rạch ròi.

Besides according to the girl in the dream,

Vả trong thần mộng mấy lời,

Her misfortune was preordained by heaven.

Túc nhân âu cũng có trời ở trong.

If she did not pay off her debt in this life,

Kiếp này nợ trả chưa xong,

1020. It would be accumulated in the next.

Làm chi thêm một nợ chồng kiếp sau.

Kieu listened pensively to all madam’s words,

Lặng nghe ngẫm nghĩ gót đầu,

“I don’t want it either,” she politely said.

Thưa rằng: “Ai có muốn đâu thế này.

“It will be lucky if your word is correct,

Được như lời thế là may,

But will it be the same in the days ahead?

Hẳn rằng mai có như rày cho chăng?

1025. Lest in carousals I should entertain guests,

Sợ khi ong bướm đãi đằng,

I’d rather die in honor than live in shame.”

Đến điều sống đục, sao bằng thác trong.”

Madam said: “Take your time, my girl, and you’ll see,

Mụ rằng: “Con hãy thong dong,

Not a play or lie those heart-felt things of mine.

Phải điều lòng lại dối lòng mà chơi.

If later by my words I do not abide,

Mai sau ở chẳng như lời,

1030. Let me be judged by the overhead sunshine.”

Trên đời có bóng mặt trời rạng soi.”

Thinking madam’s promise really serious,

Thấy lời quyết đoán hẳn hoi,

Kieu felt relieved gradually nevertheless.

Đành lòng nàng cũng sẽ nguôi nguôi dần.

In front of the Jade Hall where Kieu was locked in,

Trước lầu Ngưng Bích khoá xuân,

The far hill and the near moon shared the same space.

Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung.

1035. Casting eyes at four sides of the immense sky,

Bốn bề bát ngát xa trông,

She saw but dunes of gold sand, miles of red dirt.

Cát vàng cồn nọ, bụi hồng dặm kia.

All ashamed she faced the dawn clouds and dusk lights,

Bẽ bàng mây sớm đèn khuya,

Her heart divided by love and nostalgia.

Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng.

She thought of her sworn man in the moonlit nights,

Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,

1040. Who was now languishing in wait of her news.

Tin sương luống những rày trông mai chờ.

While she was trapped alone on this remote land,

Bên trời góc bể bơ vơ,

Possessed by their never-forgotten first love.

Tấm son gột rửa bao giờ cho phai?

She thought of her parents by the door waiting,

Xót người tựa cửa hôm mai,

Who’d fan them in summer, warm them in winter?

Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?

1045. In the home yard, after so much shine and rain,

Sân lai cách mấy nắng mưa,

Were they still healthy or the worst had arrived[26]?

Có khi gốc tử đã vừa người ôm.

Glumly she glimpsed at the port in the twilight,

Buồn trông cửa bể chiều hôm,

Whose erring boat was flitting its sail afar?

Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?

Glumly she stared at the froths of falling waves,

Buồn trông ngọn nước mới sa,

1050. Where were they flowing those drifted poor flowers?

Hoa trôi man mác biết là về đâu?

Glumly she stared at the fields of dreary grass,

Buồn trông nội cỏ dàu dàu,

That merged into the blueness of land and cloud.

Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.

Glumly she stared at winds twisting on the bay,

Buồn trông gió cuốn mặt doành,

That around her thrashed waves into roaring sounds.

Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.

1055. Surrounded by alien mountains and waters,

Chung quanh những nước non người,

Sad of exile, she chanted a four-verse poem.

Đau lòng lưu lạc nên vài bốn câu.

While she was letting down the beaded curtain,

Ngậm ngùi rủ bức rèm châu,

An answering poem was heard beyond the wall.

Cách tường nghe có tiếng đâu hoạ vần.

The bard was a young man of blossoming age,

Một chàng tuổi trạc thanh xuân,

1060. With well groomed appearance of refined attire.

Hình dung chải chuốt, áo khăn dịu dàng.

She thought him a scholar of good family,

Nghĩ rằng cũng mạch thư hương,

He was So Khanh, instead, upon inquiry.

Hỏi ra mới biết rằng chàng Sở Khanh.

Seeing her figure flit across the curtain,

Bóng nga thấp thoáng dưới mành,

He was at once attached inseparably.

Trông nàng chàng cũng ra tình đeo đai:

1065. “Hellas!” Grumbled he: “Great perfume and beauty!

“Than ôi sắc nước hương trời!

It’s sorry that she falls down this humble place.

Tiếc cho đâu bỗng lạc loài đến đây.

Your price is high up on the moon in the clouds,

Giá đành trong nguyệt trên mây,

Why are you so mortifying yourself, flower?

Hoa sao hoa khéo đoạ đày bấy hoa?

Within myself, I’m angry at old heaven,

Sốt gan riêng giận trời già,

1070. And my heart’s feelings, will yours stoop to listen?

Lòng này ai tỏ cho ta hỡi lòng?

If ever has the lady met the hero,

Thuyền quyên ví biết anh hùng,

He’d help her easily get out of her cage.”

Ra tay tháo cũi sổ lồng như chơi.”

The outer windows had already been shut,

Song thu đã khép cánh ngoài,

She still heard echo in her ears his firm words.

Tai còn đồng vọng mấy lời sắt đinh.

1075. She thought of So Khanh and then of her stalemate,

Nghĩ người thôi lại nghĩ mình,

His nice compassion softened her helplessness.

Cảm lòng chua xót, lạt tình bơ vơ.

If she continued to lead a life like this,

Những là lần lữa nắng mưa,

When would her miserable plight terminate?

Kiếp phong trần biết bao giờ mới thôi?

She would risk sending him a couple of words,

Đánh liều nhắn một hai lời,

1080. Asking his kind hands to save her drowned body.

Nhờ tay tế độ vớt người trầm luân.

She wrote him a note telling all her story,

Mảnh tiên kể hết xa gần,

From her home disaster to her own exile.

Nỗi nhà báo đáp, nỗi thân lạc loài.

As soon as the morning dew just disappeared,

Tan sương vừa rạng ngày mai,

She had the letter sent through to him somewhere.

Tiện hồng nàng mới nhắn lời gửi sang.

1085. When in the west the pallid sun was dying,

Trời tây lãng đãng bóng vàng,

A response letter arrived with his tidings.

Phúc thư đã thấy tin chàng đến nơi.

Quickly she tore open the godsend letter,

Mở xem một bức tiên mai,

Inside were plainly written two coded words,

Rành rành ‘tích việt’ có hai chữ đề,

Which Kieu at length succeeded to decipher:

Lấy trong ý tứ mà suy:

1090. The date was set at nine on twenty-first.

Ngày hai mươi mốt tuất thì phải chăng.

Late night birds were hurrying home to the woods,

Chim hôm thoi thóp về rừng,

The camellia was hiding half the moon.

Đoá trà mi đã ngậm trăng nửa vành.

The branches’ shades were stirring on the east wall,

Tường đông lay động bóng cành,

So Khanh came in, forcing through the windowpanes.

Rẽ song đã thấy Sở Khanh lẻn vào.

1095. All embarrassed she ventured out to greet him,

Sượng sùng đánh dạn ra chào,

She bowed to him, then with tender behavior,

Lạy thôi nàng mới rỉ trao ân cần.

“I’m but a lentil-and-foam girl,” She whispered:

Rằng: “Tôi bèo both chut thân.

“Astray from my flock and stranded in this place.

Lạc đàn mang lấy nợ nần yến anh.

Hence your rescue will bring me to life from death,

Dám nhờ cốt nhục tử sinh,

1100. This great favor of yours I’ll never forget.”

Còn nhiều kết cỏ ngậm vành về sau.”

He listened, nodded, then babbled his bombast,

Lặng ngồi tủm tỉm gật đầu:

“It’s me but no other who’ll do the rescue.

“Ta đây nào phải ai đâu mà rằng.

Lady, perhaps you have heard my fame, have you?

Nàng đà biết đến ta chăng?

I’m resolved to flatten this sea of grievance.”

Bể trầm luân lấp cho bằng mới thôi.”

1105. She said: “Everything depends on your favor,

Nàng rằng: “Muôn sự ơn người,

Please tell me how and I’m ready to follow.”

Thế nào xin quyết một bài cho xong.”

He said: “I have a wind-chasing stallion,

Rằng: “Ta có ngựa truy phong,

And a bodyguard of stalwart tradition.

Có tên dưới trướng vốn dòng kiện nhi.

We’ll take flight when people have no precautions,

Thừa cơ lẻn bước ra đi,

1110. That’s the best ruse among the thirty-six ones.

Ba mươi sáu chước chước gì là hơn.

Even in violent winds and torrential rains,

Dầu khi gió kép mưa đơn,

You’ll be perfectly safe and sound in my hands.”

Có ta đây cũng chẳng cơn cớ gì.”

She turned suspicious at these arrogant words,

Nghe lời nàng đã sinh nghi,

But it was too late for her to change the course.

Song đà quá đỗi quản gì được thân.

1115. She closed her eyes and ventured to step forwards,

Cũng liều nhắm mắt đưa chân,

Giving up to whatever fate would turn out.

Mà xem con tạo xoay vần đến đâu.

With furtive steps they scurried down the staircase,

Cùng nhau lẻn bước xuống lầu,

Then her horse after his, they galloped away.

Song song ngựa trước ngựa sau một đoàn.

Time elapsed as the autumn night was fading,

Đêm thu khắc lậu canh tàn,

1120. The wind stripped the trees and the fog hid the moon.

Gió cây trút lá, trăng ngàn ngậm gương.

The worn grass pathway was blurred by mist vapor,

Lối mòn cỏ nhạt mù sương,

Her nostalgic heart ached at each pace of road.

Lòng quê đi một bước đường một đau.

Then mixed in the hurriedly pressing cocks’ crows,

Tiếng gà xao xác gáy mau.

Were the chasing men’s loudly resounding shouts.

Tiếng người đâu đã mé sau dậy đàng.

1125. While she was still throbbing and shaking in fright,

Nàng càng thổn thức gan vàng,

So Khanh steered his horse abruptly out of sight.

Sở Khanh đã rẽ giây cương lối nào.

Left by herself Kieu did not know what to do,

Một mình khôn biết làm sao,

On the ups and downs of the wood terrified.

Dặm rừng bước thấp bước cao hãi hùng.

Heaven was so cruel and merciless hence,

Hoá nhi thật có nỡ lòng,

1130. Such a spotless and pious girl to torment!

Làm chi giày tía vò hồng lắm nao!

Surrounded by a group of brutal people,

Một đoàn đổ đến trước sau,

She was helpless at the dead end of escape.

Vuốt đâu xuống đất, cánh đâu lên trời.

Madam hurled herself directly to the place,

Tú bà tốc thẳng đến nơi,

And had her escorted back to the whorehouse.

Hằm hằm áp điệu một hơi lại nhà.

1135. Without any word of interrogation,

Hung hăng chẳng hỏi chẳng tra,

The bawd mercilessly tortured her victim.

Đang tay vùi liễu dập hoa tơi bời.

As a normal flesh-and-bone human being,

Thịt da ai cũng là người,

How could she stand the pains so agonizing?

Lòng nào hồng rụng thắm rời chẳng đau?

She knelt down to confess and beg for mercy,

Hết lời thú phục khẩn cầu,

1140. Bending her ripped back, bowing her blooded head.

Uốn lưng thịt đổ, dập đầu máu sa.

Saying: I’m but a girl of slim destiny,

Rằng: “Tôi chút phận đàn bà,

Alone and away from home and family.

Nước non lìa cửa lìa nhà đến đây.

Now the decision is yours, my life or death,

Bây giờ sống thác ở tay,

Whatever it’ll be, I’m willing to accept.

Thân này đã đến thế này thì thôi.

1145. I do not mind any more about myself,

Nhưng tôi có sá chi tôi,

My fate’s done, but how about your capital?

Phận tôi đành vậy, vốn người để đâu?

As an eel not caring of its head dirtied,

Thân lươn bao quản lấm đầu,

From now on I won’t mind my virginity!”

Chút lòng trinh bạch từ sau xin chừa!”

The wench took advantage of Kieu’s concession,

Được lời mụ mới tuỳ cơ,

1150. Forcing a warrantor and a commitment.

Bắt người bảo lãnh, làm tờ cung chiêu.

There was in the house an inmate named Ma Kieu,

Bầy vai có ả Mã Kiều,

Who, out of compassion, risked to guarantee.

Xót nàng ra mới đánh liều chịu đoan.

The wench kept on reproaching rigorously,

Mụ càng kể nhặt kể khoan,

And only pardoned when her demands were met.

Gạn gùng đến mực nồng nàn mới tha.

1155. Helping Kieu to an inner room for a rest,

Vực nàng vào nghỉ trong nhà,

Ma Kieu discreetly conveyed her confidence:

Mã Kiều lại ngỏ ý ra dặn lời:

“You’ve been cheated into the predicament!

“Thôi đà mắc lận thì thôi!

How don’t you know the true nature of So Khanh?

Đi đâu chẳng biết con người Sở Khanh?

That notoriously unfaithful lover,

Bạc tình nổi tiếng lầu xanh,

1160. Who’s himself buried many perfumed flowers.

Một tay chôn biết mấy cành phù dung.

Fake Rescue’s the name of their used maneuver,

Đà đao lập sẵn chước dùng,

They’re not new, this couple of witch and medium.

Lạ gì một cốt một đồng xưa nay.

She should have handed him somewhat thirty liangs,

Có ba mươi lạng trao tay,

To have him make up the scene and play the role.

Không dưng chi có chuyện này trò kia.

1165. You’ll see, he immediately turns about,

Rồi ra trở mặt tức thì,

You’d better save words, don’t argue, it’s no use.”

Bớt lời liệu chớ sân si thiệt đời.”

Kieu said: “With his gravely-sworn words anyhow,

Nàng rằng: “Thề thốt nặng lời,

I didn’t think he’d have been a vicious guy.”

Có đâu mà lại ra người hiểm sâu.”

While she was still thinking about how and why,

Còn đang suy trước nghĩ sau,

1170. His brazen face was seen appear from somewhere.

Mặt mo đã thấy ở đâu dẫn vào.

He raised his voice as if widely to declare:

Sở Khanh lên tiếng rêu rao,

“I’m told that a certain harlot at this place,

Rằng: “Nghe mới có con nào ở đây,

Spreading rumor that I enticed her away,

Phao tin quyến gió rủ mây,

Have a look at my face to see who I am.”

Hãy xem có biết mặt này là ai.”

1175. Kieu said: “It’s all right that everything’s all right!

Nàng rằng: “Thôi thế thì thôi!

If nothing’s happened, I agree it’s nothing.”

Rằng không thì cũng vâng lời rằng không.”

The shameless swindler thundered his fake scolding,

Sở Khanh quát mắng đùng đùng,

Broke in and readied to resort to violence.

Sấn vào vừa rắp thị hùng ra tay.

Kieu said: “May high heaven know what has happened!

Nàng rằng: “Trời nhẽ có hay!

1180. Who seduced, who enticed, who was the guilty?

Quyến anh rủ yến sự này tại ai?

Shoving me down the deep pool without mercy,

Đem người giẩy xuống giếng thơi,

Uttering words then swallowing them at once.

Nói lời rồi lại ăn lời được ngay.

I still keep your hand-written note of escape,

Còn tiên ‘tích việt’ ở tay,

It’s no other one but certainly your face.”

Rõ ràng mặt ấy mặt này chớ ai.”

1185. Her straight words were heard by a crowd in and out,

Lời ngay đông mặt trong ngoài,

They blamed his dishonesty and perfidy.

Kẻ chê bất nghĩa, người cười vô lương.

Being caught a betrayer red-handedly,

Phụ tình án đã rõ ràng,

All ashamed he chose the way of withdrawal.

Dơ tuồng nghỉ mới kiếm đường tháo lui.

Back in her room, Kieu drenched her sorrows in tears,

Buồng riêng riêng những sụt sùi,

1190. She thought of herself and felt deeply sorry:

Nghĩ thân mà lại ngậm ngùi cho thân:

“So now my crystal-pure and snow-white body,

“Tiếc thay trong giá trắng ngần,

Is battered and tattered like all the others!

Đến phong trần cũng phong trần như ai!

Sad or happy it’s a human existence,

Tẻ vui cũng một kiếp người,

But why ill fate always befalls on women?

Hồng nhan phải giống ở đời mãi ru?

1195. Since I did not lead a virtuous former life,

Kiếp xưa đã vụng đường tu,

I must amend my wrongdoings nowadays.

Kiếp này chẳng kẻo đền bù mới xuôi.

It’s over and the vase’s broken anyway,

Dẫu sao bình đã vỡ rồi,

Therefore I’ll pay off this life debt once for all!”

Lấy thân mà trả nợ đời cho xong!”

Then on occasion of a clear moonlit night,

Vừa tuần nguyệt sáng gương trong,

1200. Madam stopped by Kieu’s room and at length advised:

Tú bà ghé lại thong dong dặn dò:

“Entertainment art requires lots of practice,

“Nghề chơi cũng lắm công phu,

And courtesans got to know all the techniques.”

Làng chơi ta phải biết cho đủ điều.”

Kieu said: “When winds and rains are due to ravage,

Nàng rằng: “Mưa gió dập dìu,

If there’s no way to avoid, I have to risk.”

Liều thân thì cũng phải liều thế thôi.”

1205. The wench explained: “If every service’s the same,

Mụ rằng ai cũng như ai,

Why people keep coming to spend money here?

Người ta ai mất tiền hoài đến đây?

There’re lots of exciting things in this career,

Ở trong còn lắm điều hay,

That ensnare men at day, enthrall them at night.

Nỗi đêm khép mở, nỗi ngày riêng chung.

My daughter, learn by heart the following drills:

Này con thuộc lấy làm lòng:

1210. There’re seven conduct steps and eight service skills.

Vành ngoài bảy chữ, vành trong tám nghề.

Serve him till he’s tired and satiated,

Chơi cho liễu chán hoa chê,

Till stone’s mesmerized and life’s captivated.

Cho lăn lóc đá, cho mê mẩn đời.

Now throw your sharp glance, now frown your curved brows,

Khi khoé hạnh, khi nét ngài,

Now chant in praise of moon, now laugh at flowers.

Khi ngâm ngợi nguyệt, khi cười cợt hoa.

1215. Those skills are exclusive methods of our house,

Đều là nghề nghiệp trong nhà,

Acquire all of them and you’ll be all-around.”

Đủ ngần ấy nết mới là người soi.”

Kieu obeyed timidly to the sex lesson,

Gót đầu vâng dạy mấy lời,

But her brows got frowned and her rosy cheek paled.

Dường phai nét nguyệt, dường phai vẻ hồng.

Madam’s words flushed her just only by hearing

Những nghe nói đã thẹn thùng,

1220. Such bizarre merciless and horrendous things!

Nước đời lắm nỗi lạ lùng khắt khe!

She felt bitter to learn those obscenities,

Xót mình cửa các buồng khuê,

The first lesson for a girl of dignity!

Vỡ lòng học lấy những nghề nghiệp hay!

What a shameful brazen face she would become!

Khéo là mặt dạn mày dày!

The lowest scale a human being could be!

Kiếp người đã đến thế này thì thôi.

1225. What a pity for her misplaced destiny!

Thương thay thân phận lạc loài!

Helpless as she was in the hands of others.

Dẫu sao cũng ở tay người biết sao.

Now the brothel rolled down a new drape for her,

Lầu xanh mới rủ trướng đào,

The dearer her price, the higher her value.

Càng treo giá ngọc, càng cao phẩm người.

As bees and butterflies swarmed in customers,

Biết bao bướm lả ong lơi,

1230. Plunging her in night-through revels and pleasures.

Cuộc say đầy tháng, trận cười thâu đêm.

Busy as leaf blown by wind, branch perched with birds,

Dập dìu lá gió cành chim,

At dawn she saw off Tsong[27], at dusk looked for Tchang[28],

Sớm đưa Tống Ngọc, tối tìm Tràng Khanh.

When awake from drunkenness or night slumber,

Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh,

She startled and bitterly pitied herself.

Giật mình mình lại thương mình xót xa.

1235. How she had been then a silk-and-brocade girl,

Khi sao phong gấm rủ là,

How she was now a tattered mid-road flower.

Giờ sao tan tác như hoa giữa đường.

Her face beaten by wind and thickened with mist,

Mặt sao dày gió dạn sương,

Her body by men utterly exploited.

Thân sao bướm chán ong chường bấy thân.

In spite of their carnal fondle and caress,

Mặc người mưa Sở mây Tần,

1240. She did not know a small bit of happiness.

Những mình nào biết có xuân là gì.

Still when savoring fresh wind by the flowers,

Đòi phen gió tựa hoa kề,

Or watching the moon through the snow-covered pane.

Nửa rèm tuyết ngậm bốn bề trăng thâu.

The scene, by its nature, was melancholic,

Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu,

How could it be cheerful when one was in grief.

Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ.

1245. At times she’d draw a picture or write a poem,

Đòi phen nét vẽ câu thơ,

Play music under the moon or chess by the bloom.

Cung cầm trong nguyệt, nét cờ dưới hoa.

But hers was only a forced jubilation,

Vui là vui gượng kẻo mà,

Since no friend was there to share her enjoyment.

Ai tri âm đó mặn mà với ai.

Unmoved to winds in bamboo or rains on plum,

Thờ ơ gió trúc mưa mai,

1250. She was instead beset by hundreds of cares.

Ngẩn ngơ trăm mối, giùi mài một thân.

Obsessed with secret fresh and old memories,

Nỗi lòng đòi đoạn xa gần,

That messed without rumpling, pained without whipping.

Chẳng vò mà rối, chẳng dần mà đau.

Now she thought of her munificent parents,

Nhớ ơn chín chữ cao sâu,

Who were getting older with elapsing days.

Mỗi ngày một ngã bóng dâu tà tà.

1255. From their deep-sunk river and far-flung mountain,

Dặm nghìn nước thẳm non xa,

Had they ever known this status of her fate?

Nghĩ đâu thân phận con ra thế này?

Her siblings were still too young and innocent,

Sân hoè đôi chút thơ ngây,

To substitute her taking care of parents.

Trân cam ai kẻ đỡ thay việc mình.

Now she missed the man of her life commitment,

Nhớ lời nguyện ước ba sinh,

1260. Far away had he known her predicament?

Xa xôi ai có thấu tình chăng ai?

When he came home looking for his engaged girl,

Khi về hỏi liễu Chương Đài,

Her spring bloom had been plucked for man’s diversion.

Cành xuân đã bẻ cho người chuyên tay.

May his zeal be returned by Van’s affection,

Tình sâu mong trả nghĩa dày,

Had she joined him in their conjugal union?

Hoa kia đã chắp cành này cho chưa?

1265. That first love, like silk, kept entangling her heart,

Mối tình đòi đoạn vò tơ,

And dreams of her home kept haunting her long nights.

Giấc hương quan luống lần mơ canh dài.

Alone and hopeless she sat by the window,

Song sa vò võ phương trời,

Watching dusk follow dusk at the horizon.

Nay hoàng hôn đã lại mai hôn hoàng.

As moon hare and sun crow chased one another,

Lần lần thỏ bạc ác vàng,

1270. She felt sorry for those in the League of Doom[29]!

Xót người trong hội Đoạn Trường đòi cơn.

These women, with inborn beauty and talent,

Đã cho lấy chữ hồng nhan,

Were subjected to ruin for compensation.

Làm cho cho hại cho tàn cho cân.

Exiled to a destiny of dust-and-wind,

Đã đày vào kiếp phong trần,

They should be disgraced once before forgiven!

Sao cho sỉ nhục một lần mới thôi.

1275.Then there was among tourists a gentleman,

Khách du bỗng có một người,

Named Ky-Tam Thuc- a scholar of tradition.

Kỳ Tâm họ Thúc cũng nòi thư hương.

A native of Hsi District in Ch’ang county[30],

Vốn người huyện Tích châu Thường,

Followed his dad and had a shop at Lin-tzu.

Theo nghiêm đường mở ngôi hàng Lâm Tri.

A long-time enthusiast of Kieu’s beauty,

Hoa khôi mộ tiếng Kiều nhi,

1280. He found his way there and had his card sent in.

Thiếp hồng tìm đến hương khuê gửi vào.

On his first sight of her bloom face at the blind,

Trướng tô giáp mặt hoa đào,

He fell in love with each of her traits and styles.

Vẻ nào chẳng mặn, nét nào chẳng ưa.

Like a fresh camellia on its young stem,

Hải đường mơn mởn cành tơ,

She got more magnificent in spring weather.

Ngày xuân càng gió càng mưa càng nồng.

1285. Moon and bloom, captivated by each other,

Nguyệt hoa hoa nguyệt não nùng,

Who could restrain oneself in a spring love night?

Đêm xuân ai dễ cầm lòng được chăng?

It’s no strange that what concurs comes together,

Lạ gì thanh khí lẽ hằng,

They were so attached that none could separate.

Một dây một buộc ai giằng cho ra.

From dawn to dusk they were two amorous mates,

Sớm đào tối mận lân la,

1290. Who turned their sexual game to a truthful love.

Trước còn trăng gió, sau ra đá vàng.

Then came a fortunate opportunity,

Dịp đâu may mắn lạ thường,

It was time his father went back his homeland.

Lại vào gặp khoảng xuân đường lại quê.

More mesmerized than ever by his passion,

Sinh càng một tỉnh mười mê,

Sinh spent most of his time beside his sweetheart.

Ngày xuân lắm lúc đi về với xuân.

1295. Now on windy terrace, now in moonlit yard,

Khi gió gác, khi trăng sân,

They toasted wine and traded poetic rhymes.

Bầu tiên chuốc rượu, câu thần nối thơ.

While sensing dawn incense or tasting noon tea,

Khi hương sớm, khi trà trưa,

They either played chess or concerted their lutes.

Bàn vây điểm nước, đường tơ hoạ đàn,

Giving themselves up to the pleasures’ pursuit,

Miệt mài trong cuộc truy hoan,

1300. They fell deeper in love through mutual knowledge.

Càng quen thuộc nết, càng dan díu tình.

What a wonder it was the waves of her eyes,

Lạ cho cái sóng khuynh thành,

Which could easily make collapse a nation!

Làm cho đổ quán xiêu đình như chơi!

Thuc Sinh, extolled to the sky by the madam,

Thúc Sinh quen thói bốc rời,

Wasted thousands of gold for his girl’s laughter.

Trăm nghìn đổ một trận cười như không.

1305. Hence lured by greed for copper coins’ stale odor,

Mụ càng tô lục chuốc hồng,

The wench tried to add more hues to Kieu’s color.

Máu tham hễ thấy hơi đồng thì mê.

Beneath the moon, cuckoos were crying summer,

Dưới trăng quyên đã gọi hè,

Above the walls, pomegranates shot their blooms.

Đầu tường lửa lựu lập loè đơm bông.

For her leisure within her private chamber,

Buồng the phải buổi thong dong,

1310. Kieu dropped the rosy drape for a perfume bath.

Thang lan rủ bức trướng hồng tắm hoa.

What a statue of crystal and ivory!

Rõ màu trong ngọc trắng ngà!

A masterpiece of nature, her nude body.

Dày dày sẵn đúc một toà thiên nhiên.

The more he contemplated, the more he praised,

Sinh càng tỏ nét càng khen,

To his love, he wrote a T’ang poem.

Ngụ tình tay thảo một thiên luật Đường.

1315. She said: “I really understand your feelings,

Nàng rằng: “Vâng biết ý chàng,

Your nice words of gemstone and lines of brocade.

Lời lời châu ngọc, hàng hàng gấm thêu.

Good or bad, I should have something in return,

Hay hèn lẽ cũng nối điêu,

But since my thought has flown back to my hometown,

Nỗi quê nghĩ một hai điều ngang ngang,

And my heart’s still tracking my sky’s yellow clouds,

Lòng còn gửi ánh mây vàng,

1320. For a reply to your poem, I owe you now.”

Hoạ vần xin hãy chịu chàng hôm nay.”

Sinh said: “How weird and abnormal your word is!

Rằng: “Sao nói lạ lùng thay!

Are you not the daughter of madam owner?”

Cành kia chẳng phải cỗi này mà ra?”

Her autumn-lake eyes turned sad more than ever,

Nàng càng ủ dột thu ba,

She poured forth the gloomy thoughts of her doomed plight:

Đoạn trường lúc ấy nghĩ mà buồn tênh:

1325. “Just a flower fallen off its bough I’m like,

“Thiếp như hoa đã lìa cành,

And courting ‘round for fun you’re a butterfly.

Chàng như con bướm lượn vành mà chơi.

As you are married with wife and family,

Chúa xuân đành đã có nơi,

Don’t waste your scarce time asking at length of me.”

Vắn ngày thôi chớ dài lời làm chi.”

Sinh said: “From the very first day I met you,

Sinh rằng: “Từ thuở tương tri,

1330. My heart’s been heavy with a love authentic;

Tấm riêng riêng những nặng vì nước non.

Because I’m resolved to consummate my wish,

Trăm năm tính cuộc vuông tròn,

That I’ve inquired about your identity.”

Phải dò cho đến ngọn nguồn lạch sông.”

Kieu said: “Ten thousand thanks for your caring heart,

Nàng rằng: “Muôn đội ơn lòng,

But it’s not easy in our situations.

Chút e bên thú bên tòng dễ đâu.

1335. You’ve lingered for a time in this house of mirth,

Bình Khang nấn ná bấy lâu,

You love the flower for the hue of its face.

Yêu hoa yêu được một màu điểm trang.

Then the blossom will wilt and the scent will fade,

Rồi ra lạt phấn phai hương,

Will you keep unchanged your former loving heart?

Lòng kia giữ được thường thường mãi chăng?

Besides there’s already on the moon’s threshold,

Vả trong thềm quế cung trăng,

1340. Lady Phoebe[31]- your wife- who rules your household.

Chủ trương đành đã chị Hằng ở trong.

Two of you’ve been so far attached together,

Bấy lâu khắng khít dải đồng,

A woman plus will divide your unity.

Thêm người người cũng chia lòng riêng tây.

Don’t let a weed-and-cloud drifting girl like me,

Vẻ chi chút phận bèo mây,

To affect the happiness of your marriage.

Làm cho bể ái khi đầy khi vơi.

1345. Hundred troubles because of me will happen,

Trăm điều ngang ngửa vì tôi,

Who’ll replace me to stand heaven’s punishment?

Thân sau ai chịu tội trời ấy cho?

Even if you’re in control of your household,

Như chàng có vững tay co,

You can protect me but one tenth of the whole.

Mười phần cũng đắp điếm cho một vài.

In case the wife has more power than the man,

Thế trong dầu lớn hơn ngoài,

1350. The poor victim will be at the lioness’ jaws.

Trước hàm sư tử gửi người đằng la.

I’ll be disgraced at the mercy of your wife,

Cúi đầu luồn xuống mái nhà,

Whose jealousy is three-fold harsher than fire.

Giấm chua lại tội bằng ba lửa hồng.

Above there’s still your dad, the powerful senior,

Ở trên còn có nhà thông,

Will he look down on poor me with compassion?

Lượng trên trông xuống biết lòng có thương?

1355. Or just see me as some kind of wild flower,

Sá chi liễu ngõ hoa tường,

And force me back to the former whorehouse.

Lầu xanh lại bỏ ra phường lầu xanh.

Then two of us will look filthy and hideous,

Lại càng dơ dáng dại hình,

My fate is nothing but your honor I care.

Đành thân phận thiếp, ngại danh giá chàng.

If you love me, have a perfect solution,

Thương sao cho vẹn thì thương,

1360. I’ll go with your satisfactory option.”

Tính sao cho trọn mọi đường xin vâng.”

Sinh said: “Your word is only speculation!

Sinh rằng: “Hay nói đè chừng!

Have you not ever seen through my truthful heart?

Lòng đây lòng đấy chưa từng hay sao?

Don’t fear any fanciful difficulties,

Đường xa chớ ngại Ngô Lào,

Everything about our marriage, entrust me.

Trăm điều hãy cứ trông vào một ta.

1365. Once we are together who can separate?

Đã gần chi có điều xa?

I’ve made up my mind and I’ll risk any storm.”

Đá vàng đã quyết, phong ba cũng liều.”

Likewise they exchanged all recommendations,

Cùng nhau căn vặn đến điều,

Citing mountain and sea as witness of oaths.

Chỉ non thề bể nặng gieo đến lời.

The night was too short for their intimate talks,

Nỉ non đêm ngắn tình dài,

1370. Outside the moon had been hid by the west hill.

Ngoài hiên thỏ đã non đòai ngậm gương.

By the excuse of an outdoor promenade,

Mượn điều trúc viện thừa lương,

Sinh escorted her girl to a hiding place.

Rước về hãy tạm giấu nàng một nơi.

War or peace he had two strategies ready,

Chiến hoà sắp sẵn hai bài,

Advice from lawyer, information from spies.

Cậy tay thầy thợ, mượn người dò la.

1375. He sent words to the wench for a solution,

Bắn tin đến cửa Tú Bà,

She compromised due to her weak position.

Thua cơ mụ cũng cầu hoà dám sao.

He paid money as ransom and got the girl,

Rõ ràng của dẫn tay trao,

And had her record signed by the official.

Hoàn lương một thiếp thân vào cửa công.

Now public and private problems had been solved,

Công tư hai lẽ đều xong,

1380. Kieu at last pulled her nymph feet out of the mire.

Gót tiên phút đã thoát vòng trần ai.

They joined under the same roof as man and wife,

Một nhà sum họp trúc mai,

Whose mutual loves were like ocean and river.

Càng sâu nghĩa bể, càng dài tình sông.

Her pervasive perfume roused his ardent fire,

Hương càng đượm, lửa càng nồng,

That in return made her pearly beauty shine.

Càng sôi vẻ ngọc, càng nồng màu sen.

1385. Half a year of conjugal life just gone by,

Nửa năm hơi tiếng vừa quen,

The yard’s dark-green planes were mixed with yellow leaves,

Sân ngô cành biếc đã chen lá vàng,

And young blossoms’d just shot from hedge shrubberies,

Giậu thu vừa nảy giò sương,

When Sinh’s father was seen back from his village.

Gối yên đã thấy xuân đường đến nơi.

Wildly furious over his son’s marriage,

Phong lôi nổi trận bời bời,

1390. Curbing pity, he tried to split the couple.

Nặng lòng e ấp, tính bài phân chia.

He explained and analyzed the right and wrong,

Quyết ngay biện bạch một bề,

And ordered that she be back to the brothel.

Dạy cho má phấn lại về lầu xanh.

In the face of his father’s strict forthright words,

Thấy lời nghiêm huấn rành rành,

Sinh risked himself entreating for empathy:

Đánh liều Sinh mới lấy tình nài kêu:

1395. “I know my deplorable mistake, daddy,

Rằng: “Con biết tội đã nhiều,

That deserves the sternest penalty on earth.

Dẫu rằng sấm sét búa rìu cũng cam.

My hands have by mistake dipped in indigo,

Trót vì tay đã nhúng chàm,

All lost, I don’t know how to find the right road.

Dại rồi còn biết khôn làm sao đây.

Since we’ve been man and wife for more than one day,

Cùng nhau vả tiếng một ngày,

1400. I have no heart to break the marital tie.

Ôm cầm ai nỡ dứt dây cho đành.

In case you’re adamant in your decision,

Lượng trên quyết chẳng thương tình,

Instead of betrayal I’d rather risk my life.”

Bạc đen thôi có tiếc mình làm chi.”

Boiled with anger on his son’s obstinate word,

Thấy lời sắt đá tri tri,

Old Thuc knelt at public office to report.

Sốt gan ông mới cáo quì cửa công.

1405.Then on the flat earth thundered a tsunami,

Đất bằng nổi sóng đùng đùng,

District office issued summons of query.

Phủ đường sai lá phiếu hồng thôi tra.

They both were to follow the district gendarmes,

Cùng nhau theo gót sai nha,

To kneel and bow in the district office court.

Song song vào trước sân hoa lạy quì.

They looked up at the severe black-iron face[34]

Trông lên mặt sắt đen sì,

1410. Of the judge who proclaimed those words harsh and grave:

Lập nghiêm trước đã ra uy nặng lời:

“That man foolishly leads a debauched living,

“Gã kia dại nết chơi bời,

And that wench commits act of adultery.

Mà con người thế là người đong dưa.

A kind of wasted and discarded flower,

Tuồng chi hoa thải hương thừa

Who used to trick people with scent and powder.

Mượn màu son phấn đánh lừa con đen.

1415. Based on the position of the complainant,

Suy trong tình trạng bên nguyên,

Nothing’s been satisfactorily settled.

Bề nào thì cũng chưa yên bề nào.

In pursuance to law we reach the judgment,

Phép công chiếu án luận vào,

That one of two ways is up to her to choose:

Có hai đường ấy muốn sao mặc mình:

Either she stays and faces law’s punishment,

Một là cứ phép gia hình,

1420. Or she be returned to her green pavilion.”

Hai là lại cứ lầu xanh phó về.”

She said: “My resolution has been taken!

Nàng rằng: “Đã quyết một bề!

Not to be trapped once more in the spider’s web.

Nhện nầy vương lấy tơ kia mấy lần.

Soiled or clean, it is my flesh and blood body,

Đục trong thân cũng là thân,

Weak and naive, I’m resigned to the court’s fury.”

Yếu thơ vâng chịu trước sân lôi đình.”

1425. The judge ordered: “Be the state’s law carried out!”

Dạy rằng: “Cứ phép gia hình!”

A poor peony in triple punishment,[35]

Ba cây chập lại một cành mẫu đơn,

She stood torture without cry of innocence,

Phận đành chi dám kêu oan,

Her flower cheeks dirtied, her willow brows tattered.

Đào hoen quẹn má, liễu tan tác mày.

On the floor of mud and dust she lay writhing,

Một sân lầm cát đã đầy

1430. Her clear face blurred and her thin body skinny.

Gương lờ nước thuỷ, mai gầy vóc sương.

And Thuc was also an object of pity,

Nghĩ tình chàng Thúc mà thương,

He watched the scene with a heart full of sorrow.

Nẻo xa trông thấy lòng càng xót xa,

He cried: “All this disaster because of me!

Khóc rằng: “Oan khốc vì ta!

If I obeyed her then, she’s not at fault now.

Có nghe lời trước, chẳng đà luỵ sau.

1435. My shallow heart did not care to think deeply,

Cạn lòng chẳng biết nghĩ sâu,

And she now has to bear all the penalty.”

Để ai trăng tủi hoa sầu vì ai.”

Overhearing Thuc’s moaning of grievances,

Phủ đường nghe thoảng vào tai,

The judge was touched and asked about his story.

Động lòng lại gạn đến lời riêng tây.

In tears he then expressed himself politely,

Sụt sùi chàng mới thưa ngay,

1440. All details from the day of their acquaintance:

Đầu đuôi kể lại sự ngày cầu thân:

“She did previously reckon the consequence,

“Nàng đà tính hết xa gần,

And foretold she would be victimized one day.

Từ xưa nàng đã biết thân có rày.

’Tis my fault to ransom her and bring her home,

Tại tôi hứng lấy một tay,

That she’s to suffer all this calamity.”

Để nàng cho đến nỗi này vì tôi.”

1445. Thuc’s touching story got the judge’s pity,

Nghe lời nói cũng thương lời,

Who softened his sternness and showed a way out,

Dẹp uy mới dạy cho bài giải vi,

“Be it true,” Said he. “What you’ve told me about,

Rằng: “Như hẳn có thế thì,

Though a harlot, she knows what is right and wrong.”

Trăng hoa song cũng thị phi biết điều.”

Sinh said: “This woman of drifting destiny,

Sinh rằng: “Chút phận bọt bèo,

1450. Knows a little literature and poetry.”

Theo đòi vả cũng ít nhiều bút nghiên.”

The judge smiled and said: “A poet if she be!

Cười rằng: “Đã thế thì nên!

Let her show talent via the theme of a cangue.”

Mộc già hãy thử một thiên trình nghề.”

She obeyed and raised the brush into a poem,

Nàng vâng cất bút tay đề,

Then offered it before the mandarin’s desk.

Tiên hoa trình trước án phê xem tường.

1455. The judge praised: “This poem dwarfs the High T’ang[36]’s best!

Khen rằng: “Giá đáng Thịnh Đường!

Such beauty and genius beat thousands of gold!

Tài này sắc ấy nghìn vàng chưa cân!

A girl of beauty and a man of success,

Thật là tài tử giai nhân,

What pair of man and wife is more excellent?

Châu Trần còn có Châu Trần nào hơn?

Henceforth stop harboring anger and rancor,

Thôi đừng rước dữ cưu hờn,

1460. That but disrupt the rhythm of harmony.

Làm chi lỡ nhịp cho đàn ngang cung.

Once you brought one another to the Court’s door,

Đã đưa đến trước cửa công,

Reason is external but love is at core.

Ngoài thì là lý song trong là tình.

Son and girl-in-law are family’s children,

Dâu con trong đạo gia đình,

So dismiss the discontent and end the mess.”

Thôi thì dẹp nỗi bất bình là xong.”

1465. He then ordered the wedding celebration,

Kíp truyền sắm sửa lễ công,

Carried in bridal couch under the torched lights,

Kiệu hoa cất gió, đuốc hồng ruổi sao,

Followed by a band of mirthful musicians,

Bày hàng cổ xuý xôn xao,

The new weds were brought to the nuptial chamber.

Song song đưa tới trướng đào sánh đôi.

By the esteem for her virtue and talent,

Thương vì hạnh, trọng vì tài,

1470. Old Thuc also put aside his chastisement.

Thúc ông thôi cũng dẹp lời phong ba.

Perfume of lilies and orchids filled the home,

Huệ lan sực nức một nhà,

Old bitterness made room for true happiness.

Từng cay đắng lại mặn mà hơn xưa.

So they indulged in morning wine and noon chess,

Mảng vui rượu sớm cờ trưa,

Till plum lost its fresh and lotus got its green.

Đào đà phai thắm, sen vừa nảy xanh.

1475. In their private room during a quiet night,

Trướng hồ vắng vẻ đêm thanh,

Kieu timidly expressed her concern and fright:

E tình nàng mới bày tình riêng chung:

“Since I was lucky to be your concubine,

“Phận bồ từ vẹn chữ tòng,

Wild geese went swallows came and full year has passed.

Đổi thay nhạn én đã hòng đầy niên.

Not a word has been heard from your family,

Tin nhà ngày một vắng tin,

1480. You’re warm with your mistress and cool with your wife.

Mặn tình cát luỹ, lạt tình tào khang.

I think we had better take precaution,

Nghĩ ra thật cũng nên dường,

Since no one care about hushing the rumor.

Tâm hơi ai kẻ giữ giàng cho ta.

I’ve overheard the woman of your household

Trộm nghe kẻ lớn trong nhà

Is a person of rules and regulations.

Ở vào khuôn phép, nói ra mối giường.

1485. These abnormal ones are utterly fearsome!

E thay những dạ phi thường!

Like sea and river, their hearts hard to fathom.

Dễ dò rốn bể, khôn lường đáy sông.

Our affair has lasted almost one year round,

Mà ta suốt một năm ròng,

It can’t by any means be hidden from her.

Thế nào cũng chẳng giấu xong được nào.

Up to now, you’ve not heard from home anything,

Bấy chầy chưa tỏ tiêu hao,

1490. Or something unusual has happened from within?

Hoặc là trong có làm sao chăng là?

Please hurry home to her in the shortest time,

Xin chàng kíp liệu lại nhà,

First to please her, second to sound her thinking.

Trước người đẹp ý, sau ta biết tình.

Keeping concealed for long our amorous tale,

Ví bằng giữ mực giấu quanh,

Or putting it off in time will surely fail.”

Rày lần mai lữa như hình chưa thông.”

1495. In compliance with her sensible advice,

Nghe lời khuyên nhủ thong dong,

Sinh reluctantly resolved to return home.

Đành lòng sinh mới quyết lòng hồi trang.

At dawn he reported his plan to old Thuc,

Rạng ra gửi đến xuân đường,

Who also urged him to expedite his trip.

Thúc ông cũng vội giục chàng ninh gia.

To drink their farewell cups of separation,

Tiễn đưa một chén quan hà,

1500. They strolled from home to the site of leave-taking.

Xuân đường thoắt đã dạo ra Cao đình.

The Ch’in River stretched into a bluish patch,

Sông Tần một dải xanh xanh,

Where sparse willows drooped their branches of longing.

Loi thoi bờ liễu mấy cành Dương quan.

They held each other’s hands sighing and moaning,

Cầm tay dài thở vắn than,

Parting staled their wine and leaving choked their words.

Chia phôi ngừng chén, hợp tan nghẹn lời.

1505. She said: “Though we’ll be hills and streams divided,

Nàng rằng: “Non nước xa khơi,

The outside won’t be safe without inner peace.

Sao cho trong ấm thì ngoài mới êm.

It’s hard for a rag bag to hide a needle,

Dễ mà bọc rẻ giấu kim,

And it’s no way to catch a bird with closed eyes.

Làm chi bưng mắt bắt chim khó lòng.

About our furtive love affair and marriage,

Đôi ta chút nghĩa đèo bòng,

1510. Once at home, forthrightly tell her the story.

Đến nhà trước liệu nói sòng cho minh.

She might not gratify, and in her fury,

Dầu khi sóng gió bất bình,

She’ll prove her power and I’ll resign to my fate.

Lớn ra uy lớn, tôi đành phận tôi.

It is far better than lying or hiding,

Hơn điều giấu ngược giấu xuôi,

That will surely bring about disastrous things.

Lại mang những việc tày trời đến sau.

1515. If you truly love me, keep in mind my words,

Thương nhau xin nhớ lời nhau,

One year of absence will eventually pass.

Năm chầy cũng chẳng đi đâu mà chầy.

Today remember these cups of division,

Chén đưa nhớ bữa hôm nay,

Today next year we’ll drink cups of reunion!”

Chén mừng xin đợi ngày này năm sau.”

He got on horse while she let go of his gown,

Người lên ngựa, kẻ chia bào,

1520. Fall’d dyed the maple woods with separation.

Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san.

Miles of dust soon covered the departing man,

Dặm hồng bụi cuốn chinh an,

Who disappeared among greenish strawberries.

Trông người đã khuất mấy ngàn dâu xanh.

She was back, a night shadow of loneliness,

Người về chiếc bóng năm canh,

While he alone ventured into wilderness.

Kẻ đi muôn dặm một mìn xa xôi.

1525. High above who cut the moon into two halves?

Vầng trăng ai xẻ làm đôi?

Half stamped on her pillow, half brightened his road.

Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường.

But all the hardships of his trip were nothing,

Kể chi những nỗi dọc đường,

Compared to his grief on his household’s lady.

Buồn trong này nỗi chủ trương ở nhà.

She belonged to the Hoan famous family,

Vốn dòng họ Hoạn danh gia,

1530. Her name was Hoan Thu, a minister’s daughter.

Con quan lại bộ tên là Hoạn Thư.

A marriage of chance and opportunity

Duyên Đằng thuận nẻo gió đưa,

Had attached him to her for quite a long time.

Cùng chàng kết tóc se tơ những ngày.

The way she behaved in life was not so bad,

Ở ăn thì nết cũng hay,

The way she manipulated so aghast.

Nói điều ràng buộc thì tay cũng già.

1535. Since she heard of his newly wed concubine,

Từ nghe vườn mới thêm hoa,

All these tidings she’d got from others but him.

Miệng người đã lắm, tin nhà thì không.

The more she quenched her heart’s fire, the more it burned,

Lửa tâm càng dập càng nồng,

She blamed him for betrayal and adultery:

Trách người đen bạc ra lòng trăng hoa:

“Had he confessed to me about his mistress,

“Ví bằng thú thật cùng ta,

1540. I’d have the lenience to tolerate her.

Cũng dung kẻ dưới mới là lượng trên.

I’m not a foolish not to save my honor,

Dại chi chẳng giữ lấy nền,

Won’t it be good to be named a jealous wife?

Tốt chi mà rước tiếng ghen vào mình?

But he chose in contrary to veil and hide,

Lại còn bưng bít giấu quanh,

Making all those funny childish monkeyshines.

Làm chi những thói trẻ ranh nực cười.

1545. Thinks out of my sight everything he can hide,

Tính rằng cách mặt khuất lời,

Well, let him hide and I’ll pretend not to know.

Giấu ta ta cũng liệu bài giấu cho.

Such a thing I have none to worry about,

Lo gì việc ấy mà lo,

How can the ant crawl out from inside the bowl?

Kiến trong miệng chén có bò đi đâu?

I will make them each other to disavow,

Làm cho nhìn chẳng được nhau,

1550. I will shame her till she could not raise her head.

Làm cho đày đoạ cất đầu chẳng lên.

I will make appear before them clean and clear,

Làm cho trông thấy nhãn tiền,

The consequences that a traitor must bear.”

Cho người thăm ván bán thuyền biết tay.”

She kept her confidence deep within her heart,

Nỗi lòng kín chẳng ai hay,

And made a deaf ear to all rumors outside.

Ngoài tai để mặc gió bay mé ngoài.

1555. A week later suddenly came two persons,

Tuần sau bỗng thấy hai người,

Who brought about the news to ask for favors.

Mách tin ý cũng liệu bài tâng công.

The mandarin’s daughter feigned a boiled anger:

Tiểu thư nổi giận đùng đùng:

“Loathsome ones who out of none invent stories!

“Gớm tay thêu dệt ra lòng trêu ngươi!

My husband’s not as trite as anybody,

Chồng tao nào phải như ai,

1560. The source must have been from these rumormongers.”

Điều này hẳn miệng những người thị phi.”

She swiftly showed her power and gave orders,

Vội vàng xuống lệnh ra uy,

That one was mouth-slapped and the other tooth-cracked.

Đứa thì vả miệng, đứa thì bẻ răng.

As a result all people kept their mouths shut,

Trong ngoài kín mít như bưng,

And none dared say a word about the rumor.

Nào ai còn dám nói năng một lời.

1565. The lady stayed all at ease in her chamber,

Buồng đào khuya sớm thảnh thơi,

Laughing and talking as if nothing happened;

Ra vào một mực nói cười như không;

While day and night she kept telling herself so,

Đêm ngày lòng những dặn lòng,

Sinh reached their rose pavilion and got down.

Sinh đà về đến lầu hồng xuống yên.

Words of greeting mixed with joys of union,

Lời tan hợp, nỗi hàn huyên,

1570. Their love warmer and their fervor more ardent.

Chữ tình càng mặn, chữ duyên càng nồng.

They drank gleefully the cups of home welcome,

Tẩy trần vui chén thong dong,

But they kept in hearts their own secret problems.

Nỗi lòng ai ở trong lòng mà ra.

As Thuc came home to sound his wife’s attitude,

Chàng về xem ý tứ nhà,

He intended to tell the entire story.

Sự mình cũng rắp lân la giãi bày.

1575. But his wife, half drunken, laughing and talking,

Mấy phen cười nói tỉnh say,

Had not the slightest hint of his love affair.

Tóc tơ bất động mảy may sự tình.

Therefore he thought: “The affair’s concealed tightly,

Nghĩ: “Đà bưng kín miệng bình,

Why should I confess without her inquiry?”

Nào ai có khảo mà mình lại xưng?”

So he kept on faltering and wavering,

Những là e ấp dùng dằng,

1580. Fearing to pull a cord and disturb the wood.

Rút dây sợ nữa động rừng lại thôi.

At times as they exchanged merriments or jokes,

Có khi vui chuyện mua cười,

The lady would let slip ambiguous words.

Tiểu thư lại giở những lời đâu đâu,

Saying: “In this messy world of pearls and stones,

Rằng: “Trong ngọc đá vàng thau,

We have a total trust in one another.

Mười phần ta đã tin nhau cả mười.

1585. Praiseworthy for those wide and long mouthpieces,

Khen cho những miệng dông dài,

That spread rumors of baseless disloyalty.

Bướm ong lại đặt những lời nọ kia.

Though a dull I’ve never cared to think of them,

Thiếp dầu vụng chẳng hay suy,

Those fouling things but make me target of joke.”

Đã dơ bụng nghĩ, lại bia miệng cười.”

Thinking her words casual and light-hearted,

Thấy lời thủng thỉnh như chơi,

1590. He also expressed his passive approval.

Thuận lời chàng cũng nói xuôi đỡ đòn.

The couple then went on their round of delights,

Những là cười phấn cợt son,

Either under the lamp or in the moonshine.

Đèn khuya chung bóng, trăng tròn sánh vai.

But Thuc began to miss his old rustic bliss,

Thú quê thuần ức bén mùi,

As yellow leaves started to fall on the pool.

Giếng vàng đã rụng một vài lá ngô.

1595. He recalled the scene of rivers and mountains,

Chạnh niềm nhớ cảnh giang hồ,

And the home he’d left after seasons of love.

Một màu quan tái, mấy mùa gió trăng.

While he had not the gut his heart to disclose,

Tình riêng chưa dám rỉ răng,

The lady had foreseen his mind and declared:

Tiểu thư trước đã liệu chừng nhủ qua:

“You’ve been far away from dad almost one year,

Cách năm mây bạc xa xa,

1600. Be back in Lin-tzu soon to take care of him”

Lâm Tri cũng phải tính mà thần hôn.”

Her words seemed to untie the knot of his heart,

Được lời như cởi tấc son,

He galloped straight back home through the alien land.

Vó câu thẳng ruổi nước non quê người.

In limpid water reflected the blue sky,

Long lanh đáy nước in trời,

Smokes rose like ramparts and hills bathed in sunshine.

Thành xây khói biếc, non phơi bóng vàng

1605. Soon after Thuc whipped his steed on the journey,

Roi câu vừa gióng dặm trường,

His wife also took the coach to her parents.

Xe hương nàng cũng thuận đường qui ninh.

She told her mother details of her problem,

Thưa nhà huyên hết mọi tình,

About his betrayal and her misfortune.

Nỗi chàng ở bạc, nỗi mình chịu đen:

Suggesting her thought: “Jealousy and the same,

“Nghĩ rằng ngứa ghẻ hờn ghen,

1610. Would disgrace him and make me target of blame.

Xấu chàng mà có ai khen chi mình.

Therefore I’ve kept my eyes blind and my mouth tight,

Vậy nên ngảnh mặt làm thinh,

In fact I had my own scheme from the first days.

Mưu cao vốn đã rắp ranh những ngày.

It takes one month by road to Lin-tzu from here,

Lâm Tri đường bộ tháng chầy,

But the direct sea route is very much near.

Mà đường hải đạo sang ngay thì gần.

1615. We’ll go there by boat with our chosen servants,

Dọn thuyền lựa mặt gia nhân,

We’ll bring along chains to tie and bring her here.

Hãy đem dây xích buộc chân nàng về.

We’ll wear her out bodily and mentally,

Làm cho cho mệt cho mê,

We’ll torture her and let everybody see.

Làm cho đau đớn ê chề cho coi.

First to punish these kinds of hateful people,

Trước cho bõ ghét những người,

1620. Second to leave a joke for posterity.”

Sau cho để một trò cười về sau.”

The mother praised her daughter for her smart plan,

Phu nhân khen chước rất mầu,

And out of indulgence allowed her free hands.

Chiều con mới dạy mặc dầu ra tay.

They had the sails and ropes prepared and ready,

Sửa sang buồm gió lèo mây,

They had Hound and Hawk to recruit ruffians.

Khuyển Ưng lại chọn một bầy côn quang.

1625. When all the recommendations were given,

Dặn dò hết các mọi đường,

They sailed down wind across the sea to Lin-tzu.

Thuận phong một lá vượt sang bến Tề.

Since Kieu was left all alone by the window,

Nàng từ chiếc bóng song the,

Her heart was embroiled with myriad sorrows:

Đường kia nỗi nọ như chia mối sầu:

“Now my old parents are like waning shadows,

“Bóng dâu đã xế ngang đầu,

1630. How about their health, how about their welfare?

Biết đâu ấm lạnh, biết đâu ngọt bùi?

Now my hair, clipped on oath, has reached my shoulders,

Tóc thề đã chấm ngang vai,

And my pledge of faith and my vow of betroth.

Nào lời non nước, nào lời sắt son.

And as slim as the fate of a climbing plant,

Sắn bìm chút phận cỏn con,

Will this union be favored by Hymen?

Khuôn duyên biết có vuông tròn cho chăng?

1635. Why is my life caught in so much up-and-down?

Thân sao nhiều nỗi bất bằng?

And in her moon-hall, what does Phoebe think now?”

Liệu như cung Quản ả Hằng nghĩ sao?”

The autumn night’s wind got in through the window,

Đêm thu gió lọt song đào,

A crescent moon and three stars engraved the sky.

Nửa vành trăng khuyết ba sao giữa trời.

Incense sticks in hands before Buddha’s altar,

Nén hương đến trước Phật đài,

1640. She stood praying all her heart out and so on,

Nỗi lòng khấn chửa cạn lời vân vân.

When from under the flowers rose the cruel men,

Dưới hoa dậy lũ ác nhân,

Out of nothing appeared phantoms and demons.

Ầm ầm khốc quỉ kinh thần mọc ra.

Naked swords and machetes dazzled in the yard,

Đầy sân gươm tuốt sáng loà,

All terrified she did not know what to do.

Thất kinh nàng chửa biết là làm sao.

1645. At once they sprayed anesthetic drug on her,

Thuốc mê đâu đã tưới vào,

Making her fall into a dream-like status.

Mơ màng như giấc chiêm bao biết gì.

Then they lifted and placed her on the saddle,

Vực ngay lên ngựa tức thì,

Set afire her reading room and bedchamber.

Phòng đào viện sách bốn bề lửa dong.

An unidentified corpse from the river,

Sẵn thây vô chủ bến sông,

1650. Was dragged therein to mislead the onlookers.

Đem vào để đó lộn sòng ai hay.

Her servants whose souls disappeared out of fears,

Tôi đòi phách lạc hồn bay,

Scurried hiding in the bush or the trees.

Pha càn bụi cỏ gốc cây ẩn mình.

Old Thuc whose house was in the vicinity,

Thúc ông nhà cũng gần quanh,

Trembled with fright when seeing the rising flame.

Chợt trông ngọn lửa thất kinh rụng rời.

1655. Master and servants ran straight to the fire site,

Tớ thầy chạy thẳng đến nơi.

They fought the flame trying to search for their girl.

Tơi bời tưới lửa tìm người lao xao.

The wind was violent and the blaze very high,

Gió cao ngọn lửa càng cao,

They rummaged everywhere but could not find her.

Tôi đòi tìm đủ nàng nào thấy đâu.

Shocked and stunned they stood looking at each other,

Hớt hơ hớt hải nhìn nhau,

1660. In despair they fumbled the bush and the pool.

Giếng sâu bụi rậm trước sau tìm quàng.

When arriving at the ashes in her room,

Chạy vào chốn cũ phòng hương,

They uncovered a pile of charred skeleton.

Trong tro thấy một đống xương cháy tàn.

They were too honest to know the evil trick,

Ngay tình ai biết mưu gian,

Taking the dead to be her and no one else.

Hẳn nàng thôi lại còn bàn rằng ai.

1665. Old Thuc sighed and sobbed without interruption,

Thúc ông sùi sụt ngắn dài,

Pity for his son and his decent woman.

Nghĩ con vắng vẻ, thương người nết na.

They at last wrapped up and brought home her remain,

Di hài nhặt gói về nhà,

Then they shrouded, coffined, and laid it to rest.

Nào là khâm liệm, nào là tang trai.

The funeral ceremony just finished,

Lễ thường đã đủ một hai,

1670. When on horse, Thuc arrived after the long trip.

Lục trình chàng cũng đến nơi bấy giờ.

Stepping into the old place of their chamber,

Bước vào chốn cũ lầu thơ,

He saw heaps of cinders by the four bare walls.

Tro than một đống, nắng mưa bốn tường.

At his father’s residence in the mid-house,

Sang nhà cha tới trung đường,

There stood on altar the tablet of her name.

Linh sàng bài vị thờ nàng ở trên.

1675. Helas! What a tragic story he was told,

Hỡi ơi nói hết sự duyên,

The heart-tearing grief, the bile-burning sorrow!

Tơ tình đứt ruột, lửa phiền cháy gan!

He fell on the ground sobbing and lamenting:

Gieo mình vật vã khóc than:

“What an unjust death for such a virtuous soul!

“Con người thế ấy thác oan thế này!

We were sure we would soon see one another,

Chắc rằng mai trúc lại vầy,

1680. Never thought that was our last day together!”

Ai hay vĩnh quyết là ngày đưa nhau!”

The more he loved, the more he missed and grieved,

Thương càng nghĩ, nghĩ càng đau,

A distress nobody could help to relieve.

Dễ ai rấp thảm quạt sầu cho khuây.

He was told of a psychic living nearby,

Gần miền nghe có một thầy,

Who could exorcise ghosts and comprehend gods.

Phi phù trí quỉ cao tay thông huyền.

1685. Though on Three Fairy Islands[5] or in Nine Springs[37],

Trên Tam đảo, dưới Cửu tuyền,

He could find and recognize any lost soul.

Tìm đâu thì cũng biết tin rõ ràng.

Gifts was offered him as an invitation,

Sắm sanh lễ vật rước sang,

To invoke her soul for interrogation.

Xin tìm cho thấy mặt nàng hỏi han.

Kneeling before his incantation altar,

Đạo nhân phục trước tĩnh đàn,

1690. The mystic went into a trance for a while.

Xuất thần giây phút chưa tàn nén hương.

When back to himself, he gave a clear statement:

Trở về minh bạch nói tường:

“Though her face is not seen, her tale is inquired.

“Mặt nàng chẳng thấy, việc nàng đã tra.

This girl is gravely by her karma weighed down,

Người nặng nghiệp oan gia,

Still lots of debts to pay and she can’t escape.

Còn nhiều nợ lắm sao đà thác cho.

1695. Astrology tells she’s in an accident,

Mệnh cung đang mắc nạn to,

No news of hers is heard in the next twelve months.

Một năm nữa mới thăm dò được tin.

The couple will meet face to face however,

Hai bên giáp mặt chiền chiền,

But they dare not recognize one another.”

Muốn nhìn mà chẳng dám nhìn lạ thay.”

The shaman’s word sounded so weird to the ears,

Nghe lời nói lạ dường này,

1700. That none of them believed its validity!

Sự nàng đã thế lời thầy dám tin.

This was but nonsense witchcraft and sorcery,

Chẳng qua đồng cốt quàng xiên,

She was dead and where on the earth could be seen?

Người đâu mà lại thấy trên cõi trần?

So he kept mourning her and missed their good times,

Tiếc hoa những ngậm ngùi xuân,

Asking if he’d meet such a fairy again.

Thân này dễ lại mấy lần gặp tiên.

1705. Since Thuc was convinced Kieu had already died,

Nước trôi hoa rụng đã yên,

Never knew she was living in earthly hell.

Hay đâu địa ngục ở miền nhân gian.

As Hound and Hawk succeeded in their foul plan,

Khuyển ưng đã đắt mưu gian,

They took her down the boat and set her therein.

Vực nàng đưa xuống để an dưới thuyền.

With high sails, strained cord, and down a sturdy wind,

Buồm cao lèo thẳng cánh suyền,

1710. The boat straightly glided home towards Hsi District.

Đè chừng huyện Tích băng miền vượt sang.

Unloading before the ministry office,

Dỡ đò lên trước sảnh đường,

Hound and Hawk submitted her for their rewards.

Khuyển Ưng hai đứa nộp nàng dâng công.

She was brought to custody in a maid’s room,

Vực nàng tạm xuống môn phòng,

All the while she was still unconscious in swoon.

Hãy còn thiêm thiếp giấc nồng chưa phai.

1715. Next morning she woke up from her long wild dream,

Hoàng lương chợt tỉnh hồn mai,

And found herself misplaced in a strange palace.

Cửa nhà đâu mất, lâu đài nào đây?

She was still bewildered in half sleep half wake,

Bàng hoàng dở tỉnh dở say,

When a voice echoed calling her to report.

Sảnh đường mảng tiếng đòi ngay lên hầu.

A girl servant came down and urged her to haste,

A hoàn trên xuống giục mau

1720. Frightened she pressed her steps following the maid.

Hãi hùng nàng mới theo sau một người.

Looking up at the gigantic passageway,

Ngước trông toà rộng dãy dài

She saw hanging the title of chancellor.

Thiên quan Chủng tể có bài treo trên.

Two lines of candles brightened the day parlor,

Ban ngày sáp thắp hai bên,

High up on the grand bed sat an old lady,

Giữa giường thất bảo ngồi trên một bà,

1725. Who coldly asked about her identity,

Gạn gùng ngọn hỏi ngành tra,

Truly and politely she told her story.

Sự mình nàng phải cứ mà gửi thưa.

The woman swiftly fell in a stormy rage,

Bất bình nổi trận mây mưa,

And reproached: “Those shameless licentious women!

Mắng rằng: “Những giống bơ phờ quen thân!

This is not a good and honest citizen,

Con này chẳng phải thiện nhân,

1730. But a master dodger or husband cheater.

Chẳng phường trốn chúa, thì quân lộn chồng.

You look like a graveyard-cat or a field-hen[38],

Ra tuồng mèo mả gà đồng,

And you’re too awkward to justify yourself.

Ra tuồng lúng túng chẳng xong bề nào.

You’ve sold yourself to become my household serf,

Đã đem mình bán cửa tao.

But still keep your arrogance and aloofness.

Lại còn khủng khỉnh làm cao thế này.

1735. Now team to enforce domestic discipline!

Nào là gia pháp nọ bay!

Give her thirty beats as a conduct lesson.”

Hãy cho ba chục biết tay một lần.”

The maids shouted yes in unanimity,

A hoàn trên dưới dạ rân,

And Kieu was helpless to cry her innocence.

Dẫu rằng trăm miệng khôn phân lẽ nào.

They struck her with sticks and rods without mercy,

Trúc côn ra sức đập vào,

1740. A fresh-crushing and gut-scaring penalty.

Thịt nào chẳng nát gan nào chẳng kinh.

How pitiful for her, a frail twig of peach bloom,

Xót thay đào lý một cành,

Was broken to pieces in the violent rain.

Một phen mưa gió tan tành một phen.

Then as Flower Slave her name was bid to change,

Hoa nô truyền dạy đổi tên,

And she was assigned to a group of servants.

Buồng the dạy ép vào phiên thị tì.

1745. Henceforth she languished there among the blue-coats,

Ra vào theo lũ thanh y,

Paying no care to her unkempt countenance.

Dãi dầu tóc rối da chì quản bao.

The manager was a kind-hearted woman,

Quản gia có một mụ nào,

Who pitied her through her conduct and gesture.

Thấy người thấy nết ra vào mà thương.

This samaritan often gave her drugs or teas,

Khi chè chén, khi thuốc thang,

1750. And with kind words showed her a way to survive.

Đem lời phương tiện, mở đường hiếu sinh.

Saying: “Though everything is up to fortune,

Dạy rằng: “May rủi đã đành,

As female, be alert to protect yourself.

Liễu bồ mình giữ lấy mình cho hay.

It might be due to some previous life’s karma,

Cũng là oan nghiệp chi đây

That you’re reduced to this utter misery.

Sa cơ mới đến thế này chẳng dưng.

1755. In this palace, walls have eyes and roofs have ears,

Ở đây tai vách mạch dừng,

Ignore everyone though they were once so dear.

Thấy ai người cũ cũng đừng nhìn chi.

Or else in case of a sudden brutal storm,

Kẻo khi sấm sét bất kỳ,

How could a weak bee or ant for justice cry?”

Con ong cái kiến kêu gì được oan?”

Kieu could not help pouring profusely her tears,

Nàng càng giọt ngọc như chan,

1760. Out of her heart’s anguish for her wretched plight:

Nỗi lòng luống những bàng hoàng niềm tây:

“Heaps of woes have piled up on my destiny,

“Phong trần kiếp chịu đã đầy,

But none could equal this awful misery.

Lầm than lại có thứ này bằng hai.

How cruel will this ill fate of mine still be,

Phận sao bạc chẳng vừa thôi,

Binding poor me to this world’s catastrophe?

Khăng khăng buộc mãi lấy người hồng nhan.

1765. To redeem the debts of my past existence,

Đã đành túc trái tiền oan,

Till gem’s crushed and bloom’s broken I’ll risk my life.”

Cũng liều ngọc nát hoa tàn mà chi.”

While Kieu wished she could find there a brief respite,

Những là nương náu qua thì,

The young lady came to visit her parents.

Tiểu thơ phải buổi mới về ninh gia.

Following a lengthy talk with her daughter,

Mẹ con trò chuyện lân la,

1770. The old lady had Kieu called up and ordered:

Phu nhân mới gọi nàng ra dạy lời:

“My young lady’s in need of a few servants,

“Tiểu thư dưới trướng thiếu người,

You are allowed now to go and wait on her.”

Cho về bên ấy theo đòi lầu trang.”

Submissively Kieu followed her new master,

Lãnh lời nàng mới theo sang,

Knowing not hell or heaven to be transferred.

Biết đâu địa ngục thiên đường là đâu.

1775. So day and night Kieu cared for the young lady,

Sớm khuya khăn mặt lược đầu,

Never neglecting her maidservant’s duty.

Phận con hầu giữ con hầu dám sai.

By occasion of a serene evening,

Phải đêm êm ả chiều trời,

The girl asked Kieu about her music hobby.

Trúc tơ hỏi đến nghề chơi mọi ngày.

Obediently Kieu began to play the lute,

Lãnh lời nàng mới lựa dây,

1780. And enchanted people with her melodies.

Nỉ non thánh thót dễ say lòng người.

The lady seemed to be fond of Kieu’s talent,

Tiểu thư xem cũng thương tài,

And so reduced somewhat her severity.

Khuôn uy dường cũng bớt vài bốn phân.

Thus in this stranger’s house Kieu spent her exile,

Cửa người đày đoạ chút thân,

Moaning with shade, pleading with heart day and night.

Sớm năn nỉ bóng, đêm ân hận lòng.

1785. She pitied her short-lived marriage in Lin-tzu,

Lâm Tri chút nghĩa đèo bồng,

Wishing they would meet again in the next life.

Nước bèo để chữ tương phùng kiếp sau.

At the four directions covered with white clouds,

Bốn phương mây trắng một màu,

Where she could find her homeland and her dear house.

Trông vời cố quốc biết đâu là nhà.

Meanwhile during these elapsing days and months,

Lần lần tháng trọn ngày qua,

1790. Thuc almost knew nothing of her sufferings.

Nỗi gần nào biết đường xa thế này.

Since away from their nest his love bird had flown,

Lâm Tri từ thuở uyên bay,

He lived a poor shadow in his lone chamber.

Phòng không thương kẻ tháng ngày chiếc thân.

The new moon reminded him of her eyebrows,

Mày ai trăng mới in ngần,

The remains of her scent doubled his distress.

Phấn thừa hương cũ bội phần xót xa.

1795. Fading lotus gave place to blooming asters,

Sen tàn cúc lại nở hoa,

His lovesick increased as spring followed winter.

Sầu dài ngày ngắn đông đà sang xuân.

Not knowing where he could find his former love,

Tìm đâu cho thấy cố nhân,

He resorted to fate to appease sorrows.

Lấy câu vận mệnh khuây dần nhớ thương.

Suddenly touched by a fit of homesickness,

Chạnh niềm nhớ cảnh gia hương,

1800. He went home for a visit of his village.

Nhớ quê chàng lại tìm đường thăm quê.

The young lady warmly and gaily welcomed,

Tiểu thư đón cửa giãi giề,

As they exchanged almost all news near and far.

Hàn huyên vừa cạn mọi bề gần xa.

Then the curtain were rolled up high in the hall,

Nhà hương cao cuốn bức là,

Kieu was called to come out for a bow greeting.

Phòng trong truyền gọi nàng ra lạy mừng.

1805. Reluctantly step by step she inched forwards,

Bước ra một bước một dừng,

Looking ahead she saw exactly someone:

Trông xa nàng đã tỏ chừng nẻo xa:

“Am I dazzled by lamp or sun.” she wondered,

“Phải rằng nắng quán đèn loà,

Is the man who sat there no other than Sinh?

Rõ ràng ngồi đó chẳng là Thúc Sinh?

By now I understand clearly everything,

Bây giờ tình mới tỏ tình,

1810. That I have already been caught in the net.

Thôi thôi đã mắc vào vành chẳng sai.

What on the earth is this peculiar trick?

Chước đâu có chước lạ đời?

Who in the world is this malevolent miss?

Người đâu mà lại có người tinh ma?

To turn a real couple of husband and wife,

Rõ ràng thật lứa đôi ta,

Into master and servant in the same house.

Làm ra con ở chúa nhà đôi nơi.

1815. Outwardly, she naturally talks and smiles,

Bề ngoài thơn thớt nói cười,

Inwardly, she viciously kills without knife.

Mà trong nham hiểm giết người không dao.

Now at positions of low earth and high sky,

Bây giờ đất thấp trời cao,

How could we behave? how could we truly say?”

Ăn làm sao nói làm sao bây giờ?”

Their eyes met while their souls were in disarray,

Càng trông mặt càng ngẩn ngơ,

1820. And their hearts were in turmoil like a silk mess.

Ruột tằm đòi đoạn như tơ rối bời.

Out of fear, Kieu dared not at all disobey,

Sợ uy dám chẳng vâng lời,

Bowing her head she prostrated in the yard.

Cúi đầu nép xuống sân mai một chiều.

Sinh too was struck by a soul-vanishing fright:

Sinh đà phách lạc hồn xiêu,

“Helas,” he thought. “Is this Kieu before my eyes?

“Thương ôi chẳng phải nàng Kiều ở đây?

1825. What is the cause of her being in this place?

Nhân làm sao đến thế này?

Oh it’s doomed that I’ve fallen into this trap!”

Thôi thôi ta đã mắc tay ai rồi!”

Out of his routine fear he kept his mouth shut,

Sợ quen dám hở ra lời,

But he could not prevent his tears from dripping.

Khôn ngăn giọt ngọc sụt sùi nhỏ sa.

His woman looked into his eyes and inquired:

Tiểu thư trông mặt hỏi tra:

1830. “What makes you so wretched just newly arrived?”

“Mới về có việc chi mà động dong?”

Sinh said: “The term of mother’s mourning just ends,

Sinh rằng: “Hiếu phục vừa xong,

My heart pines for her and that makes me suffer.

Suy lòng trắc dĩ, đau lòng chung thiên.

She praised: “What a grateful child you really are!

Khen rằng: “Hiếu tử đã nên!

Let’s drink reunion cups to ease your gloom.”

Tẩy trần mượn chén giải phiền đêm thu.”

1835. So the couple drank into the autumn night,

Vợ chồng chén tạc chén thù,

And Kieu had to wait on them standing beside.

Bắt nàng đứng chực trì hồ hai nơi.

The jealous wife found fault with Kieu’s attitudes,

Bắt khoan bắt nhặt đến lời,

Forcing her to kneel and raise cup to his hand.

Bắt quì tận mặt, bắt mời tận tay.

Panic-stricken, Sinh seemed almost stupefied,

Sinh càng như dại như ngây,

1840. He drank cup after cup as tears mixed with wine.

Giọt dài giọt ngắn, chén đầy chén vơi.

Turning sideways he at random talked or smiled,

Ngảnh đi chợt nói chợt cười,

Then cited drunkenness as cause to withdraw.

Cáo say chàng đã giạm bài lảng ra.

Without delay his wife shouted: “Flower Maid!

Tiểu thư vội thét: “Con Hoa!

Tell him to finish the cup or you’ll be whipped.”

Khuyên chàng chẳng cạn thì ta có đòn.”

1845. Sinh felt as if heart broken and soul vanished,

Sinh càng nát ruột tan hồn,

Trying to gulp down the offered bitter cups.

Chén mời phải ngậm bồ hòn ráo ngay.

The tipsy lady kept talking and laughing,

Tiểu thư cười nói tỉnh say,

Adding a new game to the wine carousing,

Chưa xong cuộc rượu lại bày trò chơi.

Saying: “Flower Maid acquires lots of talents,

Rằng: “Hoa nô đủ mọi tài.

1850. Take the lute and play a tune for my husband.”

Bản đàn thử dạo một bài chàng nghe.”

Almost in a state of half-conscious stupor,

Nàng đà tán hoán tê mê,

Kieu passively tuned the lute before the screen.

Vâng lời ra trước bình the vặn đàn.

The musical strings seemed sighing and crying,

Bốn dây như khóc như than.

Making the guest ‘s heart almost shattered within.

Khiến người trên tiệc cũng tan nát lòng.

1855. Listening to the same tune of melody,

Cùng chung một tiếng tơ đồng,

The wife smiled while her husband sobbed secretly.

Người ngoài cười nụ, người trong khóc thầm.

Unable to hold back his plentiful tears,

Giọt châu lã chã khôn cầm,

He lowered his head and wiped them stealthily.

Cúi đầu chàng những gạt thầm giọt tương.

The lady immediately shouted at her:

Tiểu thư lại thét lấy nàng:

1860. “Why such a woeful tune in the revelry?

“Cuộc vui gảy khúc đoạn trường ấy chi?

Don’t you have a bit of sensitivity?

Sao chẳng biết ý tứ gì?

It’s your fault that makes my husband so gloomy.”

Cho chàng buồn bã tội thì tại ngươi.”

Sinh became more miserable than ever,

Sinh càng thảm thiết bồi hồi,

He hastily forced himself to talk and smile.

Vội vàng gượng nói gượng cười cho qua.

1865. The water watch was at level of midnight,

Giọt rồng canh đã điểm ba,

Looking at them, the lady seemed satisfied.

Tiểu thư nhìn mặt dường đà cam tâm.

Her heart was delighted with a secret joy:

Lòng riêng khấp khởi mừng thầm:

“This pleasure makes up for my long-time mute pains.”

“Vui này đã bõ đau ngầm xưa nay.”

Whereas Sinh was at the peak of his sufferings,

Sinh thì gan héo ruột đầy,

1870. The more he thought, the more his heart was writhing.

Nỗi lòng càng nghĩ càng cay đắng lòng.

Then as man and wife went in their love bedroom,

Người vào chung gối loan phòng,

Kieu was back facing her lamp throughout the night:

Nàng ra tựa bóng đèn chong canh dài:

“Now everything shows clearly before my sight,

“Bây giờ mới rõ tăm hơi,

What weirdness of envy blood this lass acquires!

Máu ghen đâu có lạ đời nhà ghen!

1875. What a plot to split two lovers she’s devised!

Chước đâu rẽ thuý chia uyên!

Forcing each on their way ignoring other.

Ai ra đường nấy, ai nhìn được ai.

Now a chasm has divided him from me,

Bây giờ một vực một trời,

There would be no more gossip or censures;

Hết điều khinh trọng, hết lời thị phi.

This debt, though light like froth also grave like lead,

Nhẹ như bấc, nặng như chì,

1880. When I pay it off, naught of our tie is left.

Gỡ cho ra nợ còn gì là duyên.

Then as a helpless and solitary girl,

Lỡ làng chút phận thuyền quyên,

Could I survive unharmed from this storm of life?”

Bể sâu sóng cả có tuyền được vay?

She sat sobbing all alone throughout the night,

Một mình âm ỉ đêm chầy,

The lamp’s oil got low but her tears always full.

Đĩa dầu vơi nước mắt đầy năm canh.

1885. Therefore all day long Kieu’s eyes were brimmed with tears,

Sớm khuya lệ tủi đầy doành,

The lady saw that and asked her the reason.

Tiểu thư chạm mặt đè tình hỏi tra.

She carefully chose words for a smart answer:

Lựa lời nàng mới thưa qua:

“It is because I weep for my bitter fate.”

“Phải khi mình lại xót xa nỗi mình.”

The lady then turned to her husband and said:

Tiểu thư hỏi lại Thúc Sinh:

1890. “Would you help asking her to tell all her truth?”

“Cậy chàng tra lấy thực tình cho nao?”

Sinh felt as if his bowels torn into bits,

Sinh đà rát ruột như bào,

He could neither bear the scene nor to confess.

Nói ra chẳng tiện, trông vào chẳng đang.

If he told the truth, it would surely harm her,

Những e lại luỵ đến nàng,

So he took the risk of a smart inquiry.

Đánh liều mới sẽ liệu đường hỏi tra.

1895. Bowing her head low and kneeling in the yard,

Cúi đầu quì trước sân hoa,

She wrote down a paper of her life’s story.

Thân cung nàng mới thảo qua một tờ.

Then came to submit it to the young lady,

Diện tiền trình với tiểu thư,

Who, after a swift glance, seemed a little moved.

Thoắt xem dường có ngẩn ngơ chút tình.

She by the way handed it to Thuc and said:

Liền tay trao lại Thúc Sinh,

1900. “A talent to value, a plight to pity,

Rằng: “Tài nên trọng mà tình nên thương.

If she were born into a lucky fortune,

Ví chăng có số giàu sang,

Her value would be worth a palace of gold!

Giá nầy dẫu đúc nhà vàng cũng nên!

But she was drifting in the ocean of life,

Bể trần chìm nổi thuyền quyên

Pity for a great talent with a dire plight!”

Hữu tài thương nỗi vô duyên lạ đời!”

1905. Sinh said: “Your word is really accurate,

Sinh rằng thật có như lời,

Beautiful women all end up in ill fate!

Hồng nhan bạc mệnh một người nào vay!

It’s been so and so thousands of years ago,

Nghìn xưa âu cũng thế này,

Therefore you’d better show your mercy for her.”

Từ bi âu liệu bớt tay mới vừa.”

The lady said: “According to her paper,

Tiểu thư rằng: “Ý trong tờ,

1910. She’d wish to give her bleak life to the Void Gate[39].

Rắp đem mệnh bạc xin nhờ cửa không.

It’s agreed and I’ll comply with her desire,

Thôi thì thôi cũng chiều lòng,

That she could help herself out of life’s circle.

Cũng cho khỏi luỵ trong vòng bước ra.

There’s the Kuan-yin small temple in our garden,

Sẵn Quan Âm Các vườn ta,

With hundred-foot trees and four-season flowers.

Có cây trăm thước, có hoa bốn mùa,

1915. With all kinds of plants, man-made hill and river,

Có thảo thụ, có sơn hồ,

There she’ll keep the shrine and copy the sutra.”

Cho nàng ra đó giữ chùa tụng kinh.”

Order was given at the first crack of dawn,

Tàng tàng trời mới bình minh,

To prepare five gifts for the ceremony.

Hương hoa ngũ cúng sắm sanh lễ thường.

Then she was guided before Buddha’s altar,

Đưa nàng đến trước Phật đường,

1920. Where she became nun of five nays and three vows[40].

Tam qui ngũ giới cho nàng xuất gia.

Her blue dress made room to the brown Buddhist cloak,

Áo xanh đổi lấy cà sa,

Her religious name was given as Pure Spring.

Pháp danh lại đổi tên ra Trạc Tuyền.

They gave enough oil for her daily usage,

Sớm khuya tính đủ dầu đèn,

Assigned her with Spring and Fall as cult valets.

Xuân Thu cắt sẵn hai tên hương trà.

1925. Since Kieu went into hiding in the garden,

Nàng từ lánh gót vườn hoa,

Adjacent to Buddha, distant from human.

Dường  gần rừng tía, dường xa bụi hồng.

She had no more any longing for her love,

Nhân duyên đâu lại còn mong,

Only content with being free of disgrace.

Khỏi điều thẹn phấn tủi hồng thì thôi.

Burying grief and sorrows in Buddha’s grace,

Phật tiền thảm lấp sầu vùi,

1930. She copied sutras at days and prayed at night.

Ngày pho thủ tự, đêm nồi tâm hương.

What miracle! Drops of Buddhist willow branch[41],

Cho hay giọt nước cành dương!

They quench the heart’s fire of love in worldly life.

Lửa lòng tưới tắt mọi đường trần duyên.

Since Kieu chose the brown colour of Buddhist style,

Nâu sồng từ trở màu thiền,

The moon had a couple of times waned then waxed.

Sân thu trăng đã hai phen đứng đầu.

1935. Being watched closely by her two cult valets,

Quan phòng then nhặt lưới mau,

She talked in public but wept in loneliness.

Nói lời trước mặt rơi châu vắng người.

His reading chamber and her sutra attic,

Gác kinh viện sách đôi nơi,

A hand span near but thousand of miles apart.

Trong gang tấc lại gấp mười quan san.

While Sinh could do nothing but swallowed his groans,

Những là ngậm thở ngùi than,

1940. The young lady one day went to her parents’.

Tiểu thư phải buổi vấn an về nhà.

On this occasion Sinh furtively got out,

Thừa cơ Sinh mới lẻn ra,

And straightly went to meet Kieu in the garden.

Xăm xăm đến mé vườn hoa với nàng.

Sobbing he exposed all his woes and sorrows,

Sụt sùi giở nỗi đoạn trường,

Drops of tears streamed down and soaked his bluish coat:

Giọt châu tầm tã đẫm tràng áo xanh:

1945. “It’s me who was at fault of disloyalty,

Đã cam chịu bạc với tình,

And you’re alone to suffer the penalty.

Chúa xuân để tội một mình cho hoa.

Since I was inferior to my woman,

Thấp cơ thua trí đàn bà,

Your pain hurt me but I could not utter a word.

Trông vào đau ruột, nói ra ngại lời.

Because of me you’re tangled in the mishap,

Vì ta cho luỵ đến người,

1950. Like a pearl soiled by mud, doomed your young life is.

Cát lầm ngọc trắng thiệt đời xuân xanh.

I would rather defy any jeopardy,

Quản chi lên thác xuống ghềnh,

To live and die faithfully with my pledged love.

Cùng toan sống thác với tình cho xong.

But since I still own my lineage an heir son,

Tông đường chút chửa cam lòng,

I have clenched my teeth to break up our sworn oath.

Cắn răng bẻ một chữ đồng làm hai.

1955. I’m such a traitor that hundred times of death

Thẹn mình đá nát vàng phai

Won’t be able to redeem my un-kept pledge.”

Trăm năm dễ chuộc một lời được sao.”

She said: “I’m like a frail wooden boat in storm,

Nàng rằng: “Chiếc bách song đào,

Giving up myself to the whims of fortune.

Nổi chìm cũng mặc lúc nào rủi may.

My weak body squirming in the mud puddle,

Chút thân quằn quại vũng lầy,

1960. I never thought it could persist till present.

Sống thừa còn tưởng đến rày nữa sao.

Times I’ve tried to risk my petty existence,

Cũng liều một giọt mưa rào,

For people to look at as an example.

Mà cho thiên hạ trông vào cũng hay.

However, because we’ve been made man and wife,

Xót vì cầm đã bén dây,

Albeit a marriage of days instead of life.

Chẳng trăm năm cũng một ngày duyên ta.

1965. Please think how to help me get out of this place,

Liệu bài mở cửa cho ra,

That’ll be your great love, that’ll be your deep favor!”

Ấy là tình nặng, ấy là ân sâu.”

Sinh said: “For myself, I’ve known long time before,

Sinh rằng: “Riêng tưởng bấy lâu,

That human heart’s unfathomably wicked.

Lòng người nham hiểm biết đâu mà lường.

Any time, can roughly erupt the tempest,

Nữa khi giông tố phũ phàng,

1970. Your suffering is also my misery.

Thiệt riêng đấy cũng lại càng cực đây.

So run as far as you could and do your best,

Liệu mà xa chạy cao bay,

Consequently it’s over our short-lived love.

Ái ân ta có ngần này mà thôi.

Henceforth each of us will have opposite road,

Bây giờ kẻ ngược người xuôi,

When is time for us to reunite, who knows?

Biết bao giờ lại nối lời nước non?

1975. Though the river dries up and the stone wears out,

Dẫu rằng sông cạn đá mòn,

Till death the silkworm keeps on spinning its silk.

Con tằm đến thác cũng còn vương tơ.”

They recalled the memories of their romance,

Cùng nhau kể lể sau xưa,

Their incessant talk could not end up by words.

Nói rồi lại nói, lời chưa hết lời.

While they kept their eyes sticking and hands clinging,

Mặt trông tay chẳng nở rời,

1980. Sounds of alertness from her valet were heard.

Hoa tì đã động tiếng người nẻo xa.

Embarrassed and dumbfounded they stood apart,

Nhịn ngừng nuốt tủi đứng ra,

From nowhere his wife split flowers and stepped in.

Tiểu thư đâu đã rẽ hoa bước vào.

Sweetly smiling and talking, she asked her man:

Cười cười nói nói ngọt ngào:

“Have you just come here for a visit, my dear?”

Hỏi: “Chàng mới ở chốn nào lại chơi?”

1985. Puzzled, Sinh tried to put together his words:

Dối quanh Sinh mới liệu lời:

“Lost in flowers, I’ve strayed to the sutra nun.”

“Tìm hoa quá bước xem người viết kinh.”

The lady praised: “Her handwriting’s excellent,

Khen rằng: “Bút pháp đã tinh,

It’s second to none of any best I’ve seen!

So vào với thiếp Lan Đình nào thua!

Sorry for her to be a drifting woman,

Tiếc thay lưu lạc giang hồ,

1990. Her talent is worth thousand liangs of gold.”

Nghìn vàng thật cũng nên mua lấy tài.”

After drinking together the temple tea,

Thiền trà cạn chén hồng mai,

The couple slowly walked back to their chamber.

Thong dong nối gót thư trai cùng về.

Left alone, Kieu felt more forlorn than ever,

Nàng càng e lệ ủ ê,

Softly she asked the maid about what’d happened.

Rỉ tai hỏi lại hoa tì trước sau.

1995. The valet said: “Lady came long time before,

Hoa rằng: “Bà đến đã lâu,

And stood there on tiptoe almost half an hour,

Rón chân đứng nép độ lâu nửa giờ,

Carefully each detail seeing and watching,

Rành rành kẽ tóc chân tơ,

Thoroughly all hearing and understanding.

Mấy lời nghe hết đã dư tỏ tường.

The anguish of pining, longing, and yearning,

Bao nhiêu đoạn khổ tình thương,

2000. The master’s grumbles and your lamentations.

Nỗi ông vật vã, nỗi nàng thở than,

She forced me to stand aside and keep silent,

Ngăn tôi đứng lại một bên,

And just got on floor when tired of hearing.”

Chán tai rồi mới bước lên trên lầu.”

Kieu was shocked with horror by the valet’s words,

Nghe thôi kinh hãi xiết đâu,

“This woman,” thought she, “rarely seen in the world!

Đàn bà thế ấy thấy âu một người!

2005. What an audacity! What a faculty!

Ấy mới gan, ấy mới tài,

Thinking of her makes my skin creep from horror.

Nghĩ càng thêm nỗi sởn gai rụng rời.

So profound and sneaky this young woman is,

Người đâu sâu sắc nước đời,

That poor Thuc becomes a man of tied-up hands.

Mà chàng Thúc phải ra người bó tay.

She has all proofs of her man’s disloyalty,

Thực tang bắt được dường này,

2010. That could make a woman mad with jealousy.

Máu ghen ai cũng chau mày nghiến răng.

She kept silent instead of a hue and cry,

Thế mà im chẳng đãi đằng,

Merrily greeting and tenderly talking.

Chào mời vui vẻ, nói năng dịu dàng.

To vent one’s rage in fits is rather normal,

Giận dầu ra dạ thế thường,

To smile one’s rage unfathomably evil.

Cười này mới thật khôn lường hiểm sâu.

2015. I have to take precaution for my safety,

Thân ta ta phải lo âu,

It’s not secure in this beast’s mouth and snake’s fang.

Miệng hùm nọc rắn ở đâu chốn này.

If I don’t manage to run away in time,

Ví chăng chắp cánh cao bay,

Finally I’ll be made a victim of hers.

Rào cây lâu cũng có ngày bẻ hoa.

As a weed I don’t mind about chute water,

Phân bèo bao quản nước sa,

2020. And my floating life doesn’t care where it floats.

Lênh đênh đâu nữa cũng là lênh đênh.

My only concern is that all by myself,

Chỉn e quê khách một mình,

How to survive empty-handed on strange land!”

Tay không chưa dễ kiếm vành ấm no.”

She rummaged through her mind for a solution,

Nghĩ đi nghĩ lại quanh co,

And saw on the altar some treasured objects.

Phật tiền sẵn có mọi đồ kim ngân.

2025. She took them with her as means of subsistence,

Bên mình giắt để hộ thân,

The drum was heard announcing third watch of night,

Lần nghe canh đã một phần trống ba,

Kieu climbed over the flower fence of the shrine,

Cất mình qua ngọn tường hoa,

And groped her way west following the moonlight.

Lần đường theo bóng trăng tà về tây.

Around was a haze of sand dunes and tree hills,

Mịt mù dặm cát đồi cây,

2030. Cockcrows from lone huts and shoe marks on fogged bridge.

Tiếng gà điếm nguyệt, dấu giày cầu sương.

A lonely helpless girl in the dead of night,

Canh khuya thân gái dặm trường,

Afraid of the road and sorry for the plight.

Phần e đường sá, phần thương dãi dầu.

When dawn cracked in the mulberries of east sky,

Trời đông vừa rạng ngàn dâu,

She was still hopeless of a destination.

Bơ vơ nào đã biết đâu là nhà.

2035. By chance she saw a temple in the distance,

Chùa đâu trông thấy nẻo xa,

Its name Haven for Refuge was clearly seen.

Rành rành Chiêu Ẩn Am ba chữ bài.

All happy, she firmly knocked at the front door,

Xăm xăm gỏ mé cửa ngoài,

And was welcomed in by the temple’s tenant.

Trụ trì nghe tiếng rước mời vào trong.

Seeing the girl in her brown Buddhist garment,

Thấy màu ăn mặc nâu sồng,

2040. Giac Duyen, the chief nun, at once felt compassion.

Giác Duyên sư trưởng lành lòng liền thương.

She cautiously posed questions about origin,

Gạn gùng ngành ngọn cho tường,

Of which Kieu, still strange, did not tell the whole truth:

Lạ lùng nàng hãy tìm đường nói quanh:

“I’m a small novice from hometown of Pekin,

“Tiểu thiền quê ở Bắc Kinh,

A follower of Buddha for quite a time.

Qui sư qui Phật tu hành bấy lâu.

2045. As my teacher will certainly come after,

Bản sư rồi cũng đến sau,

She instructed me to present you these treasures.”

Dạy đưa pháp bảo sang hầu sư huynh.”

She opened her pack and plainly presented

Rày vâng diện hiến rành rành,

The little gold bell and the silver tablet.

Chuông vàng khánh bạc bên mình giở ra.

The nun had a quick look at them then turned and said:

Xem qua sư mới dạy qua:

2050. “So you are nun Hang Thuy’s disciple, welcome!

Phải ni Hằng Thuỷ là ta hậu tình.

But for fear of your loneliness on the road,

Chỉn e đường sá một mình,

Stay here a few days to wait for my elder.”

Ở đây chờ đợi sư huynh ít ngày.”

Thus in this remote haven Kieu took shelter,

Gửi thân được chốn am mây,

A life of carefree days and vegetable food.

Muối dưa đắp đổi tháng ngày thong dong.

2055. Kieu’d already learnt by heart all the sutras,

Kệ kinh câu cũ thuộc lòng,

And used to daily jobs of the pagoda.

Hương đèn việc trước trai phòng quen tay.

From dawn to dusk, she tended to her duties,

Sớm khuya lá bối phướng mây,

Lighting the late lamps, booming the early bell.

Ngọn đèn khêu nguyệt, tiếng chày nện sương.

The chief nun admired her cleverness and skill,

Thấy nàng thông tuệ khác thường,

2060. And Kieu felt more secure with the vicar’s trust.

Sư càng nể mặt, nàng càng vững chân.

Now was the end of spring at the pagoda,

Cửa thiền vừa cữ cuối xuân,

Flowers draped the earth, moonlight whitened the sky.

Bóng hoa rợp đất, vẻ ngân ngang trời.

In this leisure time of calm wind and clear cloud,

Gió quang mây tạnh thảnh thơi,

A believer made a visit at the shrine.

Có người đàn việt lên chơi cửa già.

2065. Appraising the silver gong and the gold bell,

Giở đồ chuông khánh xem qua,

She praised: “Fairly like Lady Hoan’s property!”

Khen rằng: “Khéo giống của nhà Hoạn nương!”

By hearing this, Giac Duyen startled with worries,

Giác Duyên thật ý lo lường,

In the calm night she came to Kieu for query.

Đêm thanh mới hỏi lại nàng trước sau.

Thinking it impossible the truth to hide,

Nghĩ rằng khôn nỗi giấu màu,

2070. Kieu narrated the whole story of her life:

Sự mình nàng mới gót đầu bày ngay:

“Now it turns out that thing has come to this stage,

“Bây giờ sự đã dường này,

It’s up to you to decide my abject fate.”

Phận hèn dầu rủi dầu may tại người.”

Truth unveiled, Giac Duyen shook with trepidation,

Giác Duyên nghe nói rụng rời,

Hesitating between fear and compassion.

Nửa thương nửa sợ bồi hồi chẳng xong.

2075. She whispered to Kieu her heart-felt emotion:

Rỉ tai mới kể sự lòng:

“Here the Buddha’s gate is always wide open;

“Ở đây cửa Phật là không hẹp gì;

I just fear of unexpected happenings,

E chăng những sự bất kỳ,

That’ll drive you into regretful misfortune.

Để nàng cho đến thế thì cũng thương.

It is better to avoid and run away,

Lánh xa trước liệu tìm đường,

2080. Than to sit and wait while the flood’s on the way.”

Ngồi chờ nước đến nên đường còn quê.”

There lived nearby a some woman surnamed Bac,

Có nhà họ Bạc bên kia,

Who used to visit the shrine with offerings.

Am mây quen lối đi về dầu hương.

She was sent for and entrusted everything,

Nhắn sang dặn hết mọi đường,

That to shelter Kieu her abode be prepared.

Dọn nhà hãy tạm cho nàng trú chân.

2085. Kieu was so happy for a secure haven

Những mừng được chốn an thân,

That she had no time near and far to reckon.

Vội vàng nào kịp tính gần tính xa.

Naively she fell into the den of a cheat,

Nào ngờ cùng tổ bợm già,

Who was really Madam Tu’s old colleague.

Bạc Bà học với Tú Bà đồng môn.

Seeing her beauty of white face and red lips,

Thấy nàng lạt phấn tươi son,

2090. Dame Bac got thrilled within due to big profit.

Mừng thầm được món bán buôn có lời.

Out of nothing she yarned bad tales about Kieu,

Hư không đặt để nên lời,

That many times struck her with trembling dismay.

Nàng đà nhớn nhác rụng rời lắm phen.

The wicked dame kept on pursuing her prey,

Mụ càng xua đuổi cho liền,

Forcing her with evil words to a marriage.

Lấy lời hung hiểm ép duyên Châu Trần.

2095. Saying: “You’re all alone on an alien land,

Rằng: “Nàng muôn dặm một thân,

And tarnished with nasty rumors near and far.

Lại mang lấy tiếng dữ gần lành xa.

What a cursing and disrupting girl you are!

Khéo oan gia của phá gia!

Not a single house dares to harbor so far.

Còn ai dám chứa vào nhà nữa đây.

Hurry to look for yourself a wedded place,

Kíp toan kiếm chốn xe dây,

2100. Or you can fly and seek refuge in heaven!

Không dưng chưa dễ mà bay đường trời!

Nearby match is by all means not convenient,

Nơi gần thì chẳng tiện nơi,

No match is to be found in the surroundings.

Nơi xa thì chẳng có người nào xa.

Now a nephew of mine whose name is Bac Hanh,

Này chàng Bạc Hạnh cháu nhà,

Not a stranger but flesh and blood relative.

Cũng trong thân thích ruột rà chẳng ai.

2105. A shop owner in T’ai-ch’u[42] with property,

Cửa hàng buôn bán châu Thai.

A man of honesty and credibility.

Thật thà có một đơn sai chẳng hề.

In any case you ought to listen to me,

Thế nào nàng cũng phải nghe,

After marriage you’ll manage to leave for T’ai,

Thành thân rồi sẽ liệu về châu Thai.

Where nobody who you are can recognize,

Bấy giờ ai lại biết ai,

2110. Then in ocean and river, you’re free to ride.

Dầu lòng bể rộng sông dài thênh thênh.

But if you are adamant to my reason,

Nàng dù quyết chẳng thuận tình,

You are sure to subject to awful consequence.”

Trái lời nẻo trước luỵ mình đến sau.”

Kieu listened to dame’s words with a painful heart,

Nàng càng mặt ủ mày chau,

Her face contorted and her eyebrows knitted.

Càng nghe mụ nói càng đau như dần.

2115. Thinking of her tripped feet over a trapped land,

Nghĩ mình túng đất sẩy chân,

In the stalemate, she at last sighed her complaint:

Thế cùng nàng mới xa gần thở than:

“I’m just a swallow strayed away from its flock,

“Thiếp như con én lạc đàn,

Once wounded by a bow, now it fears curved twigs!

Phải cung rày đã sợ làn cây cong.

Even to follow a man through an impasse,

Cùng đường dầu tính chữ tòng,

2120. I know his face but how can I know his heart?

Biết người biết mặt biết lòng làm sao?

By chance in case something hazardous happens,

Nữa khi muôn mặt thế nào,

What will I get from this uncertain venture?

Bán hùm buôn sói chắc vào lưng đâu?

If someone has any wish for a union,

Dầu ai lòng có sở cầu,

Let him declare his heartfelt resolution.

Tâm minh xin quyết với nhau một lời.

2125. Once our wedding witnessed by Earth and Heaven,

Chứng minh có đất có trời,

I’ll follow him wherever across ocean.”

Bấy giờ vượt bể ra khơi quản gì.”

With Kieu’s consent, the dame went to her nephew,

Được lời mụ mới ra đi,

And ordered him to prepare for the wedding.

Mách tin họ Bạc tức thì sắm sanh.

His house was altogether put in order,

Một nhà dọn dẹp linh đình,

2130. Yard swept, altar set, vase cleaned, incense sticks burned.

Quét sân đặt trác rửa bình thắp nhang.

Bac Hanh the groom, in an eagerness, knelt down,

Bạc sinh quì xuống vội vàng,

And overstated his prayers to all the gods.

Quá lời nguyện hết Thành hoàng Thổ công.

Then in the yard the couple exchanged their oaths,

Trước sân lòng đã giãi lòng,

And went behind curtain for their union.

Trong màn làm lễ tơ hồng kết duyên.

2135. The wedding done, Kieu was led down in a boat,

Thành thân mới rước xuống thuyền,

That sailed smoothly down wind and wave toward T’ai.

Thuận buồm một lá xuôi miền châu Thai.

When the boat had safely docked at the station,

Thuyền vừa đỗ bến thảnh thơi,

Bac went up beforehand to the usual place.

Bạc sinh lên trước tìm nơi mọi ngày.

It was the same old brothel for many years,

Cũng nhà hành viện xưa nay,

2140. The same sellers and buyers of human flesh.

Cũng phường bán thịt, cũng tay buôn người.

They scrutinized the woman and set a price,

Xem người định giá vừa rồi,

When the deal was ten times its worth, he okayed.

Mối hàng một đã ra mười thì buông.

A sedan chair was hired to take her away,

Mượn người thuê kiệu rước nàng,

While Bac got the money and ran off his way.

Bạc đem mặt bạc kiếm đường cho xa.

2145. The sedan chair stopped before a flowered porch,

Kiệu hoa đặt trước thềm hoa,

From inside the house hurried out a woman,

Bên trong thấy một mụ ra vội vàng.

Who escorted her in before the altar,

Đưa nàng vào lạy gia đường,

On which stood the same white-browed brothel patron.

Cũng thần mày trắng, cũng phường lầu xanh.

At first glance she’d realized her predicament,

Thoắt trông nàng đã biết tình

2150. But a caged bird, she could not fly high and flee:

Chim lồng khôn lẽ cất mình bay cao:

“What a curse! this peach flower’s bad destiny,

“Chém cha cái số hoa đào!

Which loosened then tightened like a mockery.

Gỡ ra rồi lại buộc vào như chơi.

The more I think the more I’m tired of life,

Nghĩ đời mà ngán cho đời,

The more you’re talented the more you’re envied.

Tài tình chi lắm cho trời đất ghen.

2155. How regretful for the alum-cleared water!

Tiếc thay nước đã đánh phèn!

It is now stirred up and soiled by mud again.

Mà cho bùn lại vẩn lên mấy lần.

Does heaven have any ill will with woman,

Hồng quân với khách hồng quần,

Not to spare her after so much maltreatment.

Đã xoay đến thế còn vần chưa tha.

I’ve been strayed from home misstep after misstep,

Lỡ từ lạc bước bước ra,

2160. Though very watchfully I’ve fathomed the road.

Cái thân liệu những từ nhà liệu đi.

What wrongs did it commit, my innocent soul,

Đầu xanh có tội tình gi?

That I have to redeem with half of my time?

Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi.

Now knowing there’s no way to avoid the fate,

Biết thân chạy chẳng khỏi trời,

I’ll risk my prime for my faults to compensate.”

Cũng liều mặt phấn cho rồi ngày xanh.”

2165. During those bright nights of moon clear and wind fresh,

Lần thâu gió mát trăng thanh,

From the frontier came to entertain a guest.

Bỗng đâu có khách biên đình sang chơi.

With lion’s beard, swallow’s jaw, and silkworm’s brows,

Râu hùm hàm én mày ngài,

Of large shoulders and tall and massive body,

Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao.

Unmatched in martial art and skill of warfare,

Đường đường một đáng anh hào,

2170. He was a hero of true validity.

Côn quyền hơn sức, lược thao gồm tài.

Standing between earth and sky with arrogance,

Đội trời đạp đất ở đời,

This man was Tu Hai, a native of Yueh-tung[43].

Họ Từ tên Hải vốn người Việt Đông.

Fond of a struggling life style of adventure,

Giang hồ quen thú vẫy vùng,

With homeland in heart, bow and sword on shoudiers.

Gươm đàn nửa gánh, non sông một chèo.

2175. He’d heard about Kieu’s beauty throughout his trip,

Qua chơi nghe tiếng nàng Kiều,

And the beauty’s love softened the hero’s will.

Tấm lòng nhi nữ cũng xiêu anh hùng.

Thus when he was introduced at the rose-hall,

Thiếp danh đưa đến lầu hồng,

Their glances encountered and their hearts said ‘yes’.

Hai bên cùng liếc, hai lòng cùng ưa.

Tu said: “As intimates we’ve finally met,

Từ rằng: “Tâm phúc tương cờ

2180. Not as those passers-by brought about by wind.

Phải người trăng gió vật vờ hay sao.

I have heard of your fame as a beauty queen,

Bấy lâu nghe tiếng má đào,

Whose eyes have not let in anyone’s image.

Mắt xanh chẳng để ai vào có không?

It is rare to meet a hero in this world,

Một đời được mấy anh hùng,

Why waste your time with those confined fish and birds.”

Bõ chi cá chậu chim lồng mà chơi.”

2185. Kieu said: “Your word of praise I dare not accept,

Nàng rằng: “Người dạy quá lời,

I’m too low a girl to look down on the folk.

Thân này còn dám xem ai là thường.

I wish I could choose the stone to test the gold,

Chút riêng chọn đá thử vàng,

But whom can I trust and tell my confidence?

Biết đâu mà gửi can tràng vào đâu?

And for those customers who frequent this place,

Còn như vào trước ra sau,

2190. I have no right to sort the gold from the brass.”

Ai cho kén chọn vàng thau tại mình.”

Tu said: “Your saying is very sensible,

Từ rằng: “Lời nói hữu tình,

That indeed reminds me of P’ing-Yuan’s story[44].

Khiến người lại nhớ câu Bình Nguyên Quân.

Come here and once more have a close look at me,

Lại đây xem lại cho gần,

To see if any of your trust I’m worthy.

Phỏng tin được một vài phần hay không.

2195. Kieu politely said: “Yours is a noble heart,

Thưa rằng: “Lượng cả bao dong,

Chin-yang will soon see the dragon in the cloud.[45]

Tấn Dương được thấy mây rồng có phen.

As your love covers grass low and flowers base,

Rộng thương cỏ nội hoa hèn,

I’ll dare one day seek help for my foaming fate.”

Chút thân bèo bọt dám phiền mai sau.”

Nodding his head with pleasant satisfaction,

Nghe lời vừa ý gật đầu,

2200. Tu laughed: “Intimates are rare and hard to find!

Cười rằng: “Tri kỷ trước sau mấy người?

It is praiseworthy for your insightful eyes,

Khen cho con mắt tinh đời,

That could see a hero among the masses!

Anh hùng đoán giữa trần ai mới già!

Just by one word and you could recognize me,

Một lời đã biết đến ta,

We’ll have one another in wealth and glory.”

Muôn chung nghìn tứ cũng là có nhau.”

2205. Harmonized in heart and united in mind,

Hai bên ý hiệp tâm đầu,

Without overture of love, they fell in love..

Khi thân chẳng lọ là cầu mới thân.

He afterward sent words to the matchmaker,

Ngỏ lời nói với băng nhân,

And repaid the exact sum for her freedom.

Tiền trăm lại cứ nguyên nhân phát hoàn.

He also had their own room duly prepared,

Buồng riêng sửa chốn thanh nhàn,

2210. Furnished with a deluxe bed and bedecked screen.

Đặt giường thất bảo, vây màn bát tiên.

Thus the hero was well matched with the beauty,

Trai anh hùng, gái thuyền quyên,

As dragon and phoenix in their unity.

Phỉ nguyền sánh phượng, đẹp duyên cỡi rồng.

Half year later, while their marriage was still warm,

Nửa năm hương lửa đương nồng,

The husband felt a sudden urge in his heart.

Trượng phu thoắt đã động lòng bốn phương.

2215. Casting a glance at the immense sky and sea,

Trông vời trời bể mênh mang,

He readied his sword and horse for a journey.

Thanh gươm yên ngựa lên đường ruổi dong.

Kieu said: “The wife’s place is where her husband goes,

Nàng rằng: “Phận gái chữ tòng,

Now you go, I’d willingly ask to follow.”

Chàng đi thiếp cũng một lòng xin đi.”

Tu said: “Intimates should know one another,

Từ rằng: “Tâm phúc tương tri,

2220. Why d’ you still keep that womanly behavior?

Sao chưa thoát khỏi nữ nhi thường tình?

When an army of hundred thousands of soldiers,

Bao giờ mười vạn tinh binh,

With earth-shaking drumbeats, sky-filling colors,

Tiếng chiêng dậy đất, bóng tinh rợp đường,

Parades in the glory of my superb name,

Làm cho rõ mặt phi thường,

Then I’ll welcome you to our official home.

Bấy giờ ta sẽ rước nàng nghi gia.

2225. But not now when I’m a homeless wanderer,

Bằng nay bốn bể không nhà,

You are but a burden for my roaming life.

Theo càng thêm bận biết là đi đâu.

Be patient to stay here and wait for a while,

Đành lòng chờ đó ít lâu,

Don’t be eager, at most one year I’ll be back.”

Chầy chăng là một năm sau vội gì.”

Thus firmly said, he shook off his hem and left,

Quyết lời dứt áo ra đi,

2230. Opening his great wings to wind of the wild.

Gió đưa bằng tiện đến kỳ dặm khơi.

She was left alone at home by the window,

Nàng từ chiếc bóng song mai.

Behind fast-bolted door during endless nights.

Đêm thâu đằng đẵng nhặt cài then mây.

No more of her shoe-marks on the mossy-yard,

Sân rêu chẳng vẽ dấu giày,

Where grass grew taller but willow got thinner.

Cỏ cao hơn thước, liễu gầy vài phân.

2235. She strained her eyes at thousand-mile-off hometown,

Đoái trông muôn dặm tử phần,

Where her homesick soul lingered with hilltop clouds;

Hồn quê theo ngọn mây Tần xa xa.

How pitiful she was for her old parents!

Xót thay huyên cỗi xuân già,

Had they allayed now from their grief and longings?

Tấm lòng thương nhớ biết là có nguôi?

More than ten years had swiftly passed ever since,

Chốc đà mười mấy năm trời,

2240. If still alive they’d had frost-hair and scale-skin.

Còn ra khi đã da mồi tóc sương.

How sorry she was for her old true lover,

Tiếc thay chút nghĩa cũ càng,

Who, though gone off her life, still clung to her heart.

Dẫu lìa ngó ý, còn vương tơ lòng.

If with her sister he’d tied the marriage knot,

Duyên em dù nối chỉ hồng,

Probably by now they’d had children a lot.

May ra khi đã tay bồng tay mang.

2245. And the heart-felt nostalgia of her homeland,

Tấc lòng cố quốc tha hương,

Like thousands of spinning threads, crisscrossed her mind.

Đường kia nỗi nọ ngổn ngang bời bời.

Whereas her husband, like a soaring great bird,

Cánh hồng bay bổng tuyệt vời,

Was flying out of her worn-out waiting eyes.

Đã mòn con mắt phương trời đăm đăm.

Lonely she lived like a shadow day and night,

Đêm ngày luống những âm thầm,

2250. While the war flames thundered around the corner.

Lửa binh đâu đã ầm ầm một phương.

An atmosphere of death filled the gloomy sky,

Ngất trời sát khí mơ màng,

War-ships filled the rivers, soldiers jammed the roads.

Đầy sông kình ngạc, chật đường giáp binh.

She was told by acquaintances and neighbors

Người quen thuộc, kẻ chung quanh,

To go seek for a temporary shelter.

Nhủ nàng hãy tạm lánh mình một nơi.

2255. She said: “Because I have made him a promise,

Nàng rằng: : “Trước đã hẹn lời,

Even in time of danger I won’t break it.”

Dẫu trong nguy hiểm dám rời ước xưa.”

While she was still in perplexed indecision,

Còn đang dúng dắng ngẩn ngơ,

Flags were seen, gongs were heard from exterior.

Mé ngoài đã thấy bóng cờ tiếng la.

Encircling her house came a group of soldiers,

Giáp binh kéo đến quanh nhà,

2260. They hailed in unison: “Our great Lord’s madam!”

Đồng thanh cùng gửi: “Nào là phu nhân!”

Before Kieu were two lines of ten generals

Hai bên mười vị tướng quân

With shields and swords undone kowtowing on ground.

Đặt gươm cởi giáp trước sân khấu đầu.

Behind were ladies-in-waiting who followed,

Cung nga thể nữ nối sau,

And said: “By Lord’s order we escort you home.”

Rằng: “Vâng lệnh chỉ rước chầu vu qui.”

2265. A phoenix-coach with decked curtain was ready,

Sẵn sàng phượng liễn loan nghi,

She donned a bright headdress and brilliant clothes.

Hoa quan chấp chới, hà y rỡ ràng.

The parade began with banners and drumbeats,

Dựng cờ nổi trống lên đường,

The flute and string preceded her golden chair.

Trúc tơ nổi trước, đào vàng kéo sau.

Urgent heralds dashed before the procession,

Hoả bài tiền lộ ruổi mau,

2270. And drums were heard from the South-Court Headquarter.

Nam Đình nghe động trống chầu đại doanh.

Flags raised on the walls, guns roared from the bastions.

Kéo cờ luỹ, phát súng thành,

Lord Tu himself rode out the gate to greet her.

Từ Công ra ngựa thân nghênh cửa ngoài.

Strangely magnificent in his uniform,

Rỡ mình lạ vẻ cân đai,

Still with chin of sparrow and brows of silkworm,

Hãy còn hàm én mày ngài như xưa.

2275. He laughed: “Our union is like fish and water,

Cười rằng: “Cá nước duyên ưa,

Those words I’ve once said do you still remember?

Nhớ lời nói những bao giờ hay không?

Only heroine could understand hero,

Anh hùng mới biết anh hùng,

Are you satisfied with what you’re having now?”

Rày xem phỏng đã cam lòng ấy chưa?”

She politely said: “Mine’s a slim destiny,

Nàng rằng: “Chút phận ngây thơ,

2280. A frail vine sheltered at the shade of a tree.

Cũng may dây cát được nhờ bóng cây.

Though it’s only now we see the dream come true,

Đến bây giờ mới thấy đây,

I was sure of our victory from the first days.”

Mà lòng đã chắc những ngày một hai.”

Eyes to eyes, face to face they were in laughter,

Cùng nhau trông mặt cả cười,

Then hand in hand they went to the headquarter.

Dan tay về chốn trướng mai tự tình.

2285. Banquets and feast were held to reward the troops,

Tiệc bày thưởng tướng khao binh,

Echoed with battle drums and army music.

Thì thùng trống trận, rập rình nhạc quân.

In glory they made up for their past hardships,

Vinh hoa bõ lúc phong trần,

And their love got fresher and warmer each day.

Chữ tình ngày lại thêm xuân một ngày.

At the headquarter in time of amusement,

Trong quân nhân lúc vui vầy,

2290. She leisurely told her days of misery:

Thong dong mới kể sự ngày hàn vi:

“Drifted I was between Lin-tzu and Wu-hsi,

“Khi Vô Tích, khi Lâm Tri,

Where some ones deceived and some others pitied.

Nơi thì lừa đảo, nơi thì xót thương.

My body’s now light, relieved of all burdens,

Tấm thân rày đã nhẹ nhàng,

Only left unsolved a bit of rights and wrongs.”

Chút còn ân oán đôi đường chưa xong.”

2295. Listening to the story from start to end,

Từ Công nghe nói thuỷ chung,

Lord Tu burst into a thunderous fury.

Bất bình nổi trận đùng đùng sấm vang.

He put in readiness his chosen army,

Nghiêm quân tuyển tướng sẵn sàng,

And gave orders to be done in urgency.

Dưới cờ một lệnh vội vàng ruổi sao.

Under the red banner, his troops swiftly moved,

Ba quân chỉ ngọn cờ đào,

2300. One group went to Wu-hsi, other to Lin-tzu.

Đạo ra Vô Tích, đạo vào Lâm Tri.

Those people who had once deceived and betrayed,

Mấy người phụ bạc xưa kia,

Were identified and captured for query.

Chiếu danh tầm nã bắt về hỏi tra.

A herald with credential was sent forward,

Lại sai lệnh tiễn truyền qua,

To secure the safety of Thuc family.

Giữ giàng họ Thúc một nhà cho yên.

2305. Hoan household’s manageress and Nun Giac Duyen,

Mụ quản gia, vãi Giác Duyên,

Were also officially called for as guests.

Cũng sai lệnh tiễn đem tin rước mời.

Departure’s motive was explained to the troop,

Thệ sư kể hết mọi lời,

All angry they vowed to fulfill the orders.

Lòng lòng cũng giận, người người chấp uy.

Heaven’s law of justice was really awesome,

Đạo trời báo phục chỉn ghê,

2310. By one haul they brought home a net full of crooks.

Khéo thay một mẻ tóm về đầy nơi.

Soldiers in uniform armed with long huge swords

Quân trung gươm lớn giáo dài,

Stood sentry by two lines in and out the court.

Vệ trong thị lập, cơ ngoài song phi.

All ready in neatness and solemnity,

Sẵn sàng tề chỉnh uy nghi,

With weapons and banners all over the yard.

Bác đồng chật đất, tinh kỳ rợp sân.

2315. In the middle was the lord’s tiger-skinned box,

Trướng hùm mở giữa trung quân,

Where Lord Tu and his wife side by side took seat.

Từ Công sánh với phu nhân cùng ngồi.

No sooner had the first round of drums ended

Tiên nghiêm trống chửa dứt hồi,

Than captives were called to stand by at the gate.

Điểm danh trước dẫn chực ngoài cửa viên.

Tu said: “As for wrongs and rights of those concerned,

Từ rằng: “Ân oán hai bên,

2320. It’s up to you to judge and decide their fates.”

Mặc nàng xử quyết báo đền cho minh.”

She said: “I’d resort to your authority,

Nàng rằng: “Muôn cậy uy linh,

First to reward rightly my benefactors.

Hãy xin báo đáp ân tình cho phu.

Then after the favors, I’ll deal with the woes.”

Báo ân rồi sẽ báo thù.”

Tu said: “All these problems I entrust to you.”

Từ rằng: “Việc ấy để cho mặc nàng.”

2325. A man with sword was bid to invite Thuc Sinh,

Cho gươm mời đến Thúc lang,

His face was pale and his body quivering.

Mặt như chàm đổ, mình dường giẽ run.

She said: “Gratitude always weighs like mountain,

Nàng rằng: “Nghĩa nặng nghìn non,

Lin-Tzu’s old man, do you still remember me?

Lâm Tri người cũ chàng còn nhớ không?

Like dawn and dusk stars we could hardly unite,

Sâm Thương chẳng vẹn chữ tòng,

2330. Why, I have never betrayed your gentle heart.

Tại ai há dám phụ lòng cố nhân.

Hundred brocade rolls and thousand silver pounds,

Gấm trăm cuốn, bạc nghìn cân,

Not to pay your favor, just to prove my thanks.

Tạ lòng dễ xứng báo ân gọi là.

Your wife though is very wicked and evil,

Vợ chàng quỉ quái tinh ma,

But now it’s time she meets her equal rival.

Phen này kẻ cắp bà già gặp nhau.

2335. The ant that recently crawled around the bowl

Kiến bò miệng chén chưa lâu,

Is paying back its justice to her trick foul.”

Mưu sâu cũng trả nghĩa sâu cho vừa.”

At this time poor Thuc’s face was a sight to see,

Thúc sinh trông mặt bấy giờ,

Soaked with perspiration like caught in the rain.

Mồ hôi chàng đã như mưa ướt dầm.

His heart unable to restrain fear and joy,

Lòng riêng mừng sợ khôn cầm,

2340. Fear for his wife, secret joy for his old love.

Sợ thay mà lại mừng thầm cho ai.

Next came the old manageress and the nun,

Mụ già, sư trưởng thứ hai,

Ushered forward and invited to their seat.

Thoắt đưa đến trước vội mời lên trên.

Holding their hand, exposing herself, Kieu said:

Dắt tay mở mặt cho nhìn,

“Flower Slave and Pure Spring, both of them I am,

“Hoa nô kia với Trạc Tuyền cũng tôi.

2345. Your kindness at the times of my accident,

Nhớ khi lỡ bước sẩy vời,

Even hill of gold could hardly recompense.

Non vàng chưa dễ đền bồi tấm thương.

Thousand ounces of gold’s but a trite present,

Nghìn vàng gọi chút lễ thường,

In fact, no gold could equal your loving hearts.”

Mà lòng Phiếu Mẫu mấy vàng cho cân.”

The two Samaritan were highly perplexed,

Hai người trông mặt tần ngần,

2350. Half affected by awe, half driven by joy.

Nửa phần khiếp sợ, nửa phần mừng vui.

She said: “Please be relaxed and stay for a while,

Nàng rằng: “Xin hãy rốn ngồi,

To recognize them and witness my revenge.”

Xem cho rõ mặt biết tôi báo thù.”

Order was given to bring the captives in,

Kíp truyền chư tướng hiến phù,

Together with them were proofs of their offense.

Lại đem các tích phạm đồ hậu tra.

2355. Then under banners and dazzling unsheathed swords,

Dưới cờ gươm dáo tuốt ra,

Was submitted Hoan Thu the major culprit.

Chính danh thủ phạm tên là Hoạn Thư.

At her sight, Kieu greeted and sourly said:

Thoắt trông nàng đã chào thưa:

“So in the end you’re also here, young lady?

“Tiểu thư cũng có bây giờ đến đây?

Such woman as you is kind of rarity,

Đàn bà dễ có mấy tay,

2360. The likes of heart and gut are few in history.

Đời xưa mấy mặt, đời này mấy gan.

But a woman should by nature be easy,

Dễ dàng là thói hồng nhan,

The more wicked she’s, the more doleful she’ll be.”

Càng cay nghiệt lắm, càng oan trái nhiều.

Hoan Thu’s mind and soul thoroughly disappeared,

Hoạn Thư hồn lạc phách xiêu,

Her head down on the floor she tried to implore,

Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca.

2365. Saying: “I’m but a narrow-minded woman,

Rằng: “Tôi chút dạ đàn bà,

And jealousy’s normal nature of human.

Ghen tuông thì cũng người ta thường tình.

Think of your staying in my shrine writing text,

Nghĩ cho khi gác viết kinh,

Think of your leaving without my pursuing.

Với khi khỏi cửa dứt tình chẳng theo.

At the bottom of my heart I respect you,

Lòng riêng riêng những kính yêu,

2370. But a husband’s not a common thing to yield.

Chồng chung chưa dễ ai chiều cho ai.

I was wrong enough to cause a lot of ills,

Trót lòng gây việc chông gai,

I could only beg your highness for mercy.”

Còn nhờ lượng bể thương bài nào chăng.”

Kieu praised: “You are worthy of the compliment,

Khen rằng: “Thật đã nên rằng,

A woman of cleverness and argument.

Khôn ngoan đến mực nói năng phải lời.

2375. To forgive you is a blessing of your life,

Tha ra thì cũng may đời,

To punish you is a nasty act of mine.

Làm ra thì cũng ra người nhỏ nhen.

You deserve forgiveness due to your remorse.”

Đã lòng tri quá thì nên.”

Then she gave order to spare the jealous wife.

Truyền quân lệnh xuống trướng tiền tha ngay.

Who kowtowed in gratitude on the court ground.

Tạ lòng lạy trước sân mây,

2380. A string of villains were led in from the gate,

Cửa viên lại dắt một dây dẫn vào.

Kieu said: “Under this infinite and high sky,

Nàng rằng: “Lồng lộng trời cao,

Those who harm will be harmed, no one can escape.

Hại nhân nhân hại sự nào tại ta.

First of all are the crooks Dame Bac and Bac Hanh;

Trước là Bạc Hạnh, Bạc Bà,

Followed by the Hawk, the Hound; and then So Khanh,

Bên là Ưng Khuyển, bên là Sở Khanh.

2385. With his bosses Dame Tu and Ma the Scholar,

Tú Bà với Mã Giám Sinh,

These criminals are worthy of punishment.”

Các tên tội ấy đáng tình còn sao?”

Order was given down to the torturers,

Lệnh quân truyền xuống nội đao,

That penalties be meted out properly.

Thề sao thì lại cứ sao gia hình.

Blood then gushed down and flesh crushed up to pieces,

Máu rơi thịt nát tan tành,

2390. Everybody was horrified by the scene.

Ai ai trông thấy hồn kinh phách rời.

Therefore everything is disposed by heaven,

Cho hay muôn sự tại trời,

Betray and be sure someday you’ll be betrayed.

Phụ người chẳng bõ khi người phụ ta.

Those people with perfidious and fiendish hearts,

Mấy người bạc ác tinh ma,

Were duly reaping the result of their deeds.

Mình làm mình chịu kêu mà ai thương.

2395. All the troops gathered around the trial field,

Ba quân đong mặt pháp trường,

Were watching the whole drama in broad daylight.

Thanh thiên bạch nhật rõ ràng cho coi.

When Kieu’s retribution affairs were finished,

Việc nàng báo phục vừa rồi,

Giac Duyen at once asked the permission to quit.

Giác Duyên vội vã gửi lời từ qui.

Kieu said: “This is a thousand-year occasion,

Nàng rằng: “Thiên tải nhất thì,

2400. That old friends come together for a union.

Cố nhân đã dễ mấy khi bàn hoàn.

Tomorrow as weeds and clouds we’ll be dispersed,

Rồi đây bèo hợp mây tan,

Then who knows where the wandering herons are.”

Biết đau hạc nội mây ngàn là đâu.”

The nun answered: “It won’t be long anyway,

Sư rằng: “Cũng chẳng mấy lâu,

We are due to meet again within five years.

Cũng năm năm lại gặp nhau đó mà.

2405. As on my pilgrim at a remote area,

Nhớ ngày hàng cước phương xa,

I met Tam Hop, a bonzess and prophetess.

Gặp sư Tam Hợp vốn là tiên tri.

She predicted that for our reunions,

Bảo cho hội ngộ chi kỳ,

We would meet this year and five years afterwards.

Năm năm là một nữa thì năm năm.

Now her forecast proves itself without errors,

Mới hay tiền định chẳng lầm,

2410. I believe it will be so in the future.

Đã tin điều trước, ắt nhằm việc sau.

Countless attachments still bind us together,

Còn nhiều ân ái với nhau,

Our chance for union still exists, why worry?”

Cơ duyên nào đã hết đâu vội gì?.”

She said: “Prophecy and predestination,

Nàng rằng: “Tiền định tiên tri,

What the bonzess foretold is due to happen.

Lời sư đã dạy ắt thì chẳng sai.

2415. If again you will have a chance to meet her,

Hoạ bao giờ có gặp người,

Please ask her a few words about my future.”

Vì tôi cậy hỏi một lời chung thân.”

Giac Duyen heartily complied with her request,

Giác Duyên vâng dặn ân cần,

Then said goodbye and immediately left.

Tạ từ thoắt đã dời chân cõi ngoài.

Now that all the rights and wrongs duly resolved,

Nàng từ ân oán rạch ròi,

2420. And the tide of woes somewhat calmed down in heart.

Bể oan dường đã vơi vơi cạnh lòng.

She kowtowed in gratitude before Lord Tu:

Tạ ân lạy trước Từ Công:

“This day my wretched life has never dreamt of.

“Chút thân bồ liễu nào mong có rày.

Thank to the help of your thunderous power,

Trộm nhờ sấm sét ra tay,

My heart got rid of what a heavy burden.

Tấc riêng như cất gánh đầy đổ đi.

2425. I will carve in my flesh and bone your favors,

Chạm xương khắc dạ xiết chi,

That all my poor life could hardly compensate.”

Dễ đem gan óc đền nghì trời mây.”

Tu said: “So far could any of our great men

Từ rằng: “Quốc sĩ xưa nay,

In but a day make out their intimate friend?

Chọn người tri kỷ một ngày được chăng?

And will those heroes worthy of their titles

Anh hùng tiếng đã gọi rằng,

2430. Ever meet a wrong deed without punishment.

Giữa đường dẫu thấy bất bằng mà tha.

In addition, your affairs are also mine,

Huống chi việc cũng việc nhà,

Instead you need not show too much gratitude.

Lọ là thâm tạ mới là tri ân.

Pity that you still have your old-aged parents,

Xót nàng còn chút song thân,

And so far you’ve been parted each from other.

Bấy lâu kẻ Việt người Tần cách xa.

2435. Wish I could bring all of you under one roof,

Sao cho muôn dặm một nhà,

So that you’ll see your kin and I’m satisfied.”

Cho người thấy mặt là ta cam lòng.”

Then he ordered banquets among his army,

Vội truyền sửa tiệc quân trung,

A meeting of troops for Kieu’s woe-cleansing rite.

Muôn bình nghìn tướng hợp đồng tẩy oan.

Then by momentum of bamboo-splitting drive,

Thừa cơ trúc chẻ ngói ta,

2440. His army garnered resounding victories.

Binh uy từ ấy sấm ran trong ngoài.

He established his court in his own corner,

Triều đình riêng một góc trời,

A full-fledged reign absorbing half the nation.

Gồm hai văn vũ rạch đôi sơn hà.

Many times, like sweeping wind and pouring rain,

Đòi cơn gió táp mưa sa,

He army broke down five districts in the south.

Huyện thành đạp đổ năm toà cõi nam.

2445. A fighter whetting his sword in dust and wind,

Phong trần mài một lưỡi gươm,

Looking down upon worthless and banal folks,

Những loài giá áo túi cơm sá gì.

He swaggered in a region by the frontier,

Nghênh ngang một cõi biên thuỳ,

Among other self-claimed princes or suzerains.

Thiếu gì cô quả, thiếu gì bá vương.

No one dared come before his flag to challenge,

Trước cờ ai dám tranh cường,

2450. For five years he ruled at will on his shore land.

Năm năm hùng cứ một phương hải tần.

Now in the king’s court there was a governor,

Có quan tổng đốc trọng thần,

Ho Ton Hien, a statesman of worth and valor.

Là Hồ Tôn Hiến kinh luân gồm tài.

He was, by a special decree of the king,

Đẩy xe vâng chỉ đặc sai,

The general-in-charge to quell the rebel.

Tiện nghi bát tiểu việc ngoài đổng nhung.

2455. Being aware that Lord Tu was a hero,

Biết Từ là đấng anh hùng,

And that she also took part in his affairs,

Biết nàng cũng dự quân trung luận bàn.

He kept his troops still as an offer for peace,

Đóng quân làm chước chiêu an,

And sent envoys to bribe them to surrender.

Ngọc vàng gấm vóc sai quan thuyết hàng.

He also had particular gifts for her,

Lại riêng một lễ với nàng,

2460. Two court-girls and thousand pounds of jewelry.

Hai tên thể nữ, ngọc vàng nghìn cân.

When news of this offer reached his headquarter,

Tin vào gửi trước trung quân,

Lord Tu in his mind doubted it entirely:

Từ Công riêng hãy mười phân hồ đồ:

“With my own hands I’ve built this territory,

“Một tay gầy dựng cơ đồ,

Where I can roam at will in sea and river.

Bấy lâu bể Sở sông Ngô tung hoành.

2465. Now if I give up and go to the king’s court,

Bó thân về với triều đình,

How’ll be my fate as a surrendered subject?

Hàng thần lơ láo phận mình ra đâu?

I’ll be tied by the mandarin dress and codes,

Áo xiêm ràng buộc lấy nhau,

Why must I live in shame with that count’s title?

Vào luồn ra cúi công hầu mà chi?

While I’m having as my own this dominion,

Sao bằng riêng một biên thuỳ,

2470. And nobody could change this power’s balance.

Sức này đã dễ làm gì được nhau.

I’ll scrape heaven and stir ocean at free will,

Chọc trời khuấy nước mặc dầu,

Having none above my head as superior.”

Dọc ngang nào biết trên đầu có ai.”

She, by her honest heart, was apt to believe

Nàng thì thật dạ tin người,

In melodious words and bountiful gifts.

Lễ nhiều nói ngọt nghe lời dễ xiêu.

2475. Deeming herself a floating weed on water,

Nghĩ mình mặt nước cánh bèo.

Leading an exiled life of countless hardships,

Đã nhiều lưu lạc lại nhiều gian truân.

Now if he gave in to court as a vassal,

Bằng nay chịu tiếng vương thần,

How broad their road would be under the blue sky.

Thênh thênh đường cái thanh vân hẹp gì.

Once public and private goals having been met,

Công tư vẹn cả hai bề,

2480. She would manage to return to her homeland.

Dần dà rồi sẽ liệu về cố hương.

Dignified in the name of a statesman’s wife,

Cũng ngôi mệnh phụ đường đường,

She’d be admired and her parents glorified.

Nở nang mày mặt, rỡ ràng mẹ cha.

First for her country, next for her family,

Trên vì nước, dưới vì nhà,

She’d fulfill both gratitude and loyalty.

Một là đắc hiếu, hai là đắc trung.

2485. That would be better than this mid-stream skiff’s life,

Chẳng hơn chiếc bách giữa dòng,

In panic of whipping surfs and thrashing waves.

E dè sóng vỗ, hãi hùng nước sa.

Then in an occasion of their discussion,

Nhân khi bàn bạc gần xa,

She tried to weigh the pros and the cons with him.

Thừa cơ nàng mới bàn ra nói vào.

Saying: “The king’s benevolence is profuse,

Rằng: “Ơn thánh đế dồi dào,

2490. It showers large and instills deep everywhere.

Tưới ra đã khắp, thấm vào đã sâu.

His favors and merits so far in the land,

Bình Thành công đức bấy lâu,

Have been so dearly cherished by the people.

Ai ai cũng đội trên đầu biết bao.

Think and you’ll see the consequence of warfare,

Ngẫm từ dấy việc binh đao,

Piles of unknown bone have amassed at head height.

Đống xương Vô Định đã cao bằng đầu.

2495. Why leave a bad name to the posterity,

Làm chi để tiếng về sau,

Thousand of years later no one praise Huang Ch’ao[46].

Nghìn năm ai có khen đâu Hoàng Sào.

Instead, you’ll have a high post with good profit,

Sao bằng lộc trọng quyền cao,

Is that the surest way that leads to glory?”

Công danh ai dứt lối nào cho qua?”

Enticed by his woman’s persuasive words,

Nghe lời nàng nói mặn mà,

2500. Tu changed from attacking to surrendering.

Thế công Từ mới trở ra thế hàng.

With rites he hurriedly received the envoy,

Chỉnh nghi tiếp sứ vội vàng,

And promised to disarm as well to disband.

Hẹn kỳ thúc giáp, quyết đường giải binh.

Trusting in the oath of a peace settlement,

Tin lời thành hạ yêu minh,

They left their flags forlorn and their watch slackened.

Ngọn cờ ngơ ngác, trống canh trễ tràng.

2505. All Tu’s neglected military actions,

Việc binh bỏ chẳng giữ giàng.

Were observed and reported by the court’s spies.

Vương sư dòm đã tỏ tường thực hư.

Lord Ho decided to make use of the chance,

Hồ Công quyết kế thừa cơ,

Hiding his troops behind gifts for a brusque strike.

Lễ tiên binh hậu khắc cờ tập công.

The parade was flied with the appeasement flag,

Kéo cờ chiêu phủ tiên phong.

2510. Followed by ambushed and camouflaged big guns.

Lễ nghi giàn trước, bác đồng phục sau.

Lord Tu was too listless for a smallest doubt,

Từ Công hờ hững biết đâu,

Wearing ritual costume he stood at the gate.

Đại quan lễ phục ra đầu cửa viên.

From the field Lord Ho gave a secret signal,

Hồ Công ám hiệu trận tiền,

Flags hoisted and gun fired from every corner.

Ba bề phát súng, bốn bên kéo cờ.

2515. Careless Tu was caught in a total surprise,

Đang khi bất ý chẳng ngờ,

Once trapped even a sacred tiger was helpless.

Hùm thiêng khi đã sa cơ cũng hèn.

He fought until death amidst the battlefield,

Tử sinh liều giữa trận tiền,

Proving his dauntlessness as a general.

Dạn dày cho biết gan liền tướng quân.

Still when his soul left his body for heaven,

Khí thiêng khi đã về thần,

2520. Encircled he always stood there defiant.

Nhơn nhơn còn đứng chôn chân giữa vòng.

Rigidly as stone and solidly as bronze,

Trơ như đá, vững như đồng,

Unshaken and unmoved against everyone.

Ai lay chẳng chuyển, ai rung chẳng rời.

The king’s troops rushed forwards on their chase and kill,

Quan quân truy sát đuổi dài,

Deathly air soared high and wild to the heaven.

Ầm ầm sát khí ngất trời ai đang.

2525. In and out ramparts and bunkers lay broken,

Trong hào ngoài luỹ tan hoang,

When some rebels escorted her to the place.

Loạn quân vừa dắt tay nàng đến nơi.

Where she saw in the midst of arrows and stones,

Trong vòng tên đá tơi bời,

Her husband still stand entrenched under the sky.

Thấy Từ còn đứng giữa trời trơ trơ.

“Your brain and strength are superior.” She cried,

Khóc rằng: “Trí dũng có thừa,

2530. But by hearing my advice you’ve met this end.

Bởi nghe lời thiếp nên cơ hội này.

A traitor-wife, how could I see you again?

Mặt nào trông thấy nhau đây?

I’d rather risk my life with you this same day!”

Thà liều sống chết một ngày với nhau!”

All her sorrows poured forth in torrents of tears.

Dòng thu như giội cơn sầu,

Her words done, she plunged herself head first by him.

Dứt lời nàng cũng gieo đầu một bên.

2535. What a marvel of their interrelation!

Lạ thay oan khí tương triền!

No sooner had she collapsed than he fell down.

Nàng vừa phục xuống, Từ liền ngã ra.

All troops who came and went saw and pitied her,

Quan quân kẻ lại người qua,

They resuscitated and brought her away.

Xót nàng sẽ lại vực ra dần dần.

When they carried her into the headquarter,

Đem vào đến trước trung quân,

2540. Lord Ho recognized her and spoke tenderly.

Hồ Công thấy mặt ân cần hỏi han.

Saying: “What a pitiful woman you are,

Rằng: “Nàng chút phận hồng nhan,

Caught in the war beset with adversities.

Gặp cơn binh cách nhiều nàn cũng thương.

Though victory was due to the Court’s strategy,

Đã hay thành toán miếu đường,

Your word also had its share in the result.

Giúp công cũng có lời nàng mới nên.

2545. Now everything we planned has been accomplished,

Bây giờ sự đã vẹn tuyền,

What favor do you want to be awarded?”

Mặc lòng nghĩ lấy muốn xin bề nào?”

Choked amid the streaming flow of her pearl-tears,

Nàng càng giọt ngọc tuôn dào,

She hesitantly uttered her heart’s feelings.

Ngập ngừng mới gửi thấp cao sự lòng.

Saying: “Tu himself was indeed a hero,

Rằng: “Từ là đấng anh hùng,

2550. Roving unchallenged under sky over sea.

Dọc ngang trời rộng, vẫy vùng bể khơi.

By overconfidence he listened to me,

Tin tôi nên quá nghe lời,

He gave up his fight to be the king’s subject.

Đem thân bách chiến làm tôi triều đình.

Hoping that we’d live in wealth and happiness,

Ngỡ là phu quí phụ vinh,

Not any doubt of a sudden tragic death.

Ai ngờ một phút tan tành thịt xương.

2555. Five years of defying struggle in the world,

Năm năm trời bể ngang tàng,

Ended up in an empty death on the field.

Dẫn mình đi bỏ chiến trường như không.

Now you regard my words to him as merits,

Khéo khuyên kể lấy làm công,

The more merits you count the more pains I bear.

Kể bao nhiêu lại đau lòng bấy nhiêu.

Considering myself more faults than merits,

Xét mình công ít tội nhiều,

2560. I resolved to die than live a worthless life.

Sống thừa tôi đã nên liều mình tôi.

Please, high lord, give him a mean patch of terrain,

Xin cho thiển thổ một đôi,

And make for my man a humble resting place.”

Gọi là đắp điếm lấy người tử sinh.”

Touched by the words of the pitiful woman,

Hồ Công nghe nói thương tình,

Lord Ho had Tu buried by the riverside.

Truyền cho cảo táng di hình bên sông.

2565. A feast was held for victory celebration,

Trong quân mở tuệc hạ công,

Flutes fused with strings, soldiers mixed with officers.

Xôn xao tơ trúc hội đồng quân quan.

She was forced to wait on them by the curtain,

Bắt nàng thị yến dưới màn,

And when drunk they required her to play the lute.

Dở say lại ép cung đàn nhặt tâu.

What a tune of moaning rain and sobbing wind!

Một cung mưa thảm gió sầu,

2570. Her fingertips trickled blood on the four strings.

Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tau.

Sounds sweeter than gibbons’ or cicadas’ chants,

Ve ngâm vượn hót nào tày,

Stole into Ho’s ears and made his eyes shed tears.

Lọt tai Hồ cũng nhăn mày rơi châu.

“Where in the world is this music from?” Asked he.

Hỏi rằng: “Này khúc ở đâu?

“That seems to hide myriads of agonies”

Nghe ra muôn oán nghìn sầu lắm thay.”

2575. She softly said: “This Tune of Doom Destiny,

Thưa rằng: “Bạc Mệnh khúc này,

Was composed for the lute when I was a girl.

Phổ vào đàn ấy những ngày còn thơ.

A favorite of mine during my youthful days,

Cung cầm lựa những ngày xưa,

It agrees with the cruel fate I’m in now.”

Mà gương bạc mệnh bây giờ là đây.”

The more he watched and listened, the more he’s charmed,

Nghe càng đắm, đắm càng say,

2580. Strangely his iron-heart was softened by love.

Lạ cho mặt sắt cũng ngây vì tình.

He kindly said: “For the sake of your marriage,

Dạy rằng: “Hương lửa ba sinh,

That I help join the phoenix string of your lute.”

Dây loan xin nối cầm lành cho ai.”

She nicely answered: “I’m an outcast woman,

Thưa rằng: “Chút phận lạc loài,

Who’s responsible for her man’s unjust death.

Trong mình nghĩ đã có người thác oan.

2585. Nothing is left of me, a withered flower,

Còn chi nữa cánh hoa tàn,

The lute’s strings are broken and so is my heart.

Tơ lòng đã dứt dây đàn Tiểu Lân.

Your benevolence has spared this tattered life,

Rộng thương còn mảnh hồng quần,

That’ll be lucky to return home ere it dies.”

Hơi tàn được thấy gốc phần là may.”

After a night of revel and drunkenness,

Hạ công chén đã quá say,

2590. Lord Ho waked up and recalled of what’d happened.

Hồ Công đến lúc rạng ngày nhớ ra.

Thinking himself a nation’s high official,

Nghĩ: “Mình phương diện quốc gia,

Object of critics from above and under.

Quan trên nhắm xuống, người ta trông vào.

Not at all a kind of wind-and-moon player,

Phải tuồng trăng gió hay sao?

He tried to seek an option for the matter.

Sự này biết tính thế nào được đây?

2595. Therefore, at the first hour of his working day,

Công nha vừa buổi sáng ngày,

Lord Ho resolutely came to a solution.

Quyết tình Hồ mới đoán ngay một bài.

Nobody dared contradict his decision:

Lệnh quan ai dám cải lời:

To force Kieu to wed a local officer.

Ép tình mới gán cho người thổ quan.

How mischievous you were, oh God of Nuptials!

Ông tơ thật nhẽ đa đoan,

2600. Matching the unmatched at random with your silk.

Xe tơ sao khéo vơ quàng vơ xiên.

The wedding sedan chair took her to a boat,

Kiệu hoa áp thẳng xuống thuyền,

Where the drapes were lowered and the lamps lightened.

Lá màn rủ thấp, ngọn đèn khêu cao.

Kieu was at the peak of sadness and sorrows

Nàng càng ủ liễu phai đào,

About her fate of utter catastrophe:

Trăm phần nào có phần nào phần tươi.

2605. “Harsh storms of waves and sands had tossed my body,

Đành thân cát dập sóng vùi,

Robbing me from parents and ruining my bright life;

Cướp công cha mẹ, thiệt đời thông minh;

Driving me adrift to edges of the sky,

Chân trời mặt bể lênh đênh,

Nowhere could I find a grave to rest my bones.

Nắm xương biết gửi tử sinh chốn nào?

That wonderful love, who severed its silk thread?

Duyên đâu ai dứt tơ đào?

2610. This horrible debt, who yoked it on my neck?

Nợ đâu ai đã dắt vào tận tay?

Why could my poor life come to this tragic end?

Thân sao thân đến thế này?

And how the remaining days are meaningless!

Còn ngày nào cũng dư ngày ấy thôi!

If life had no more pleasure and happiness,

Đã không biết sống là vui,

I would not care at all about life or death.

Tấm thân nào biết thiệt thòi là thương.

2615. All alone I’ve borne all kinds of bitterness,

Một mình cay đắng trăm đường,

Thus it’d be all right if my life is finished.”

Thôi thì nát ngọc tan vàng thì thôi.

The moon’d gone down touching the western hilltop,

Mảnh trăng đã gác non đoài,

Alone she was up and down in her deadlock.

Một mình luống những đứng ngồi chưa xong.

Suddenly she heard somewhere the tides thunder,

Triều đâu nổi tiếng đùng đùng,

2620. Asked and was told it was the Ch’ien tang River.

Hỏi ra mới biết rằng sông Tiền Đường.

She recalled clearly what’d been told in the dream,

Nhớ lời thần mộng rõ ràng,

That here would end her doom-fated existence.

Này thôi hết kiếp đoạn trường là đây.

“Dam Tien, my bosom friend, are you listening?

Đạm Tiên nàng nhẽ có hay?

Be under there to welcome me as promised.”

Hẹn ta thì đợi dưới này rước ta.”

2625. On a piece of paper laid under the lamp,

Dưới đèn sẵn bức tiên hoa,

She wrote her last poem as a farewell letter.

Một thiên tuyệt bút gọi là để sau.

Then she hastily opened the boat’s curtain,

Cửa bồng vội mở rèm châu,

Outside the high sky merged with the large river.

Trời cao sông rộng một màu bao la.

She said to herself: “Lord Tu treated me well,

Rằng: “Từ Công hậu đãi ta,

2630. Because of the nation’s sake I betrayed him.

Chút vì việc nước mà ra phụ lòng.

To kill your man and to get married again,

Giết chồng mà lại lấy chồng,

How’d such a woman have the guts to live on?

Mặt nào còn đứng ở trong cõi đời?

I have no other alternative but death,

Thôi thì một thác cho rồi,

Entrusting my heart to heaven and river.”

Tấm lòng phó mặc trên trời dưới sông.”

2635. She cast a last glance at the immense water,

Trông vời con nước mênh mông,

Then threw herself amid the flowing currents.

Đem mình gieo xuống giữa dòng trường giang.

The local officer jumped down to save her,

Thổ quan theo vớt vội vàng,

But her body had submerged and disappeared.

Thì đà đắm ngọc chìm hương mất rồi.

How pitiful for a human destiny,

Thương thay cho một kiếp người,

2640. That was ruined because of talent and beauty!

Hại thay mang lấy sắc tài làm chi!

A gauntlet of woes and exiles was her life,

Những là oan khổ lưu ly,

That would have nothing left at the finish line.

Chờ cho hết kiếp còn gì là thân.

Her fifteen years with sundry times of mishaps,

Mười lăm năm bấy nhiêu lần,

Set a good example for women to reflect.

Làm gương cho khách hồng quần thử soi.

2645. She was at the nadir of human suffering,

Đời người đến thế thì thôi,

But in nature machine, bliss will follow grief.

Trong cơ âm cực dương hồi khôn hay.

And for those piteous loyal folks of all times,

Mấy người hiếu nghĩa xưa nay,

Heaven’d make suffer before bestow favors.

Trời làm chi đến lâu ngày càng thương.

Bonzess Giac Duyen, after taking leave of Kieu,

Giác Duyên từ tiết giã nàng,

2650. Was with gourd and bag on her long pilgrimage.

Đeo bầu quảy níp rộng đường vân du.

On her way she met holy woman Tam Hop,

Gặp bà Tam Hợp đạo cô,

And asked her about Kieu’s future happenings.

Thong dong hỏi hết nhỏ to sự nàng:

“What a girl complete with piety and goodness!

Người sao hiếu nghĩa đủ đường,

Why a fate replete with woes, griefs, and distress?”

Kiếp sao rặt những đoạn trường thế thôi?

2655. The sagess said: “Weal or woe, the heaven’s way,

Sư rằng: “Phúc hoạ đạo trời,

But also originates from human heart.

Cỗi nguồn cũng ở lòng người mà ra.

Heaven decides but we also have our shares,

Có trời mà cũng tại ta,

Denial is happiness, love is anguish.

Tu là cõi phúc, tình là dây oan.

Thuy Kieu, a girl of beauty and cleverness,

Thuý Kiều sắc sảo khôn ngoan,

2660. And doom fate always befalls the rosy-cheek.

Vô duyên là phận hồng nhan đã đành.

She furthermore was still occupied with loves,

Lại mang lấy một chữ tình,

To which she stubbornly bound herself so close.

Khư khư mình buộc lấy mình vào trong.

So in times of rest, at places of leisure,

Vậy nên những chốn thong dong,

She could not have the serenity to stay.

Ở không yên ổn, ngồi không vững vàng.

2665. Goaded by demons and guided by phantoms,

Ma đưa lối, quỉ đem đường,

She always took the paths of dire miseries.

Lại tìm những chốn đoạn trường mà đi.

Catastrophes succeeded catastrophes,

Hết nạn nọ, đến nạn kia,

Two times as prostitute, twice as maidservant,

Thanh lâu hai lượt, thanh y hai lần.

In the middle of swung spears and naked swords,

Trong vòng dáo dựng gươm trần,

2670. She was found serving as slave among the beasts.

Kề răng hùm sói, gửi thân tôi đòi.

On the turbulent currents of tough water,

Giữa dòng nước dẫy sóng dồi,

She threw herself as a prey before sharks’ mouths.

Trước hàm rồng cá gieo mồi vắng tanh.

Wherever loves go, woes are due to follow,

Oan kia theo mãi với tình,

And she was the sole one to taste and to know.

Một mình mình biết, một mình mình hay.

2675. A life in exile and death in banishment,

Làm cho sống đoạ thác đày,

She’d be damned till the end of her existence.”

Đoạn trường cho hết kiếp này mới thôi.”

Horror-struck by what she’d just heard, Giac Duyen cried:

Giác Duyên nghe nói rụng rời:

“Alas, what will be left of her wretched life!”

“Một đời nàng nhẽ thương ôi còn gì!”

The Buddhist master went on: “But not at all,

Sư rằng: “Song chẳng hề chi,

2680. Karmas and merits each other neutralized.

Nghiệp duyên cân lại nhắc đi còn nhiều.

Judged on the wrongdoings she had committed,

Xét trong tội nghiệp Thuý Kiều,

She was trapped in love but not indulged in lust.

Mắc điều tình ái, khỏi điều tà dâm.

She returned deep feeling with deep devotion,

Lấy tình thâm, trả tình thâm,

She sold herself and this piety touched heaven!

Bán mình đã động hiếu tâm đến trời.

2685. She harmed one man to save million others,

Hại một người, cứu muôn người,

Telling good way from bad and right word from wrong.

Biết đường khinh trọng, biết lời phải chăng.

Such merit, whose deed in the world could equal?

Thửa công đức ấy ai bằng?

Her previous sins thus are thoroughly cleansed.

Túc khiên đã rửa lâng lâng sạch rồi.

Heaven too is indulgent to good people,

Khi nên trời cũng chiều người,

2690. Lightening past debt, rewarding future bliss.

Nhẹ nhàng nợ trước, đền bồi duyên sau.

Giac Duyen, if you still remember your poor friend,

Giác Duyên dầu nhớ nghĩa nhau,

Take a raft down Ch’ien tang River to save her.

Tiền Đường thả một bè lau rước người.

Keep your word and fulfill it the best you can,

Trước sau cho vẹn một lời,

It’s favor and blessing for you from heaven.”

Duyên ta mà cũng phúc trời chi không.”

2695. Her heart filled with delights by this pleasant news,

Giác Duyên nghe nói mừng lòng,

Giac Duyen went for a shelter by the Ch’ien tang.

Lân la tìm thú bên sông Tiền Đường.

She made a grass-house with a thatch-braided roof,

Đánh tranh chụm nóc thảo đường,

A shed on green water below yellow clouds.

Một gian nước biếc mây vàng chia đôi.

She hired for year two fishermen as helpers,

Thuê năm ngư phủ hai người,

2700. Who built boats, unfurled nets, and watched the currents.

Đóng thuyền chực bến, kết chài giăng sông.

With her heart of sacrifice and devotion.

Một lòng chẳng quản mấy công,

Soon their meeting would be arranged by heaven.

Khéo thay gặp gỡ cũng trong chuyển vần.

Since Kieu threw herself into the deep water,

Kiều từ gieo xuống duềnh ngân,

She was carried almost near their location.

Nước xuôi bỗng đã trôi dần tận nơi.

2705. The fishermen pulled up the net and got her,

Ngư ông kéo lưới vớt người,

What a prediction Bonzess Tam Hop had made!

Ngẫm lời Tam Hợp rõ mười chẳng ngoa.

When brought onto boat in drenched silken robe,

Trên mui lướt mướt áo là,

Her face, soaked with water, still kept its freshness.

Tuy dầm hơi nước, chưa loà bóng gương.

Giac Duyen at first sight identified her friend,

Giác Duyên nhận thật mặt nàng,

2710. Who was still deeply immersed in her long sleep.

Nàng còn thiêm thiếp giấc vàng chưa phai.

Her soul was floating through a realm of dreams,

Mơ màng phách quế hồn mai,

Where she saw appear her olden-day Dam Tien.

Đạm Tiên thoắt đã thấy người ngày xưa.

Who said: “I’ve been here ten years waiting for you,

Rằng: “Tôi đã có lòng chờ,

But now it turns out to be a waste of time.

Mất công mười mấy năm thừa ở đây.

2715. Whilst your fate is poor your virtue very rich,

Chị sao phận mỏng đức dày,

Your heart, though sinful it was, is now matchless.

Kiếp xưa đã vậy lòng này dễ ai.

Its unselfish devotion has reached heaven,

Tấm thành đã thấu đến trời,

A daughter of piety and humanity,

Bán mình là hiếu, cứu người là nhân.

A woman for the people and the country,

Một niềm vì nước vì dân,

2720. On the justice scales your worth outweighs your sin.

Âm công cất một đồng cân đã già.

Hence your name from the Book of Doom is withdrawn,

Đoạn trường sổ rút tên ra,

And I have to return the Doom Poems of yours.

Đoạn trường thơ phải đưa mà trả nhau.

As for your future, you’ll live in enjoyment,

Còn nhiều hưởng thụ về sau,

Your past love restored and your happiness filled.”

Duyên xưa tròn trặn, phúc sau dồi dào.”

2725. While she understood nothing, flabbergasted still,

Nàng còn ngơ ngẩn biết sao,

She heard someone whisper by her ear : “Pure Spring!”

‘Trạc Tuyền’ nghe tiếng gọi vào bên tai,

Startled out of her long and dreamy slumber,

Giật mình thoắt tỉnh giấc mai,

She had no slightest notion of the caller.

Bâng khuâng nào đã biết ai mà nhìn.

In the boat she saw not a trace of Dam Tien,

Trong thuyền nào thấy Đạm Tiên,

2730. But instead Bonzess Giac Duyen sitting beside.

Bên mình chỉ thấy Giác Duyên ngồi kề.

They were overjoyed to be reunified,

Thấy nhau mừng rỡ trăm bề,

After tidying the boat, they brought her home.

Dọn thuyền mới rước nàng về thảo lư.

Together they both lived under that thatched roof,

Một nhà chung chạ sớm trưa,

Enjoying fresh wind clear moon and salted food.

Gió trăng mát mặt, muối dưa chay lòng.

2735. All around was the immense span of river,

Bốn bề bát ngát mênh mông,

Where the tide waxed and waned surrounded by clouds.

Triều dâng hôm sớm, mây lồng trước sau.

Thus he immersed himself in grief night and day,

Những là phiền muộn đêm ngày,

Ignoring how many times fall followed spring.

Xuân thu biết đã đổi thay mấy lần.

Then at the letter exam held by the king,

Chế khoa gặp hội tràng văn,

2860. Both Vuong and Kim got the doctorate degree.

Vương Kim cùng chiếm bảng xuân một ngày.

So the gate was open for them to glory,

Cửa trời rộng mở đường mây,

Honor in capital and fame in homeland.

Hoa chào ngõ hạnh, hương bay dặm phần.

Reminiscent of his family’s hard times,

Chàng Vương nhớ đến xa gần,

Young Vuong went to Old Chung’s to show gratitude.

Sang nhà Chung lão tạ ân chu tuyền.

2865. And to award him for his erstwhile kindness,

Tình xưa ân trả nghĩa đền,

Vuong also knotted wedlock with Chung’s daughter.

Gia thân lại mới kết duyên Châu Trần.

As for Kim since becoming a courtier,

Kim từ nhẹ bước thanh vân,

His thought and love for her grew even stronger.

Nỗi nàng càng nghĩ xa gần càng thương.

With whom had he promised his jade-and-gold pledge?

Ấy ai dặn ngọc thề vàng?

2870. With whom was he now sharing his win and wealth?

Bây giờ Kim mã Ngọc đường với ai?

A weed carried away by the waves she was,

Ngọn bèo chân sóng lạc loài,

He thought of his glory and missed his lost girl.

Nghĩ mình vinh hiển, thương người lưu ly.

Then he was assigned to the post of Lin-tzu

Vâng ra ngoại nhậm Lâm Tri,

A far-off province with his full family.

Quan san nghìn dặm thê nhi một đoàn.

2875. During the leisure time in his new office,

Cầm đường ngày tháng thanh nhàn,

He used to entertain with songs and music.

Sớm khuya tiếng hạc tiếng đàn tiêu dao.

Then while sleeping in her rose-curtained chamber,

Phòng xuân trướng rủ hoa đào,

Van suddenly saw in a dream her sister.

Nàng Vân nằm bỗng chiêm bao thấy nàng.

When awake she told her husband the story,

Tỉnh ta mới rỉ cùng chàng,

2880. Who was snatched by misgiving and certainty.

Nghe lời chàng cũng hai đường tin nghi.

He contrasted the names Lin-ch’ing with Lin-tzu,

Nọ Lâm Thanh với Lâm Tri,

One word’s difference could be the cause of error.

Khác nhau một chữ hoặc khi có lầm.

The like souls of two sisters sought each other,

Trong cơ thanh khí tương tầm,

And perhaps there would be some good news herein.

Ở đây hoặc có giai âm chăng là.

2885. He at once went to his post for a query,

Thăng đường chàng mới hỏi tra,

Hoa Do, an old clerk, responded politely:

Hoa Đô một kẻ lại già thưa lên:

“The tale happened more than ten years already,

Sự này đã ngoại mười niên

And I knew by face and name everybody.

Tôi đà biết mặt biết tên rành rành.

First of all were Dame Tu and Ma the Scholar,

Tú Bà cùng Mã Giám Sinh,

2890. Two of them brought home a girl bought in Peking.

Đi mua người ở Bắc Kinh đưa về,

Thuy Kieu, a girl of matchless beauty and skill,

Thuý Kiều tài sắc ai bì,

Of excellent music and poetry as well.

Có nghề đàn lại đủ nghề văn thơ.

Being very adamant in chastity,

Kiên trinh chẳng phải gan vừa,

She risked her life but then was duped into shame.

Liều mình thế ấy, phải lừa thế kia.

2895. After miseries and humiliations,

Phong trần chịu đã ê chề,

Silk of marriage weaved her to a man named Thuc.

Dây duyên sau lại xe về Thúc lang.

But his wife was utterly cruel and crooked,

Phải tay vợ cả phũ phàng,

Who had her kidnapped to Wu-hsi for torture.

Bắt về Vô Tích toan đường bẻ hoa.

Fearful for her life, she had to run away,

Dứt mình nàng phải trốn ra,

2900. Unluckily she fell into Dame Bac’s house.

Chẳng may lại gặp một nhà Bạc kia.

They bought and traded her as a merchandise,

Thoắt buôn về, thoắt bán đi,

And once again her life floated like a cloud.

Mây trôi bèo nổi thiếu gì là nơi.

Then one day she ran into a gentleman

Bỗng đâu lại gặp một người,

Of unequal power and authority.

Hơn đời trí dũng, nghiêng trời uy linh.

2905. His troops, consisted of ten thousand strong men,

Trong tay mười vạn tinh binh,

Arrived and stationed packed in Lin-tzu city.

Kéo về đóng chật một thành Lâm Tri.

Kieu looked into the rights and wrongs she’d endured

Tóc tơ các tích mọi khi,

Had them awarded or redressed properly.

Oán thì trả oán, ân thì trả ân.

A woman of righteousness and piety,

Đã nên có nghĩa có nhân,

2910. She received esteem and respect near and far.

Trước sau trọn vẹn, xa gần được khen.

Yet I do not know the name of her hero,

Chưa từng được họ được tên,

About this, please sir, ask Thuc Sinh and you’ll know.”

Sự này hỏi Thúc sinh viên mới tường,”

On the distinct declaration of the clerk,

Nghe lời Đô nói rõ ràng,

Invitation card was issued to Thuc Sinh.

Tức thì đưa thiếp mời chàng Thúc Sinh.

2915. And questions were poured upon him about her,

Nỗi nàng hỏi hết phân minh,

About the hero her husband and his name.

Chồng con đâu tá, tính danh là gì?

Thuc Sinh said: “That was a tumultuous time,

Thúc rằng: “Gặp buổi loạn ly,

I asked the soldiers and knew every detail.

Trong quân tôi hỏi thiếu gì tóc tơ.

The great lord’s name is Hai and his surname Tu,

Đại vương tên Hải họ Từ,

2920. An extreme fighter who can defeat thousand.

Đánh quen trăm trận, sức dư muôn người.

It’s no wonder that when they met in T’ai-ch’u,

Gặp nàng khi ở Châu Thai

The hero and the beauty fell in love.

Lạ gì quốc sắc thiên tài phải duyên.

He maintained his heroic fighting for years,

Vẫy vùng trong bấy nhiêu niên,

Making earth-shaking and sky-trembling exploits.

Làm cho động địa kinh thiên đùng đùng.

2925. His main army was positioned in the east,

Đại quân đồn đóng cõi đông,

But how he was faring then I do not know.”

Về sau chẳng biết vân mồng làm sao.”

Kim listened carefully to all the details,

Nghe tường ngành ngọn tiêu hao,

And felt in his heart a tremendous sorrow:

Lòng riêng chàng luống lao đao thẩn thờ:

“What a pity for her, a leaf in the wind!

“Xót thay chiếc lá bơ vơ!

2930. When would she shake off all the dust of her fate?

Kiếp trần biết giũ bao giờ cho xong?

A flower driven away by the current,

Hoa trôi nước chảy xuôi dòng,

Tossed by misfortunes and ached with partitions.

Xót thân chìm nổi, đau lòng hợp tan.

Though our erstwhile oaths have been wholly broken,

Lời xưa đã lỗi muôn vàn,

Still the fragrance and the lute are here to stay.

Mảnh hương còn đó, phím đàn còn đây.

2935. And while the lute with its strings looks soulless now,

Đàn cầm khéo ngẩn ngơ dây,

Will our love incense be burnt again this life?

Lửa hương biết có kiếp này nữa thôi?

How could I, so long as she’s still in exile,

Bình bồng còn chút xa xôi,

Contentedly enjoy this wealth and glory?

Đỉnh chung sao nỡ ăn ngồi cho an?

I wish I could soon resign from my office,

Rắp mong treo ấn từ quan,

2940.To go in search of her up hill and down vale,

Mấy sông cũng lội, mấy ngàn cũng pha.

Risking myself even in the flames of war,

Giấn mình trong áng can qua,

Defying life and death for our reunion.

Vào sinh ra tử hoạ là thấy nhau.

But thinking of the high sky and the vast land,

Nghĩ điều trời thẳm vực sâu,

I don’t know where to find her- a traceless bird!”

Bóng chim tăm cá biết đâu mà tìm!”

2945. So he delayed his plan waiting for her news,

Những là nấn ná đợi tin,

While shines followed rains as years elapsed in time.

Nắng mưa biết đã mấy phen đổi dời.

Then suddenly came from the Court an edict,

Năm mây bỗng thấy chiếu trời,

A clear-cut order written down by the king,

Khâm ban sắc chỉ đến nơi rành rành.

Transferring him to the office of Nan-king,

Kim thì cải nhậm Nam Bình,

2950. And Vuong also to the office of Fu-yang.

Chàng Vương cũng cải nhậm thành Phú Dương.

Hurriedly they prepared for their departure,

Sắm sanh xe ngựa vội vàng,

And took the same road in their trip to their posts.

Hai nhà cùng thuận một đường phó quan.

On the way they heard of the rebel’s failure,

Xảy nghe thế giặc đã tan,

Waves calmed in Fu-kien and fire quenched in Che-kiang.

Sóng êm Phúc Kiến, lửa tàn Chiết Giang.

2955. Spurred by the tidings Kim then proposed to Vuong,

Được tin Kim mới rủ Vương,

That they would by the way look for their poor girl.

Tiện đường cùng lại tìm nàng sau xưa.

It was when they arrived in Hang-chow City,

Hàng Châu đến đó bấy giờ,

That they got the information in detail.

Thật tin hỏi được tóc tơ rành rành.

It said: “On that day of a fierce fighting,

Rằng: “Ngày hôm nọ giao binh,

2960. Lord Tu lost his prudence and was killed afield.

Thất cơ Từ đã thu linh trận tiền.

Kieu was not rewarded for her services,

Nàng Kiều công cả chẳng đền,

But was forced to wed a local officer.

Lệnh quan lại bắt ép duyên thổ tù.

She had thrown her jade body in the river,

Nàng đà gieo ngọc trầm châu,

Ch’ien-tang is now the grave of a great woman.”

Sông Tiền Đường đó ấy mồ hồng nhan.”

2965. Oh, separation in place of union!

Thương ôi không hợp mà tan!

The house in glory but she in unjust death.

Một nhà vinh hiển riêng oan một nàng.

They displayed her tablet to invoke her soul,

Chiêu hồn thiết vị lễ thường,

An altar by the river to clear her woes.

Giải oan lập một đàn tràng bên sông.

The tides, like endless tiny silver mountains,

Ngọn triều non bạc trùng trùng,

2970. Seemed to remind people of her falling wing.

Vời trông còn tưởng cánh hồng lúc gieo.

They wondered, in the sad sea, with their deep love,

Tình thâm bể thảm lạ điều,

Where her sea bird’s incarnated soul[47] had flown?

Nào hồn tinh vệ biết theo chốn nào?

Then an abnormal coincidence did happen,

Cơ duyên đâu bỗng lạ sao,

From nowhere Nun Giac Duyen was due to arrive.

Giác Duyên đâu bỗng tìm vào đến nơi.

2975. Of the name on the tablet at her first sight,

Trông lên linh vị chữ bài,

All aghast she asked: “Who are you, gentlemen?

Thất kinh mới hỏi: “Những người đâu ta?

What is your relationship with this woman?

Với nàng thân thích gần xa?

Why do you mourn a person who’s still alive?”

Người còn sao bỗng làm ma khóc người?”

Almost dumbfounded and staggered at the news,

Nghe tin ngơ ngác rụng rời,

2980. They gathered round the nun, telling and asking:

Xúm quanh kể lể rộn lời hỏi tra:

“We are her father, her mother, her husband,

“Này chồng này mẹ này cha,

Her younger brother and her sister in law.

Này là em ruột này là em dâu.

We got this bad news of her quite a long time,

Thật tin nghe đã bấy lâu,

Now what you say, Reverend, is a wonder!”

Pháp sư dạy thế sự đâu lạ dường!”

2985. The nun said: “Karma[48] destined me to meet her,

Sư rằng: “Nhân quả với nàng,

First we met at Lin-tzu, second at Ch’ien-t’ang.

Lâm Tri buổi trước, Tiền Đường buổi sau.

When she drowned her pearl body in the river,

Khi nàng gieo ngọc trầm châu.

I was there to meet her and escort her home.

Đón nhau tôi đã gặp nhau rước về.

We’re now in shelter of a Buddhist temple,

Cùng nhau nương cửa Bồ Đề,

2990. That shrine of grass is not far away from here.

Thảo am đó cũng gần kề chẳng xa.

Though at Buddha’s shade and in those days of peace,

Phật tiền ngày bạc lân la,

She is constantly immersed in homesickness.”

Đăm đăm nàng cũng nhớ nhà khôn khuây.”

Everyone were overjoyed hearing the news,

Nghe tin nở mặt nở mày,

What other joy can be greater than this one?

Mừng nào lại quá mừng này nữa chăng?

2995. Kieu was like a leaf snatched off from the jungle,

Từ phen chiếc lá lìa rừng,

Looking for her was almost impossible.

Thăm tìm luống những liệu chừng nước mây.

They were so sure she had committed suicide,

Rõ ràng hoa rụng hương bay,

And only wished to meet her in the next life.

Kiếp sau hoạ thấy kiếp này hẳn thôi.

Thinking that they and she lived in diverse worlds,

Minh dương đôi ngã chắc rồi,

3000. They never expected to see her on earth.

Cõi trần mà lại thấy người cữu nguyên.

Together gratefully to Giac Duyen they bowed,

Cùng nhau lạy tạ Giác Duyên,

And without delay in her walk they followed.

Bộ hành một lũ theo liền một khi.

While struggling through the grass and reed in their march,

Bẻ lau vạch cỏ tìm đi,

They could not help doubting what they had just heard.

Tình thâm luống hãy hồ nghi nữa phần.

3005. Taking the crooked path along the river’s curve,

Quanh co theo dải giang tân,

Through the reeds they arrived at the temple’s yard.

Khỏi rừng lau đã tới sân Phật đường.

Giac Duyen raised the voice to call her destined friend,

Giác Duyên lên tiếng gọi nàng,

From inside the room Kieu hastened to get out.

Buồng trong vội dạo sen vàng bước ra.

There she looked and saw all of her family:

Nhìn xem đủ mặt một nhà,

3010. Her mother and father, gorgeous and healthy,

Xuân già còn khoẻ, huyên già còn tươi.

Her younger sister and brother in good shape,

Hai em phương trưởng hoà hai,

And young Kim, the lover of her olden days.

Nọ chàng Kim đó là người ngày xưa.

Asking herself if she was in present time,

Tưởng bây giờ là bao giờ,

And what her open eyes saw was but a dream.

Rõ ràng mở mắt còn ngờ chiêm bao.

3015. Tears fell in drops like rain soaking their garments,

Giọt châu thánh thót quẹn bào,

While joy and pity mixed with their afections.

Mừng mừng tủi tủi xiết bao là tình.

Plummeting herself at her old mother’s knees,

Huyên già dưới gối gieo mình,

Kieu sobbed out from head to tail her miseries:

Khóc than mình kể sự mình đầu đuôi.

“Ever since I was stray to the alien land,

“Từ con lưu lạc quê người,

3020. A weed hurled and tossed by waves for fifteen years.

Bèo trôi sóng vỗ chốc mười lăm năm.

I thought I’d been drown for good in the river,

Tính rằng sông nước cát lầm,

And have no hope of seeing you in this life.”

Kiếp này ai lại còn cầm gặp đây.”

Her parents held her hands and looked at her face,

Ông bà trông mặt cầm tay,

Their daughter looked the same as the day she left.

Dung quang chẳng khác chi ngày bước ra.

3025. After years of adversity exposure,

Bấy chầy dãi nguyệt dầu hoa,

She’d lost somewhat of her freshness and vigor.

Mười phần xuân có gầy ba bốn phần.

No scale could weigh the joy of their reunion,

Nỗi mừng biết lấy gì cân,

Greeting words and touching tales were abundant.

Lời tan hợp chuyện xa gần thiếu đâu.

Sister and brother lavished her with questions,

Hai em hỏi trước han sau,

3030. While Kim changing from gloom to bliss was watching.

Đứng trông chàng cũng trở sầu làm tươi.

Altogether they kowtowed before Buddha,

Quây nhau lạy trước Phật đài,

Thanking the Great Compassion for her rebirth.

Tái sinh trần tạ lòng người từ bi.

When the palanquin urged them for home return,

Kiệu hoa giục giã tức thì,

Old Vuong ordered that Kieu be escorted too.

Vương ông dạy rước cùng về một nơi.

3035. She said: “I’m but a kind of fallen flower,

Nàng rằng: “Chút phận hoa rơi,

Half my life was spent tasting all bitterness.

Nửa đời nếm trải mọi mùi đắng cay.

I thought myself banished with cloud and water,

Tính rằng mặt nước chân mây,

Without any hope of such a union day.

Lòng nào còn tưởng có rày nữa không.

Now I’m reborn and found myself among you,

Được rày tái thế tương phùng,

3040. And all the thirst of my heart is satisfied.

Khát khao đã thoả tấm lòng lâu nay.

As I’ve retreated to this secluded shrine,

Đã đem mình bỏ am mây,

Living among grass and trees befits my age.

Tuổi này gửi với cỏ cây cũng vừa,

The zen taste of salted pickles suits my tongue,

Mùi thiền đã bén muối dưa,

The zen hue of brown clothes suits my nature.

Màu thiền ăn mặc đã ưa nâu sồng.

3045. My heart’s been extinct of all worldly affairs,

Sự đời đã tắt lửa lòng,

Why should I shove back in this realm of dust?

Còn chen vào chốn bụi hồng làm chi?

It is not good to leave a job unfinished,

Dở dang nào có hay gì,

To nunhood I’m dedicated till my death.

Đã tu tu trót qua thì thì thôi.

Her life-saving deed is as large as the sky,

Trùng sinh ân nặng bể trời,

3050. How could I have the heart to cut off and depart?”

Lòng nào nỡ dứt nghĩa người ra đi?”

Old Vuong said: “Each time has its own condition,

Ông rằng: “Bỉ thử nhất thì,

To be nun was right when circumstance obliged.

Tu hành thì cũng phải khi tòng quyền.

But now if you’re to follow God or Buddha,

Phải điều cầu Phật cầu tiên,

Who’ll do the duty of daughter and lover?

Tình kia hiếu nọ ai đền cho đây?

3055. You owe your life to the Buddhist virtuous nun,

Độ sinh nhờ đức cao dày,

We’ll build a shrine and have her come live with us.”

Lập am rồi sẽ rước thầy ở chung.”

She complied with her father’s word and gave in,

Nghe lời nàng phải chiều lòng,

They said goodbye to the Buddhist nun then left.

Giã sư giã cảnh đều cùng bước ra.

Once the family came home to Kim’s yamen,

Một nhà về đến quan nha,

3060. They held a feast to rejoice their reunion.

Đoàn viên vội mở tiệc hoa vui vầy.

When tipsy after a couple of wine cups,

Tàng tàng chén cúc dở say,

Van rose from her seat and expressed her thinking.

Đứng lên Vân mới giãi bày một hai.

She said: “In the heaven-prearranged meeting,

Rằng: “Trong tác hợp cơ trời,

Two people joined and exchanged a commitment.

Hai bên gặp gỡ, một lời kết giao.

3065. By the recent domestic catastrophe,

Gặp cơn bình địa ba đào,

You’ve attached my sister’s hymen thread to me.

Vậy đem duyên chị buộc vào duyên em.

I’ve done my duty as it was predestined,

Cũng là phận cải duyên kim,

And as bleeding would soften the intestines.

Cũng là máu chảy ruột mềm chớ sao.

We’ve lived from day to day in expectation,

Những là rày ước mai ao,

3070. Those fifteen years were teeming with affections.

Mười lăm năm ấy biết bao nhiêu tình.

Now the broken glass is completely restored,

Bây giờ gương vỡ lại lành,

And Heaven’s reserved the prize for the chosen.

Khuôn thiêng lừa lọc đã đành có nơi.

The sworn-love still lives and the lovers are here,

Còn duyên may lại còn người,

The silver-moon still shines and the oath is there.

Còn vầng trăng cũ, còn lời nguyền xưa.

3075. The fruit is mature enough for the market,

Quả mai ba bảy đang vừa,

Let’s prepare for the wedding of our dearest.”

Đào non sớm liệu xe tơ kịp thì.”

As soon as Van finished speaking, Kieu turned down:

Dứt lời nàng vội gạt đi,

“Such a story of yore why still mention now?

“Sự muôn năm cũ kể chi bây giờ?

Though there was between us wedding commitment,

Một lời tuy có ước xưa,

3080. I think myself heavily weather-beaten.

Xét mình dãi gió dầu mưa đã nhiều.

I’m ashamed to tell the whole story of mine,

Nói càng hổ thẹn trăm chiều,

Just want to let it flow with the ebbing tide.”

Thà cho ngọn nước thuỷ triều chảy xuôi.”

Kim said: “How weird what you’ve just told really sounds!

Kim rằng: “Nói cũng lạ đời!

But that’s your feeling, how about your past oath?

Dẫu lòng kia vậy, còn lời ấy sao?

3085. The committed word we have solemnly pledged,

Một lời đã trót thâm giao,

Before thick Earth and high Heaven as witness.

Dưới dày có đất, trên cao có trời.

Despite the orbs transform and the stars vanish,

Dẫu rằng vật đổi sao dời,

Even in life or death we’ll keep our promise.

Tử sinh cũng giữ lấy lời tử sinh.

My heart did nothing unfaithful to your love,

Duyên kia có phụ chi tình,

3090. Why do you intend to split our unity?”

Mà toan xẻ gánh chung tình làm hai?”

She said: “A marital life of harmony,

Nàng rằng: “Gia thất riêng hài,

And true love is everybody’s wishful dream.

Chút lòng ân ái ai ai cũng lòng.

I think, however, in the conjugal link,

Nghĩ rằng trong đạo vợ chồng,

A bride should still keep her intact purity.

Hoa thơm phong nhị, trăng vòng tròn gương.

3095. Thousand of gold is worth the virginity,

Chữ trinh đáng giá nghìn vàng,

That she’ll proudly offer him on nuptial night.

Đuốc hoa chẳng thẹn với chàng mai xưa.

But since the time when mishaps happened to me,

Thiếp từ ngộ biến đến giờ,

Flitting bees and butterflies have soiled and spoiled;

Ong qua bướm lại đã thừa xấu xa;

Violent winds and tough rains have wrought dire havoc,

Bấy chầy gió táp mưa sa,

3100. Making the moon to wane, the flower to fade.

Mấy trăng cũng khuyết, mấy hoa cũng tàn.

My chastity was then already bereaved,

Còn chi là cái hồng nhan,

My life is thus finished, what do I still wish for?

Đã xong thân thế còn toan nỗi nào?

Am I too unashamed to feel mortified

Nghĩ mình chẳng hổ mình sao,

That I dare meddle in your life as a wife?

Dám đem trần cấu dự vào bố kinh?

3105. Although I know that you still dearly love me,

Đã hay chàng nặng vì tình,

How could I face you without shame as your bride!

Trông hoa đèn chẳng thẹn mình lắm ru!

From now on I will close my maiden chamber,

Từ rày khép cửa phòng thu,

Though not a nun, I’ll live a religious life.

Chẳng tu thì cũng như tu mới là.

If you still have any thought of our past love,

Chàng dầu nghĩ đến tình xa,

3110. Let us turn ourselves from lovers into friends.

Đem tình cầm sắt đổi ra cầm cờ.

Please don’t mention anything about marriage,

Nói chi kết tóc xe tơ,

That will fill my life with sadness and disgrace.”

Đã buồn cả ruột, lại dơ cả đời.”

He said: “your words are well articulated,

Từ rằng: “Khéo nói nên lời,

But there are always two faces in the truth.

Mà trong lẽ phải có người có ta.

3115. From times of yore, in the womanhood’s ethics,

Xưa nay trong đạo đàn bà,

Virginity has many ways to follow.

Chữ trinh kia cũng có ba bảy đường.

Sometimes it’s normal, sometimes it’s flexible,

Có khi biến, có khi thường,

And certainly not always one way to go.

Có quyền nào phải một đường chấp kinh.

Your chastity was paid off for your piety,

Như nàng lấy hiếu làm trinh,

3120. What dirt could sully your dignified body?

Bụi nào cho đục được mình ấy vay?

Heaven protects and saves you until today,

Trời còn để có hôm nay,

Dispelling the fog and scattering the clouds.

Tan sương đầu ngõ, vén mây giữa trời.

The withered flower is becoming fresher,

Hoa tàn mà lại thêm tươi,

The waned moon ten times than the full moon brighter.

Trăng tàn mà lại hơn mười rằm xưa.

3125. There’s no more anything for you to suspect,

Có điều chi nữa mà ngờ,

And to be lukewarm to me, your poor lover.”

Khách qua đường để hững hờ chàng Tiêu.

Before this all-out reasoning of her man,

Nghe chàng nói đã hết điều,

Who was also supported by her parents,

Hai thân thì cũng quyết theo một bài.

Kieu felt it impossible not to comply,

Hết lời khôn lẽ chối lời,

3130. She lowered her head and secretively sighed.

Cúi đầu nàng những vắn dài thở than.

All her erstwhile misfortunes were cleared up now,

Nạn xưa trút sạch làu làu,

But her whereabouts, how could her youth’s love know?

Duyên xưa chưa dễ biết đâu chốn nầy.

Whilst she withstood those countless adversities,

Nỗi nàng tai nạn đã dầy,

2740. Her love, Kim Trong, endured as tough tragedies.

Nỗi chàng Kim Trọng bấy chầy mới thương.

Since he made the thousand-mile funeral trip,

Từ ngày muôn dặm phù tang,

From Liao yang he came home half a year later.

Nữa năm ở đất Liêu Dương lại nhà.

He quickly went to her house for a visit,

Vội sang vườn Thuý dò la,

But all before his eyes was a different scene.

Nhìn xem phong cảnh nay đà khác xưa.

2745. A wild reed-and-weed covered patch of garden,

Đầy vườn cỏ mọc lau thưa,

Windows open-mouthed and walls weather-beaten.

Song trăng quạnh quẽ, vách mưa rã rời.

Not a lone soul was seen in the surroundings,

Trước sau nào thấy bóng người,

But the last year’s peach blossoms smiled with the wind.

Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông.

Languid sparrows were circling the empty house,

Xập xoè én liệng lầu không,

2750. Grass filled the land and moss concealed the shoes’ marks.

Cỏ lan mặt đất, rêu phong dấu giày.

Thorns and spikes jostled at the end of the wall,

Cuối tường gai góc mọc đầy,

Hiding the pathways two of them walked last year.

Đi về này những lối này năm xưa.

A somber stillness overwhelmed everything,

Chung quanh lặng ngắt như tờ,

With whom could he now express his heart feelings?

Nỗi niềm tâm sự bây giờ hỏi ai?

2755. Some neighbor knew him and came for a greeting,

Láng giềng có kẻ sang chơi,

Kim posed discreet questions about his concerns.

Lân la sẽ hỏi một hai sự tình.

Of old Vuong, he’d been caught in a law problem,

Hỏi ông ông mắc tụng đình,

Of Kieu, she’d sold herself for her dad’s ransom.

Hỏi nàng nàng đã bán mình chuộc cha.

Of the house, it’d moved to a far location.

Hỏi nhà nhà đã dời xa,

2760. Of younger brother and sister, Vuong and Van,

Hỏi chàng Vương với cùng là Thuý Vân.

Both’d been fallen into hardship and decline,

Đều là sa sút khó khăn,

Living from hand to mouth in labor of hire.

May thuê viết mướn kiếm ăn lần hồi.

These news, like a thunder from across the sky,

Điều đâu sét đánh ngang trời,

Struck him out of the blue and left him half dead.

Thoắt nghe chàng thoắt rụng rời xiết bao.

2765. He tried to find out the family’s address,

Hỏi thăm di trú nơi nao,

And groped his way right to their habitation.

Đánh đường chàng mới tìm vào tận nơi.

A tattered mud-walled and thatch-roofed residence,

Nhà tranh vách đất tả tơi,

With worn-out reed blinds and ragged sparse bamboo screens.

Lau treo rèm nát, trúc cài phên thưa.

Before the house, a rain-soaked earthen grass yard,

Một sân đất cỏ dầm mưa,

2770. Where Kim stood all bewildered and dejected.

Càng ngao ngán nỗi, càng ngơ ngẩn đường.

He ventured to raise his voice outside the wall,

Đánh liều lên tiếng ngoài tường,

Young Vuong heard and hastily ran out to him,

Chàng Vương nghe tiếng vội vàng chạy ra.

And holding his hand, led him into the house,

Dắt tay vội rước vào nhà,

From the rear old Vuong couple at once got out.

Mé sau viên ngoại ông bà ra ngay.

2775. Weeping and moaning, they bewailed their mishaps:

Khóc than kể hết niềm tây:

“Young man, have you ever known our wretchedness?

“Chàng ôi biết nỗi nước này cho chưa?

Our daughter Kieu, whose fate was as frail as mist,

Kiều nhi phận mỏng như tờ,

Has betrayed her betrothal oath made with you.

Một lời đã lỗi tóc tơ với chàng.

In our terrible domestic disaster,

Gặp cơn gia biến lạ thường,

2780. She had sold herself to ransom her father.

Bán mình nó phải tìm đường cứu cha.

Leaving home with a heart of pains and sorrows,

Dùng dằng khi bước chân ra,

In her endless grief, time and again, she told

Cực trăm nghìn nỗi, dặn ba bốn lần.

That because of her solemn pledge with your love,

Trót lời nặng với lang quân,

She wanted her sister Van to take her place.

Mượn con em nó Thuý Vân thay lời.

2785. So as to return somewhat of your kindness,

Gọi là trả chút nghĩa người,

That thousand lives later she’ll never forget.

Sầu này dằng dặc muôn đời chưa quên.

Having betrayed your genuine love this life,

Kiếp này duyên đã phụ duyên,

She promised to compensate it in the next.

Dạ đài còn biết sẽ đền lai sinh.

These firm and clear words she said time and again,

Mấy lời ký chú đinh ninh,

2790. Till they were engraved in our hearts when she left.

Ghi lòng để dạ cất mình ra đi.

What an ill fate of yours, my wretched daughter!

Phận sao bạc bấy Kiều nhi!

Your Kim is right here but where are you adrift?”

Chàng Kim về đó con thì ở đâu?

The more they talked the deeper they fell in grief,

Ông bà càng nói càng đau,

The more he heard the bigger grew his distress.

Chàng càng nghe nói càng dàu như dưa.

2795. He shook himself strongly moaning and crying,

Vật mình vẫy gió tuôn mưa,

His eyes soaked with tears and his soul lost in maze.

Dầm dề giọt lệ, thẩn thờ hồn mai.

Anguish and faintness took him at intervals,

Đau đòi đoạn, ngất đòi thôi,

Waking from a swoon, he’d cry till another.

Tỉnh ra lại khóc, khóc rồi lại mê.

Old Vuong, seeing him in acute suffering,

Thấy chàng đau nỗi biệt ly,

2800. Restrained himself and tried to soothe the young man:

Ngập ngừng ông mới vỗ về giải khuyên:

“Now it’s too late as wood’s been made into boat,

“Bây giờ ván đã đóng thuyền,

Her cruel fate kept her from her faithful love.

Đã đành phận bạc khôn đền tình chung.

Though you have utmost regret for my daughter,

Quá thương chút nghĩa đèo bòng,

Still should you not forget your own precious life?”

Nghìn vàng thân ấy dễ hòng bỏ sao?”

2805. The couple showered Kim with countless comforts,

Dỗ dành khuyên giải trăm chiều,

That instead but kindled his fire of sorrows.

Lửa phiền càng dập càng khêu mối phiền.

They showed him his jewels of commitment oath,

Thề xưa giở đến kim hoàn,

And the lute and incense of their olden days.

Của xưa lại giở đến đàn với hương.

The more he looked at them, the more he missed her,

Sinh càng trông thấy càng thương,

2810. And with himself was more angry than ever.

Gan càng tức tối, ruột càng xót xa.

Saying: “it’s because of me who’d been away,

Rằng: “Tôi trót quá chân ra,

That she became an aimless drifting flower.

Để cho đến nỗi trôi hoa dạt bèo.

Together we’ve exchanged much pledge and promise,

Cùng nhau thề thốt đã nhiều,

And those gold-and-stone words are not for nothing.

Những điều vàng đá phải điều nói không.

2815. Though not married, we’re almost wife and husband,

Chưa chăn gối, cũng vợ chồng,

How could I have the heart to sever this bond?

Lòng nào mà nỡ dứt lòng cho đang?

No matter how much time and money it costs,

Bao nhiêu của, mấy ngày đường,

So long as I live, I’m resolved to find her.”

Còn tôi tôi một gặp nàng mới thôi.”

Unable to describe all his love in words,

Nỗi thương nói chẳng hết lời,

2820. He finally sobbed his good-bye and retired.

Tạ từ sinh mới sụt sùi trở ra.

He swiftly tidied up his house and garden,

Vội về sửa chốn vườn hoa,

Then invited the couple to come and stay.

Rước mời viên ngoại ông bà cùng sang.

He provided them with good cares night and day,

Thần hôn chăm chút lễ thường,

And served them as well as Kieu had done before.

Dưỡng thân thay tấm lòng nàng ngày xưa.

2825. He copied poems with ink made from his tears,

Đinh ninh mài lệ chép thư,

And sent searchers or agents for her tidings.

Cắt người tìm tõi, đưa tờ nhắn nhe.

A lot of money and labor had been spent,

Biết bao công mướn của thuê,

He twice himself braved the long trip to Lin-ch’ing,

Lâm Thanh mấy độ đi về dặm khơi.

Searching for her where she was not to be found,

Người một nơi hỏi một nơi,

2830. The sky was too large to know her whereabouts.

Mênh mông nào biết bể trời nơi nao.

Sinh became more and more eager and depressed,

Sinh càng thảm thiết khát khao,

As if his heart was burnt and his liver torn.

Như nung gan sắt, như bào lòng son.

Lovesick gradually withered his spirit,

Ruột tằm ngày một héo hon,

Exposure emaciated his body.

Tuyết sương ngày một hao mòn mình ve.

2835. Intermittently awake and unconscious,

Thẩn thờ lúc tỉnh lúc mê,

His tears mixed with blood and his soul lost in dreams.

Máu theo nước mắt hồn lìa chiêm bao.

The old Vuongs worried so much about his health,

Xuân huyên lo sợ xiết bao,

Fearing of unexpected dire happening.

Quá ra khi đến thế nào mà hay.

In a hurry they prepared for the wedding,

Vội vàng sắm sửa chọn ngày,

2840. To tie the nuptial knot between Van and him.

Duyên Vân sớm đã xe dây cho chàng.

Graciousness harmonized with literature,

Người yểu điệu, kẻ văn chương,

A girl of beauty and a man of letter.

Trai tài gái sắc xuân đang vào thì.

Even in the new happiness however,

Tuy rằng vui chữ vu qui,

The nuptial joy could not override his gloom.

Vui này đã cất sầu kia được nào.

2845. During the time of their conjugal living,

Khi ăn ớ, lúc ra vào,

The warmer the new love, the deeper the old.

Càng âu duyên mới, càng dào tình xưa.

He kept on missing the girl of his first love,

Nỗi nàng nhớ đến bao giờ,

Tears flowed in excess and heart ached without end.

Tuôn châu đòi trận, vò tơ trăm vòng.

At times when he was alone in his chamber,

Có khi vắng vẻ thư phòng,

2850. He burned the incense and played the lute of yore.

Đốt lò hương cũ phím đồng ngày xưa.

The woeful sounds of music moaned and deplored,

Bẻ bai rủ rỉ tiếng tơ,

A wind blew the fragrant smoke and stirred the blind.

Trầm bay lạt khói, gió đưa lay rèm.

As if in the room or by the verandah,

Dường như bên nóc bên thềm,

Her voice was echoing and her shade flitting.

Tiếng Kiều đồng vọng, bóng xiêm mơ màng.

2855. Having had deeply carved her image in heart,

Bởi lòng tạc đá ghi vàng,

He was apt to see her when he thought of her.

Tưởng nàng nên lại thấy nàng về đây.

Then the household held a banquet of union,

Nhà vừa mở tiệc đoàn viên,

Flowers flushed at candles, pinks glowed on curtain

Hoa soi ngọn đuốc, hồng chen bức là.

The married couple bowed as husband and wife,

Cùng nhau giao bái một nhà,

And completed all the wedding protocols.

Lễ đà đủ lễ, đôi đà xứng đôi.

3135. Cup after cup they enjoyed their nuptial night,

Động phòng dìu dặt chén mồi,

Dazed by their new bond and grieved for their past love.

Bâng khuâng duyên mới, ngậm ngùi tình xưa.

As lotus sprout and peach bud when they first met,

Những từ sen ngó đào tơ,

Until this present time fifteen years had passed.

Mười lăm năm mới bây giờ là đây.

Tales of their meeting, parting, and gathering,

Tình duyên ấy, hợp tan này,

3140. Mixed their joy with angst till the old moon got high.

Bi hoan mấy nỗi đêm chầy trăng sao.

By the brocade drape and in the dead of night,

Canh khuya bức gấm rủ thao,

Her rosy cheeks glowed under the nuptial light.

Dưới đèn tỏ rạng má đào thêm xuân.

Now they encountered as lover met lover,

Tình nhân lại gặp tình nhân,

As old-timed flower and bee came together.

Hoa xưa ong cũ mấy phân chung tình,

3145. She said: “Such has been my unfortunate fate,

Nàng rằng: “Phận thiếp đã đành,

A worthless being with a wasted body.

Có làm chi nữa cái mình bỏ đi.

Because of your faithfulness and loyalty,

Nghĩ chàng nghĩa cũ tình ghi,

I gave in to your wish and became your wife.

Chiều lòng gọi có xướng tuỳ mảy may.

But in my heart I was utterly ashamed,

Riêng lòng đã thẹn lắm thay,

3150. Feeling improperly brazen and barefaced.

Cũng đà mặt dạn mày dày khó coi.

As for the outward expressions of your love,

Những như âu yếm vành ngoài,

I would yield as a show of my affection.

Còn toan mở mặt với người cho qua.

But if you imitate the ways of others,

Lại như những thói người ta,

Picking dull perfumes and plucking pale flowers;

Vớt hương dưới đất, bẻ hoa cuối mùa.

3155. And forcing me into dirty sexual games,

Khéo là giở nhuốc bày trò,

That won’t be love anymore but purely hate.

Còn tình đâu nữa mà thù  đấy thôi.

If you return my love with bad intention,

Người yêu ta xấu với người,

You will betray me ten times more than usual.

Yêu nhau thì lại bằng mười phụ nhau.

If you care about home and heredity,

Cửa nhà dầu tính về sau,

3160. There’s still my younger sister in place of me.

Thì còn em đó, lọ cầu chị đây.

This is all that remains of my purity,

Chữ trinh còn một chút này,

Hold it tight instead of crushing asunder.

Chẳng cầm cho vững, lại giày cho tan.

There’re plenty of amorous delights ahead,

Còn nhiều ân ái chan chan,

Why waste your time fondling this faded flower?”

Hay gì vầy cánh hoa tàn mà chơi?”

3165. He said: “We’d taken oath to be together,

Chàng rằng: “Gắn bó một lời,

Then out of the blue we lost one another.

Bỗng không cá nước chim trời lỡ nhau.

How I pity you, who’ve been exiled so far,

Xót người lưu lạc bấy lâu,

And suffered so much for breaking your sworn pledge.

Tưởng thề thốt nặng, cũng đau đớn nhiều.

We loved one another, risking our lives for it,

Thương nhau sinh tử đã liều,

3170. We reunite now and our love stays intact.

Gặp nhau còn chút bấy nhiêu là tình.

As spring willow you always look young and fresh,

Chừng xuân tơ liễu còn xanh,

And I’ve thought you still have the desire of flesh.

Nghĩ rằng chưa thoát khỏi vành ái ân.

But in fact you’re pure like immaculate glass,

Gương trong chẳng chút bụi trần,

And your firm words filled me with much more respect.

Một lời quyết hẳn muôn phần kính thêm.

3175. I have been scouring the world for you thus far,

Bấy lâu đáy bể mò kim,

Urged by faithful love not by frivolous lust.

Là theo vàng đá, phải tìm trăng hoa.

Fortunately together under one roof,

Ai ngờ lại hợp một nhà,

Sex won’t be needed in our marital life.”

Lọ là chăn gối mới ra sắc cầm.”

On his word she tidied her dress and hairpin,

Nghe lời sửa áo cài trâm,

3180. And bowing her head she prayed to High Heaven:

Khấu đầu lạy tạ cao thâm nghìn trùng:

“My ruined life now being cleansed of dirt and filth,

“Thân tàn gạn đục khơi trong,

It’s thanks to the good heart of my honest man.

Là nhờ quân tử khác lòng người ta.

His words of confidence are so intimate,

Mấy lời tâm phúc ruột rà,

Such understanding is truly empathic.

Tương tri dường ấy mới là tương tri.

3185. His protection and care are more than enough,

Chở che đùm bọc thiếu gì,

And help my life regain its honor tonight.”

Trăm năm danh tiết cũng vì đêm nay.”

Her prayer finished, they held one another’s hands,

Thoắt thôi tay lại cầm tay,

Deeper in love by affection and virtue.

Càng yêu vì nết, càng say vì tình.

They lighted more candles, added more incense,

Thêm nến giá, nối hương bình,

3190. And together drank their cups of enjoyment.

Cùng nhau lại chuốc chén quỳnh giao hoan.

Among the teeming memories of their love,

Tình xưa lai láng khôn hàn,

He leisurely asked her about her lute skill.

Thong dong lại hỏi ngón đàn ngày xưa.

She said: “Because of these music’s strings of silk,

Nàng rằng: “Vì mấy đường tơ,

I’ve made a lot of missteps until present.

Lầm người cho đến bây giờ mới thôi.

3195. Repentance cannot undo what has happened,

Ăn năn thì sự đã rồi,

In respect to your wish I obey this time.”

Nễ lòng người cũ vâng lời một phen.”

Her elf finger was then gliding on the fret,

Phím đàn dìu dặt tay tiên,

The lute’s sound spread vaguely in the incense smoke.

Khói trầm cao thấp, tiếng huyền gần xa.

Some tune, warm and harmonious as springtime,

Khúc đâu đầm ấm dương hoà,

3200. Was it the butterfly or Chuang[49] in his dream?

Ấy là Hồ Điệp hay là Trang Sinh?

Some tune, sweet and melodious as spring love,

Khúc đâu êm ái xuân tình,

Was it King of Shu[50]’s soul or a cuckoo’s moans?

Ấy hồn Thục đế hay mình Đổ quyên?

Clear as gems dropping into a moon-lit bay,

Trong sao châu nhỏ duềnh quyên,

Warm as pearls just crystallized of Lan-t’ien[51] Mount.

Ấm sao hạt ngọc Lam Điền mới đông.

3205. He listened thoughtfully to the five tones’ sounds,

Lọt tai nghe suốt năm cung,

None of which wasn’t stirring and exciting.

Tiếng nào là chẳng não nùng xôn xao.

At last he said: “The same hands and the same tunes,

Chàng rằng: “Phổ ấy tay nào,

Why were they so sad then and are so glad now?

Xưa sao sầu thảm, nay sao vui vầy?

Blue or gay, is it up to our heart’s feeling,

Tẻ vui bởi tại lòng này,

3210. Or since hardship ends and happiness begins?”

Hay là khổ tận đến ngày cam lai?”

She answered: “This trivial talent of mine,

Nàng rằng: “Vì chút nghề chơi,

And its woeful sounds wrought havoc on my life.

Đoạn trường tiếng ấy hại người bấy lâu.

This is the last time I play the lute for you,

Một phen tri kỷ cùng nhau,

Then it will be unstrung and hung up for good.”

Cuốn dây từ đấy về sau cũng chừa.”

3215. They’d not yet emptied their innermost feelings,

Chuyện trò chưa cạn tóc tơ,

When the cocks crowed announcing the crack of dawn.

Gà vừa gáy sáng trời vừa rạng đông.

Honestly he told people their secrecy,

Tình riêng chàng lại nói sòng,

The entire family was amazed and praised

Một nhà ai cũng lạ lùng khen khao.

That she was a virtuous high-willed woman,

Cho hay thục nữ chí cao,

3220. Who distinguished herself from frivolous ones.

Phải người sớm mận tối đào như ai.

Their love and friendship went together smoothly,

Hai tình vẹn vẽ hoà hai,

Sharing not the same bed but the same hobbies.

Chẳng trong chăn gối, cũng ngoài cầm thơ.

The love couple either sipped wine or played chess,

Khi chén rượu, khi cuộc cờ,

Watched the flower bloom or enjoyed the moon rise.

Khi xem hoa nở, khi chờ trăng lên.

3225. All the wishes of their lives were satisfied,

Ba sinh đã phỉ mười nguyền,

And their married love was also their friendship.

Duyên đôi lứa cũng là duyên bạn bầy.

Keeping their promise they had a temple built,

Nhớ lời lập một am mây,

Then sent their man to invite Bonzess Giac Duyen.

Khiến người thân tín rước thầy Giác Duyên.

At the shrine, he found the gate securely barred,

Đến nơi đóng cửa cài then,

3230. Trail covered with moss and roof hidden in grass.

Rêu trùm kẽ ngạch, cỏ len mái nhà.

The nun was away on her herb-picking trip,

Sư đà hái thuốc phương xa,

Untraceable like flying cloud and heron.

Mây bay hạc lánh biết là tìm đâu.

In honor to the devotion of the nun,

Nặng vì chút nghĩa bấy lâu,

Incense lamps were lit day and night in the shrine.

Trên am cứ giữ hương dầu hôm mai.

3235. A family of both wealth and happiness,

Một nhà phúc lộc gồm hai,

Of constant higher promotion in glory.

Nghìn năm dằng dặc, quan giai lần lần.

While Van and other wives gave him progeny,

Thừa gia chẳng hết nàng Vân,

Kiêu was the main factor of the unity.

Mộc cây cù mộc, một sân quế hoè.

Their opulence and honor second to none,

Phong lưu phú quí ai bì,

3240. They made a fame that was eternally known.

Vườn xuân một cửa để bia muôn đời.

Hence everything is predestined by Heaven,

Ngẫm hay muôn sự tại trời,

Who creates man and allots him to a fate.

Trời kia bắt đã làm người có thân.

If yours a drifting fate, be resigned to it,

Bắt phong trần, phải phong trần,

If yours a noble fate, be complied with it.

Cho thanh cao mới được phần thanh cao.

3245. Heaven’s never in favor of anyone,

Có đâu thiên vị người nào,

To bestow him with both talent and fortune.

Chữ tài chữ mệnh dồi dào cả hai.

Those with talent, don’t ever brag your talent,

Có tài mà cậy chi tài,

Because talent rhymes its end with accident.

Chữ tài liền với chữ tai một vần.

Since all of us are burdened with a karma,

Đã mang lấy nghiệp vào thân,

3250. Let us not blame heaven for our destiny.

Cũng đừng trách lẫn trời gần trời xa.

The nature of goodness derives from our heart,

Thiện căn ở tại lòng ta,

Therefore the heart is worthwhile thrice the talent.

Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài.

Above are rustic words from my experience,

Lời quê góp nhặt dông dài,

I hope they could entertain you at night times.

Mua vui cũng được một vài trống canh.

Bản dịch của tác giả  Phan Huy MPH


Phản hồi

Phản hồi